Zowel de omgeving (de Kaukasus) als de titel ( Strijders van de steppe) van het jongste boek van de Britse antropoloog Philip Marsden doen dezer dagen onvermijdelijk denken aan de oorlog in Tsjetsjenië. Vreemd genoeg wordt dit gruwelijke conflict nauwelijks aangesneden. In interviews motiveert de auteur deze bizarre keuze met de stelling dat hij geen louter journalistiek boek wilde schrijven. Het moet de actualiteit weliswaar in beeld brengen, maar dan wel op zo'n manier, da...

Zowel de omgeving (de Kaukasus) als de titel ( Strijders van de steppe) van het jongste boek van de Britse antropoloog Philip Marsden doen dezer dagen onvermijdelijk denken aan de oorlog in Tsjetsjenië. Vreemd genoeg wordt dit gruwelijke conflict nauwelijks aangesneden. In interviews motiveert de auteur deze bizarre keuze met de stelling dat hij geen louter journalistiek boek wilde schrijven. Het moet de actualiteit weliswaar in beeld brengen, maar dan wel op zo'n manier, dat het boek ook binnen tien jaar nog interessant blijft. Zijn argumenten snijden geen hout voor wie een zoveelste actualiteitenboek wil, maar voldoen voor wie zoekt naar de wortels van dit en zovele andere conflicten in de regio. Marsden reisde door het zuiden van Rusland en enkele afgescheurde prille republieken. Hij streek neer in dorpen die sinds de bolsjewistische revolutie van 1917 niet meer door westerlingen bezocht werden. De meest excentrieke individuen ontmoet hij er, onder wie tal van sekteleden. Sommigen blijken lid van oude, met de orthodoxe religie verwante godsdiensten, die de stalinistische terreur en bijna een eeuw streng verbod overleefd hebben.De meeste indruk maken evenwel de kozakken, die zich steeds uitdrukkelijker manifesteren als erfgenamen van een tot mythische proporties opgeblazen volk. Na de instorting van het sovjetregime stak deze beweging verrassend snel de kop op. Volgens velen broeien in die kringen een eng nationalisme en explosieve meerwaardigheidsgevoelens. Misschien schuilt hierin meer gevaar dan bij de fundamentalistische islamieten, aan wie momenteel vele conflicten toegeschreven worden. Marsden is zeker niet blind voor de invloed van fundamentalistische milieus uit onder meer Iran en Afghanistan, maar maakt ook duidelijk dat de Kaukasiërs lang niet alleen de islam omarmen.Terwijl de jonge Marsden zich een weg baande door het zuiden van Rusland, trok zijn net zestig geworden landgenoot Colin Thubron door het noorden. Zijn kleurrijke verslag verschijnt onder de eenvoudige titel In Siberië. Vier maanden lang hield hij het vol in het zowel letterlijk als figuurlijk kille, barre en sombere landschap. Eén indruk ontstaat en laat je niet meer los: de teloorgang. Zelfs de overlevenden uit de goelags klagen dat de steden die met hun dwangarbeid opgebouwd zijn, nu in verval geraken. "Wat in slavernij is opgebouwd, wordt in vrijheid weer afgebroken", zo vat Thubron het lot van dit onmetelijke land bitter samen. Philip Marsden, Strijders van de steppe. Atlas, 254 blz., 800 fr. Colin Thubron, In Siberië. Atlas, 319 blz., 995 fr.LDD