In 2025 gokten Europese leiders op zelfvernedering en vleierij om de Verenigde Staten aan hun kant te houden. Laten we geen illusies meer koesteren. De nieuwe nationale veiligheidsstrategie en de interventie in Venezuela tonen aan dat de Verenigde Staten voor regionale invloedssferen kiezen, regels negeren, bruut geweld gebruiken en oligarchische zakendeals zoeken. Dat alles maakt van Trumps Amerika een natuurlijke bondgenoot van Poetins Rusland en diens interventie in Oekraïne, ongeacht de anti-Europese MAGA-ideologie en de casus Groenland.
De eerste geopolitieke prioriteit van Europa is een eigen invloedssfeer: een geografische veiligheidsring tegen Rusland. Na de Russische invasie van Oekraïne werd de Europese Politieke Gemeenschap opgericht als een groep Euraziatische landen met gedeelde veiligheidsbelangen. Nu de defensie- en veiligheidscapaciteiten van Europa groeien, is het tijd om geo-economische deals te sluiten, die geopolitieke allianties smeden met handel en investeringen. Oekraïne is daarin een nuttig voorbeeld, ook wat betreft de snelle weg naar EU-lidmaatschap, desnoods stapsgewijs.
Ten tweede moet de Europese Unie dringend haar interne markt verdiepen voor geopolitieke doeleinden. Dat vereist drie parallelle stappen: een Europese top-downplanning voor strategische capaciteit en marktontwikkeling in geselecteerde kritieke technologieën, nieuwe financieringsinstrumenten door de integratie van de Europese financiële markten en een concurrentiekader dat Europese kampioenen toelaat via een bottom-upconsolidatie. Wat in 2025 is begonnen met de planning en de financiering van de Europese defensie-industrie, kan model staan voor andere industrieën.
Lees ook: De balans: de VS vinden Europa economisch irrelevant
Ten derde moet een Europa dat zijn strategische autonomie serieus neemt, ook China ernstig nemen. Europa kan een echte Europese industriële capaciteit hebben, of het kan vrijhandel met China hebben, maar niet beide. Een Biden-achtige aanpak van ‘kleine tuin, hoge omheining’ om bepaalde industrieën en technologieën te beschermen tegen Chinese dumping of dominantie zou zinvol zijn. Zo’n selectief protectionisme zou de keerzijde moeten vormen van een doelbewuste industriële ontwikkeling in Europa. Het kan verder worden bevorderd door een gelijk handelsspeelveld op het gebied van klimaat- en andere normen te creëren, zoals de nieuwe koolstofgrenstaks beoogt te doen. Een conflict met de Chinezen over handel zal niet zonder wrijving of kosten verlopen, en het zal ook vereisen dat het Europese bedrijfsleven zijn China-strategie heroverweegt. Maar het is de prijs die we zullen moeten betalen om te voorkomen dat we net zo afhankelijk worden van China voor strategische industriële goederen als we afhankelijk waren van Rusland voor fossiele energie.
De eerste Europese Commissie onder Von der Leyen werd een ‘geopolitieke Commissie’ genoemd, omdat zij de economische kracht van Europa mobiliseerde tegen Rusland. De toekomst van Oekraïne blijft vooropstaan, maar 2026 zou het jaar van echte Europese geopolitiek ten opzichte van de Verenigde Staten en China moeten worden. Europa is nog nooit zo klaar geweest voor geopolitiek als nu, omdat Duitsland eindelijk geopolitiek bewust is geworden, daarmee een einde makend aan het traditionele duopolie van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.
De politieke en economische onrust in Duitsland kan een stoorzender zijn, maar het omzetten van geopolitiek in een strategische groeistrategie onder auspiciën van de Europese Unie is de sleutel. Het afgewende drama rond Euroclear kan een psychologisch keerpunt zijn. Het toont een Europa dat vooruit kan gaan zonder consensus, zonder de dissidenten te vervreemden en zonder de Europese Unie buitenspel te zetten met ad-hoc-coalities. 2026 wordt opnieuw een jaar van de waarheid voor Europa, maar het continent heeft de potentie om het Europese moment te maken dat onze collectieve toekomst vereist.
Lees ook: De balans: Friedrich Merz start een race tegen de tijd