Topman Wim Adriaens verlaat de VDAB op een moment dat de arbeidsbemiddelaar in zwaar weer zit. Er is nog geen nieuwe beheersovereenkomst, terwijl de VDAB voor de moeilijke opdracht staat geschrapte werklozen en langdurig zieken naar een baan te loodsen. Bovendien draait de interne organisatie vierkant.
Vanwege een deontologische fout stopt Wim Adriaens per direct als gedelegeerd bestuurder van Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB). Zijn vertrek is een gevolg van een audit die vorig jaar werd uitgevoerd, nadat een klokkenluider melding had gemaakt van onregelmatigheden bij de aanwerving van een vrouw uit Taiwan. Veel details worden niet vrijgegeven. De top van de VDAB had de vrouw ontmoet tijdens een studiereis in Taiwan. De VDAB heeft de foto’s van die trip ondertussen van LinkedIn gehaald.
Het nieuws kwam als een verrassing. Er deed al een tijd een verhaal de ronde dat Adriaens op zoek was naar een nieuwe baan. De relatie met Vlaams minister van Werk Zuhal Demir (N-VA) is verre van optimaal, ook al is Adriaens van N-VA-signatuur. De laatste tijd was de VDAB-topman zowel letterlijk als figuurlijk afwezig. Op vergaderingen van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid, waar het VDAB-beleid ter sprake kwam, daagde hij niet meer op.
Niet verantwoordelijk voor alles
“De aanstelling van Adriaens in 2019 was een vergissing. Punt”, zegt een kenner van het Vlaamse arbeidsmarktbeleid. “Dat je een goede kabinetschef bent (Adriaens was kabinetschef van Vlaams minister van Werk Philippe Muyters, nvdr), betekent nog niet dat je een organisatie met 4.500 medewerkers als de VDAB kunt leiden. Al zou het fout zijn om de schuld van alles wat verkeerd loopt bij de VDAB bij één persoon te leggen.”
De VDAB zit al een tijd in de hoek waar de klappen vallen. In 2024 bleek uit een audit dat de VDAB een onvoldoende resultaatgerichte organisatie is. De dienst richt zich vooral op actieve werkzoekenden, terwijl hij meer de niet-beroepsactieven moet aanspreken: zij zijn officieel niet werkzoekend, maar wellicht wel bereid om te werken. Wanneer Vlaamse parlementsleden naar resultaten vragen, vallen die tegen.
Ondanks de vraag van minister van Werk Zuhal Demir om strenger op te treden als werkzoekenden onvoldoende inspanningen doen om een baan te vinden, daalt het aantal bestrafte werklozen sinds 2023, blijkt uit een parlementaire vraag van Robrecht Bothuyne (cd&v). Terwijl in 2023 nog meer dan één op de vier Vlaamse werklozen een sanctie kregen van de VDAB, was dat aantal in 2025 gezakt naar minder dan één op de vijf. Hoewel er in 2025 zowat 10.000 uitkeringsgerechtigde werkzoekenden meer zijn ingeschreven bij de VDAB in vergelijking met 2023, liepen vorig jaar 6.300 minder werkzoekenden tegen een gele of rode kaart aan.
De contacten tussen de VDAB en de bevoegde ministers waren evenmin hartelijk, om niet te zeggen dat er wantrouwen was. Wanneer private spelers tussen 2019 en 2022 op het kabinet van toenmalig minister van Werk Hilde Crevits (cd&v) met een nieuw werkgelegenheidsproject kwamen, was het antwoord vaak: “Waarom doet de VDAB dat niet?”
Werkgevers rekenen op privébemiddelaars
De relatie met werkgevers die openstaande vacatures doorgaven, was allesbehalve optimaal. In de ogen van het bedrijfsleven is de VDAB een verstarde organisatie. Elke vergadering met de VDAB gaat over interne structuren, reorganisaties en besparingen. Volgens Vlaamse sectororganisaties houdt de dienst zich te weinig bezig met de werklozen zelf. De werkgevers vragen acties zoals extra jobbeurzen en een gerichte aanpak van werkzoekenden die hun uitkering verliezen. Uiteindelijk zeggen de bedrijven: bespaar maar verder op de VDAB, de privésector zal het wel zelf oplossen. Bijvoorbeeld door meer via uitzendkantoren te werken.
Intern draait het vierkant bij de VDAB met onder meer een opvallend hoog ziekteverzuim. Om de haverklap werden de voorbije jaren nieuwe projecten gelanceerd zonder langetermijnvisie. Dat gebeurde vooral onder Adriaens voorganger Fons Leroy. Dat leidde tot een soort van lasagne aan opdrachten. Een kluwen aan werkervaringstrajecten, stages, opleidingsformules en types begeleiding dat onvoldoende heeft opgeleverd.
10 procent besparen
Een vereenvoudiging dringt zich op, in lijn met de geplande besparing van 90 miljoen euro, zo’n 10 procent van het budget. Tegelijk moet de focus verschuiven naar moeilijk te plaatsen groepen zoals werklozen die hun uitkering verliezen en langdurig zieken. Dat vergt een aparte aanpak. Alleen moet de VDAB daarvoor duidelijke doelstellingen opgelegd krijgen. En daarvoor is het wachten op een nieuwe beheersovereenkomst. Daarover zal nu worden onderhandeld, met een nieuwe CEO.
Pas met zo’n beheersovereenkomst kan schoon schip worden gemaakt. Een weinig benijdenswaardige opdracht voor de volgende gedelegeerd bestuurder, die een crisismanager zal moeten zijn. De opdracht is drievoudig. Ten eerste: de VDAB op het juiste spoor zetten met een beheersovereenkomst die focust op resultaten en niet op interne processen. Ten tweede moet de dienst zijn medewerkers meekrijgen, die zich door de geplande besparingen onheus behandeld voelen. Ten derde is de voogdijminister iemand die na zes maanden al resultaten verwacht en dus snel druk zal zetten op de nieuwe VDAB-baas.