11 september 2001, kwart voor 9. American Airlines Flight 11, die kort daarvoor werd gekaapt door vijf terroristen onder leiding van Mohammed Atta, crasht in de noordelijke WTC-toren in New York. Even later boort United Airlines Flight 175 zich in de zuidelijke toren. De aanslagen hoefden niet te gebeuren. De CIA bezat heel wat informatie over Atta, maar die zat verspreid in verscheidene databanken van de Amerikaanse politie- en spionagediensten. Eind augustus had de Amerikaanse inlichtingendienst een tip gekregen van de Mossad, de Israëlische geheime dienst, dat Atta in de Verenigde Staten een aanslag beraamde. Iemand had de link moeten leggen tussen die tip, de e-mails die Atta naar pilotenscholen had gestuurd en het zakmes dat hij in een supermarkt met zijn kredietkaart had gekocht. Dat wapen zou hij gebruiken om de vliegtuigen te kapen. De Amerikaanse geheime diensten kwamen handen en ogen te kort om die bergen informatie te analyseren.
...

11 september 2001, kwart voor 9. American Airlines Flight 11, die kort daarvoor werd gekaapt door vijf terroristen onder leiding van Mohammed Atta, crasht in de noordelijke WTC-toren in New York. Even later boort United Airlines Flight 175 zich in de zuidelijke toren. De aanslagen hoefden niet te gebeuren. De CIA bezat heel wat informatie over Atta, maar die zat verspreid in verscheidene databanken van de Amerikaanse politie- en spionagediensten. Eind augustus had de Amerikaanse inlichtingendienst een tip gekregen van de Mossad, de Israëlische geheime dienst, dat Atta in de Verenigde Staten een aanslag beraamde. Iemand had de link moeten leggen tussen die tip, de e-mails die Atta naar pilotenscholen had gestuurd en het zakmes dat hij in een supermarkt met zijn kredietkaart had gekocht. Dat wapen zou hij gebruiken om de vliegtuigen te kapen. De Amerikaanse geheime diensten kwamen handen en ogen te kort om die bergen informatie te analyseren. Gelukkig zijn er nu de computernerds van Silicon Valley. Met de dataminingplatformen van Palantir Technologies en andere gespecialiseerde softwarebedrijven hadden de geheime diensten met een druk op de knop het verband kunnen leggen tussen de tip over Atta, zijn pilotenopleiding en zijn zakmes. De software van Palantir is zelfs zo geavanceerd dat ze automatisch verborgen patronen opspoort. Dat is een krachttoer, omdat het over bergen ongeordende data gaat. Dankzij die technologie heeft Palantir onder zijn klanten zowat alle Amerikaanse overheidsdiensten die bezig zijn met de nationale veiligheid. De CIA en het leger gebruiken het platform in hun strijd tegen het terrorisme, de speurders van het FBI zetten het in tegen de georganiseerde drugscriminaliteit en het elektronische-spionageagentschap NSA monitort er cyberaanvallen mee. Het geavanceerde computerprogramma van Palantir is eigenlijk te danken aan de Russische maffia. Die probeerde aan het begin van de eeuw massaal geld wit te wassen via de Amerikaanse onlinebetaaldienst PayPal. Het bedrijf, dat al flinterdunne marges had, kon die miljarden betalingen onmogelijk manueel controleren. Het ontwikkelde daarom een geavanceerd algoritme dat verdachte verrichtingen opspoort en fraudenetwerken in kaart brengt. Nadat PayPal in 2002 werd overgenomen door de veilingsite eBay, kwam een exodus van werknemers van de onlinebetaaldienst op gang. Enkele van hen ontwikkelen een soortgelijk algoritme om terreurnetwerken in kaart te brengen. In 2004 richtten ze Palantir op -- de naam verwijst naar de magische kristallen bollen in de bekende trilogie In de ban van de Ring. Een van de stichters is PayPal-veteraan Peter Thiel, die ook als een van de eersten investeerde in Facebook. Hij bracht een groot deel van het startkapitaal van 40 miljoen dollar van Palantir in. Ook het durfkapitaalfonds Q-Tel van de CIA investeerde 2 miljoen dollar. Een bescheiden investering, maar ze gaf Palantir wel toegang tot de hoogste geledingen van de Amerikaanse inlichtingendienst, zodat het zijn prototypes kon uittesten met echte data. De reacties op de eerste demo's waren enthousiast, temeer omdat Palantir een handige manier had gevonden om een netelig probleem bij de inlichtingendiensten op te lossen: niet iedereen mag alle informatie inzien. Het systeem houdt nauwgezet rekening met de inzagerechten van de gebruikers. Pas in 2008 had Palantir een product klaar dat het kon commercialiseren. Daarna volgde een steile opmars in de spionage-industrie. Die boomende sector in de Verenigde Staten neemt meer en meer taken over van de Amerikaanse inlichtingendiensten (zie kader Uitzendspion wordt klokkenluider). Palantir is nu nog een bescheiden speler met minder dan duizend werknemers, maar het bedrijf groeit als kool. Vorig jaar lag de omzet onder de 500 miljoen dollar, dit jaar wordt meer dan 1 miljard verwacht. De waarde van Palantir wordt geschat op 8 miljard dollar, maar een beursgang sluit topman Alex Karp op korte termijn uit. "Dan denkt iedereen in het bedrijf alleen nog maar aan geld in plaats van aan zijn werk", zei hij onlangs. Ook atypisch voor een onderneming uit Silicon Valley is het salarisplafond. Niemand, zelfs Karp, verdient jaarlijks meer dan 127.000 dollar, exclusief bonussen en winstdeelnemingen. Een goede, ervaren ontwikkelaar verdient in Silicon Valley gemakkelijk het dubbele, maar Palantir rekent op vaderlandsliefde. Palantir commercialiseert ook activiteiten in andere domeinen. Zowel in de financiële sector als in de gezondheidszorg gebruiken instellingen de software om fraude op te sporen. Het bedrijf werkt aan een variant die hulpverleners assisteert in rampgebieden, bijvoorbeeld om snel de plaatsen te identificeren waar de nood het hoogst is. Die diversificatie leidde in 2011 wel tot een eerste schandaal. In opdracht van de Amerikaanse Kamer van Koophandel bouwde een groot advocatenkantoor een soort privé-inlichtingendienst uit -- met de codenaam Team Themis -- om organisaties in kaart te brengen die het bedrijfsleven willen schaden. Een van de eerste doelwitten was de klokkenluidersite Wikileaks, dat met zijn onthullingen onder meer Bank of America in nauwe schoentjes had gebracht. De tools van Palantir werden gebruikt om het netwerk van de medewerkers en de aanhangers van Wikileaks bloot te leggen. Hackers kraakten de mailboxen van Team Themis en maakten de activiteiten publiek. Karp, die een groot voorstander van burgerlijke vrijheden is, excuseerde zich publiekelijk en zette de samenwerking onmiddellijk stop. Palantir is er als de dood voor om het imago te krijgen van een cyberhuurling die zijn idealen overboord heeft gegooid. STIJN FOCKEDEYPalantir heeft onder zijn klanten zowat alle Amerikaanse overheidsdiensten die bezig zijn met de nationale veiligheid.