De perceptie van de markt op goud is veranderd. Sinds begin dit jaar is de goudprijs in dollar met 13 procent gestegen tot 1200 dollar per ounce. 2015 was nog het derde verliesjaar voor goud, als de Amerikaanse dollar als referentie wordt genomen. Uitgedrukt in andere valuta was het beeld vaak anders. Zo bleef de goudprijs in euro vorig jaar zogoed als gelijk, en steeg hij enkele procenten in Australische en Canadese dollar. Die klim was nog een stuk groter in Russische roebel en Braziliaanse real. In Zuid-Afrikaanse rand bereikte de goudprijs zelfs een historisch recordniveau. Dat zijn niet toevallig munten die fors terrein hebben verloren tegenover de dollar.
...

De perceptie van de markt op goud is veranderd. Sinds begin dit jaar is de goudprijs in dollar met 13 procent gestegen tot 1200 dollar per ounce. 2015 was nog het derde verliesjaar voor goud, als de Amerikaanse dollar als referentie wordt genomen. Uitgedrukt in andere valuta was het beeld vaak anders. Zo bleef de goudprijs in euro vorig jaar zogoed als gelijk, en steeg hij enkele procenten in Australische en Canadese dollar. Die klim was nog een stuk groter in Russische roebel en Braziliaanse real. In Zuid-Afrikaanse rand bereikte de goudprijs zelfs een historisch recordniveau. Dat zijn niet toevallig munten die fors terrein hebben verloren tegenover de dollar. De dollarindex, die de waarde van de munt afzet tegenover zes valuta van de belangrijkste handelspartners, is tussen de zomer van 2014 en eind vorig jaar met een kwart gestegen, van 80 naar 100 punten. De dollar anticipeerde daarmee op de monetaire verstrakking en de aanstaande renteverhogingen in de Verenigde Staten. Voorlopig bleef het bij één rentestap van 25 basispunten. Begin 2016 was er nog een brede consensus dat dit jaar nog enkele renteverhogingen zouden volgen. De eensgezindheid daarover is de jongste weken afgekalfd, na enkele tegenvallende macro-economische indicatoren. De stijging van de dollar zet niet langer door. De dollarindex is sinds eind januari zelfs gedaald van 100 naar 95. De opwaartse langetermijntrend is nog niet gebroken, maar de index blijft wel een belangrijke factor om in de gaten te houden. Behalve aan de daling van de Amerikaanse munt wordt de hogere goudprijs ook toegeschreven aan de groeiende onzekerheid op de financiële markten. Wie de jongste jaren in goud investeerde als veilige haven, is van een kale reis teruggekeerd. Zelfs na de klim van de jongste weken noteert goud nog altijd meer dan een derde onder het nominale hoogtepunt van 1920 dollar dat in september 2011 werd bereikt. De geopolitieke en economische gebeurtenissen die de goudprijs sindsdien hadden moeten doen stijgen, zijn haast niet bij te houden: de crisis in Griekenland, de oorlog in het Midden-Oosten, het conflict tussen Rusland en Oekraïne en de stevige groeivertraging in China en andere opkomende landen. Maar sinds de financiële crisis in 2008 profiteert de dollar van zijn status als wereldreservemunt. De erg liquide markt van het dollarschuldpapier heeft de plaats van het goud ingenomen als toevluchtsoord. Het valt nog af te wachten of het einde van de dollarstijging, die nog moet worden bevestigd, ook betekent dat goud een inhaalbeweging maakt als veilige haven. Goud verschilt van andere grondstoffen doordat de prijs niet wordt bepaald door het fysieke evenwicht tussen de vraag en het aanbod. Dat aanbod is in theorie ongelimiteerd, omdat vrijwel al het goud dat ooit werd opgedolven, nog altijd bestaat. Dat is in de praktijk niet het geval, want veel goud zit in vaste handen en wordt tegen de huidige prijzen niet gelost. Sinds het officiële einde van het Bretton Woods-systeem in 1971, waardoor dollarreserves niet langer konden worden omgewisseld in goud, speelt het edelmetaal officieel geen monetaire rol meer. Toch beschikken de centrale banken nog altijd over een aanzienlijke hoeveelheid goud. Exacte cijfers daarover ontbreken, omdat een deel van de voorraden is uitgeleend aan commerciële banken en dus niet onmiddellijk beschikbaar is. De schattingen lopen uiteen van 15.000 tot 30.000 ton. Voor centrale banken die goud bezitten als onderdeel van hun valutareserves, is de prijsevolutie op korte termijn niet relevant. Dat de centrale banken hun goudreserves afbouwen, ligt al een decennium achter ons. Sinds enkele jaren kopen ze weer goud. China en Rusland nemen het gros van de aankopen voor hun rekening. De People's Bank of China, de Chinese centrale bank, liet weten dat haar goudvoorraad eind 2015 was opgelopen naar 1762 ton. China beschikt nu over de op vier na grootste goudvoorraad in nominale termen. In vergelijking tot de totale Chinese valutareserves is dat minder dan 2 procent. Ook Rusland is heel actief op de goudmarkt. Dat is opmerkelijk, omdat de reserves van het land onder druk staan door de economische boycot en de lagere olie-inkomsten. De Russische centrale bank vulde haar goudvoorraad in december met 21,8 ton aan. In de tweede helft van 2015 kwam er 139,6 ton bij, tegenover 104 ton voor China. De totale Russische goudvoorraad is wel kleiner dan de Chinese, met bijna 1400 ton komt Rusland op de zesde plaats. De centrale banken van China en Rusland kopen in het huidige tempo samen ongeveer 500 ton goud op jaarbasis. Beide landen hebben verklaard dat ze streven naar een hoger aandeel van goud in hun valutareserves. Investeerders lijken ook opnieuw de weg naar het goud terug te vinden. De hoeveelheid fysiek goud dat wordt beheerd door goudtrackers, is de eerste weken van 2016 weer toegenomen tot meer dan 1600 ton. In 2015 was er voor het derde opeenvolgende jaar nog een daling met 138 ton. Eind 2012, iets meer dan een jaar na het voorlopige hoogtepunt van de goudprijs in dollar, hielden de fysieke trackers nog meer dan 2800 ton goud aan. Aan de aanbodzijde is de mijnproductie volgens het Gold Demand Trends Report van de World Gold Council met 1 procent gestegen. Dat is de kleinste toename sinds 2008. In het vierde kwartaal daalde de mijnoutput zelfs met 2 procent. Gouddelvers hebben hun kapitaaluitgaven en hun investeringen in exploratie de jongste jaren fors afgebouwd. De geleidelijke afname van de mijnproductie lijkt de komende jaren dan ook onvermijdelijk. Door de aanhoudende prijsdalingen nam ook het aanbod van gerecycleerd goud af tot het laagste niveau sinds 2007. De belangrijkste vraag voor investeerders is of de stijging van de goudprijs doorzet. We denken dat het antwoord bij de dollarindex ligt. Een jaar geleden zagen we exact dezelfde prijsbeweging. De klim in de eerste weken van 2015 kon niet doorzetten, waarna de neerwaartse trend hervatte. De meeste grootbanken staan nog altijd afwijzend tegenover een belegging in goud. Zo hanteert Société Générale voor 2016 een prijsdoel van 950 dollar, terwijl Goldman Sachs uitgaat van een vierde opeenvolgende daling op jaarbasis naar 1000 dollar. Koen LauwersDe geleidelijke afname van de mijnproductie lijkt de komende jaren onvermijdelijk.