Ik kwam de winkel binnen met een zware microgolfoven in mijn armen. De verkopers achter de balie deden alsof ze ons niet zagen. Mijn moeder deed haar best om hun aandacht te trekken. “Mogen wij deze ergens neerzetten, alsjeblieft?” vroeg ze. “Want hij is zwaar.” We kregen het hoekje van een bureau toegewezen, zodat ik de oven moest blijven ondersteunen, maar mijn armen toch wat kon laten rusten.
Uiteindelijk kwam een grote man van middelbare leeftijd onze richting uit. “Ik heb deze ochtend gebeld”, stak mijn moeder van wal. “Er is mij gezegd dat ik deze microgolfoven bij jullie mocht binnenbrengen voor reparatie.” De man keek sceptisch over zijn brilglazen. “Heeft u die hier gekocht?” vroeg hij op een toon alsof hij dat maar moeilijk kon geloven. “Jawel, ik heb die tien jaar geleden hier gekocht en ik heb het aankoopbewijs bij me”, riposteerde mijn moeder. Mijn moeder begon in haar handtas naar het bewijsstuk te zoeken.
De man hief zijn handen op als een teken van overgave, aangevend dat ze het aankoopbewijs niet hoefde voor te leggen. Hij gooide het meteen over een andere boeg. “Ik zou nooit aanraden een microgolfoven van tien jaar oud te laten herstellen.” Hij slikte nog net de denigrerende aanspreking ‘madammeke’ in, maar door de manier waarop hij de zin uitsprak, had die er perfect achter gekund.
Mijn moeder kreeg een koppige blik in haar ogen. “Wij zijn tevreden over dit toestel. Enkel de timer is stuk. Die is nog eens stuk geweest en toen kostte het niet zoveel om die te laten herstellen.” De man begon op zijn computer te tokkelen.
“U betaalt hoe dan ook 40 euro, ook als wij hem niet kunnen repareren”, mompelde hij. “Dat weet u?” Mijn moeder knikte. “Wat zeg ik?” ging hij verder. “Het kost u hoe dan ook 60 euro. U krijgt geen bericht van de hersteldienst als de herstelling minder dan 100 euro kost. Ze zullen u wel contacteren als het meer kost. Wacht even. Nee, ze contacteren u alleen als de herstelling meer dan 180 euro gaat kosten. Goed dat ik het nog eens nakijk.”
Zolang herstellingen ontmoedigd worden en consumenten consequent richting nieuwe producten worden geleid, is een circulaire economie met aandacht voor het milieu een illusie.
Hij kijkt mijn moeder vragend aan en denkt dat hij haar nu wel overtuigd heeft dat herstellen weinig zin heeft. “Als herstellen echt niet lukt of toch te veel kost, dan wil ik een nieuw exemplaar van dit toestel”, voegde mijn moeder eraan toe, terwijl ze in haar hoofd begon te rekenen. Ze betaalde tien jaar geleden 330 euro voor die microgolfoven. 180 euro voor een herstelling zonder garantie is dan wel veel geld. Ze begon te twijfelen of het wel verstandig was om voor een reparatie te kiezen.
Hij schudde het hoofd. “Dit toestel kunt u nergens meer krijgen”, benadrukte hij. Hij wist natuurlijk niet dat mijn moeder haar huiswerk had gemaakt voordat ze de winkel was binnengestapt. “Ik heb op het internet nochtans enkele plaatsen gevonden waar ik dit toestel wel nog kan aanschaffen”, zette ze haar hakken in het zand. Plots toverde hij een wit konijn uit zijn hoed: “Ik heb volgens mijn computer nog een toonzaalmodel staan, dat u kunt kopen.” Vervolgens troonde hij ons mee naar een schap in de winkel.
Lees ook: Henk Smeijsters over overconsumptie: ‘Niet-rijken doen weinig onder voor rijken’
Er ontbraken wel enkele cruciale onderdelen, zoals het ronddraaiende glazen bord en de crispplaat waarop mijn mama pizza’s voor mijn papa maakt. We vroegen een korting, omdat het toestel niet volledig was en het al een tijd in de winkel stof stond te vergaren. De man sputterde even tegen: “Ik ga de doos zoeken. Die platen zullen daar wel in zitten. Veel korting kan ik niet geven, want ik heb nauwelijks winstmarge op dat toestel.” Uiteindelijk kregen we 60 euro korting en het toestel werd door een jonge, vriendelijke medewerker voor ons naar de auto gedragen.
Met gemengde gevoelens reden we weer naar huis. Want mijn moeder was oorspronkelijk gebrand geweest op een herstelling. Zij wilde geen nieuw toestel, gemaakt met extra grondstoffen die uit de aarde zijn gehaald. Zij wil haar ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden voor de toekomst van haar kleinkinderen, maar ze had bijna geen andere keuze dan voor het ‘nieuwe’ toestel te gaan. Hadden we uiteindelijk met die korting een goede deal gekregen? En wat zou zonder ons met dat toonzaalmodel gebeurd zijn?
Door kleine beslissingen van consumenten op deze manier te sturen, zorgen ondernemingen voor gevolgen op macroniveau. We lopen allemaal als ratjes mee in het rad van de consumptiemaatschappij. Zolang herstellingen ontmoedigd worden en consumenten consequent richting nieuwe producten worden geleid, is een circulaire economie met aandacht voor het milieu een illusie.