Naar schatting beschouwt ruim één op de vier Vlamingen zijn job als zinloos. Wie het boek Bullshit jobs van David Graeber las, weet dat die statistiek niet onschuldig is. "Mensen die hun werk niet zinvol vinden, of van wie de persoonlijke waarden haaks staan op die van hun werkgever, hebben een veel hoger risico op een burn-out en andere langdurige ziektes", zegt Elfi Baillien, hoofddocent en lid van de Onderzoekseenheid Work and Organisation Studies aan de KU Leuven. "Wie zijn job daarentegen wel als zinvol ervaart, plukt daarvan duidelijk de vruchten. Betekenisvol werk is niet alleen een goede voorspeller voor sterke prestaties en een groot uithoudingsvermogen, maar ook voor het persoonlijk welzijn."
...

Naar schatting beschouwt ruim één op de vier Vlamingen zijn job als zinloos. Wie het boek Bullshit jobs van David Graeber las, weet dat die statistiek niet onschuldig is. "Mensen die hun werk niet zinvol vinden, of van wie de persoonlijke waarden haaks staan op die van hun werkgever, hebben een veel hoger risico op een burn-out en andere langdurige ziektes", zegt Elfi Baillien, hoofddocent en lid van de Onderzoekseenheid Work and Organisation Studies aan de KU Leuven. "Wie zijn job daarentegen wel als zinvol ervaart, plukt daarvan duidelijk de vruchten. Betekenisvol werk is niet alleen een goede voorspeller voor sterke prestaties en een groot uithoudingsvermogen, maar ook voor het persoonlijk welzijn." Volgens Baillien bepalen drie factoren hoe tevreden we zijn over ons werk: "Cruciaal is de mate waarin we ons werk als betekenisvol ervaren. Dat kan bijvoorbeeld door onze vaardigheden te benutten en aan te scherpen. Of door een bijdrage te leveren aan iets waar we belang aan hechten. Een tweede punt zijn zichtbare resultaten. Het derde is de mate waarin we ons verantwoordelijk voelen voor die resultaten. Welke van die drie factoren het zwaarst weegt, hangt af van persoon tot persoon." Zinvol werk kan niet alleen goed zijn voor degene die het doet, maar ook voor de maatschappij. In beleidsverklaringen, media en reclame bulkt het vandaag van de verwijzingen naar duurzaamheid. Dat dit zich ook vertaalt in onze opvattingen en verwachtingen over werk, klinkt aannemelijk. Maar er zijn geen cijfers die bewijzen dat mensen meer dan vroeger met hun baan een positieve bijdrage willen leveren aan de samenleving. Wel zijn er indirecte signalen, zoals de opmars van employer branding met de ESG-factoren ( environmental, social, governance). Zeker nu de vraag naar arbeid hoog is, proberen veel werkgevers zichzelf extra in de markt te zetten. Niet zelden wordt de kernactiviteit van het bedrijf dan voorgesteld als een oplossing voor de klimaatopwarming of sociale onrechtvaardigheid. De term 'impact' heeft tegenwoordig een uitstekende connotatie in de bedrijfswereld. Maar er is een andere kant aan het verhaal. Heel wat mensen die via hun werk een verschil willen maken, botsen op een spreekwoordelijke muur. (lees ook de getuigenissen onderaan dit artikel) Na de initiële euforie volgt dikwijls een stevige realitycheck. Afhankelijk van de sector botsen werknemers vooral op hun eigen hoge verwachtingen, overbelasting, teleurstelling over de werkgever of de confrontatie met een harde realiteit. Het zijn herkenbare verhalen voor Catherine Le Clef, hoofd vorming en ondersteuning bij de ngo Teach for Belgium. Samen met haar team begeleidt Le Clef mensen die les willen geven in Belgische scholen met sociaaleconomisch kwetsbare kinderen. "Iedereen die via ons programma aan de slag gaat als leerkracht, doet dat deels uit idealisme. Dat is een troef, op voorwaarde dat je nuchter en bescheiden leert te kijken naar je capaciteiten en je bijdrage aan het geheel. Idealisme kan immers verblinden en onrealistische verwachtingen creëren. We zien soms hoe leerkrachten zich kapot dreigen te werken om toch maar aan hun eigen eisen te voldoen", zegt Le Clef. "Uiteindelijk zijn het de mensen met voldoende zelfkennis over hun kwaliteiten en limieten, die volhouden en voldoening halen uit het werk", vervolgt Le Clef. "We dringen er bij kandidaten dan ook sterk op aan om voorbij hun verlangen naar impact te kijken. Ze moeten voor zichzelf nagaan of ze echt passen bij het werk. Wil ik onmiddellijk resultaat zien? Heb ik veel nood aan bevestiging? Kan ik de dagelijkse confrontatie aan met kinderen die opgroeien in armoede of met een verleden als vluchteling? Om hen daarbij te helpen, brengen we kandidaten in contact met andere leerkrachten in ons traject. De zaken positiever voorstellen dan ze zijn, is op middellange termijn contraproductief." Hoewel Teach for Belgium de kandidaten grondig screent, weet Le Clef dat zelfs de meest veerkrachtige profielen ook tijdens de baan nog ondersteuning nodig hebben. "Bijna iedereen moet door een leerproces, met soms harde momenten. Al onze leerkrachten worden twee jaar jaar intensief begeleid. Daar kruipen tijd en energie in, maar als onze organisatie er op de moeilijke momenten staat voor hen, is de kans groter dan ze hun werk kunnen blijven doen." Een inspirerende jobomschrijving volstaat dus niet om mensen aan te trekken die op zoek zijn naar zinvol werk, laat staan om ze te behouden. "Werkgevers die appelleren aan de niet-financiële verwachtingen van kandidaten, moeten nadien ook de daad bij het woord voegen. Zonder ondersteuning en duidelijke doelstellingen over de impact zullen de werknemers snel hun motivatie verliezen en afhaken. Dat geldt voor alle organisaties, zowel in de publieke als de private sector", zegt Elfi Baillien. Toch bepaalt elke mens volgens Baillien vooral zelf of maatschappelijk engagement een troef of een handicap is. "Cruciaal in ieder beroep is de klik tussen de werknemer en zijn job en werkomgeving. De allerbelangrijkste vraag is of je dagelijks goed kunt functioneren. Ga dus in de eerste plaats na of je jouw vaardigheden optimaal kunt benutten in een baan, en of je karakter past bij de manier van werken. Als die puzzel niet in elkaar valt, dan moet je er niet aan beginnen, hoezeer je ook achter de missie en de waarden van een werkgever staat. Een baan kiezen om een signaal te geven over jezelf, of uit een soort schuldgevoel over wat er fout loopt in de wereld, is uit den boze."