Euroclear is al maanden het brandpunt van hevige politieke discussies over wat met de geblokkeerde Russische tegoeden moet gebeuren. Tegelijk heerst vaak verwarring over wat Euroclear precies doet. Trends zet de essentie op een rij.
Is Euroclear een bank?
Euroclear is geen bank, maar een zogenoemde central securities deposit, kortweg CSD, oftewel een centrale effectenbewaarder. CSD’s zijn een cruciale knoop in het financiële systeem. Je zou ze de boekhouder van de financiële markten kunnen noemen.
Telkens als bedrijven aandelen of obligaties uitgeven en overheden obligaties uitgeven, kiezen ze een CSD waar ze die uitgifte registreren.
Verder zijn CSD’s een belangrijke schakel in de afwikkeling van de handel in financiële effecten. Ze registreren heel gedetailleerd alle handel in aandelen, obligaties en andere effecten. Bij elke transactie zorgen CSD’s ervoor dat de verkopers hun geld krijgen en de kopers het verkochte effect. Daarmee zijn ze een soort centraal register van alle effectenrekeningen van andere financiële instellingen.
Volgens de Europese regelgeving zijn CSD’s alleen verplicht tot die twee activiteiten, registreren en monitoren. De Europese Unie telt een dertigtal CSD’s. De grootste zijn Euroclear, Euronext en Clearstream van de Duitse beursuitbater Deutsche Börse.
Hoe komt Euroclear aan Russische tegoeden?
Maar boven op die twee verplichte diensten bieden de meeste CSD’s ook bewaardiensten aan. Daarmee fungeren ze als een soort centraal digitaal magazijn waar financiële spelers zoals centrale banken, commerciële banken, vermogensbeheerders, verzekeraars en pensioenfondsen de beleggingen van zichzelf en hun klanten bewaren. Daarom noemt men Euroclear en andere CSD’s ook wel ‘bewaarbanken’. Om die bewaardiensten aan te bieden heeft Euroclear ook een banklicentie, maar het voert heel andere activiteiten dan commerciële banken.
In zijn rol als bewaarinstelling is Euroclear aan geblokkeerde Russische tegoeden gekomen. Toen de oorlog in Oekraïne uitbrak, had het een deel van het geld en beleggingen in euro in bewaring van de Russische centrale bank en andere Russische financiële spelers.
Hoeveel Russisch geld staat er geblokkeerd?
Enkele weken geleden stond in heel de wereld net geen 290 miljard euro aan Russische tegoeden geblokkeerd, waarvan een kleine 200 miljard euro in België.
De geïmmobiliseerde Russische tegoeden bij Euroclear groeien elk kwartaal, omdat het de dividenden van aandelen, coupons van obligaties en aflopende obligaties niet kan uitbetalen aan de Russische eigenaars.
In feite staan bij Euroclear twee types Russische tegoeden geblokkeerd: enerzijds effecten zoals aandelen en obligaties, anderzijds cash. In de afgelopen vier jaar zijn de effecten geslonken van 154 miljard in 2022 naar 78 miljard eind 2024, bijvoorbeeld omdat obligaties afliepen en werden terugbetaald.
Tegelijk nam de cash die Euroclear op zijn balans aanhoudt sterk toe, van 16 miljard in 2021 tot 189 miljard euro nu. Voor alle duidelijkheid: een groot deel, maar niet al die cash op de balans van Euroclear, is geblokkeerd Russisch geld.
Wat verdient Euroclear daaraan?
Die cashberg is een mooie bron van rente-inkomsten voor Euroclear. Het heeft net als commerciële banken een rekening bij de Europese Centrale Bank (ECB), in dit geval bij de Belgische Nationale Bank, waar het zijn cashreserves plaatst. En net als commerciële banken ontvangt Euroclear daar van de Nationale Bank intrestbetalingen op. Momenteel bedraagt de depositorente van de ECB 2 procent. Eind 2023 piekte die nog op 4 procent.
Die cashberg van Euroclear staat dus ook op de balans van de Nationale Bank. In 2021 stond daar onder de depositofaciliteit 74 miljard euro geparkeerd. Eind 2024 was dat bedrag gestegen naar 230 miljard euro. Een groot deel daarvan is geblokkeerd Russisch geld.
Het is niet omdat Euroclear die reserves bij de Nationale Bank aanhoudt dat die laatste instelling de enige verantwoordelijke is voor de rentebetalingen aan Euroclear. Die verplichting wordt verdeeld onder de verschillende nationale banken die deel uitmaken van het eurosysteem van de ECB.
Het belang van de verschillende nationale banken in het eurosysteem wordt bepaald via een verdeelsleutel – capital keys in ECB-jargon – op basis van het aantal inwoners en het bbp van de verschillende lidstaten. Volgens die verdeelsleutel is de Nationale Bank goed voor 3,7 procent in het ECB-kapitaal. De Deutsche Bundesbank of Banque de France zijn bijvoorbeeld goed voor respectievelijk 26,6 en 20 procent. Daarmee is onze eigen NBB voor slechts 3,7 procent verantwoordelijk voor de rentebetalingen aan Euroclear maar ook aan de rentebetalingen aan alle andere commerciële banken die geldreserves bij het eurosysteem hebben geparkeerd.
“Concreet betekent dit dat voor elke 100 euro rente (op de depositofaciliteit) die in dit geval door de Bank wordt betaald aan Euroclear Bank, slechts 3.67 euro effectief door de NBB wordt gedragen, en de overige 96.33 euro door de andere nationale centrale banken van het Eurosysteem”, vertelt Geert Sciot, woordvoerder van de Nationale Bank.
De rente-inkomsten op dat geblokkeerd Russisch geld hebben de winsten van Euroclear aanzienlijk gespijsd, maar die winsten staat het nagenoeg helemaal af aan Europese instellingen die er Oekraïne financieel mee steunen.
