'Stop de afhankelijkheidscultuur'

05/09/13 om 09:11 - Bijgewerkt om 09:11

Bron: Trends

Een competitiviteitspact is nodig om onze bedrijven weer op de been te helpen, maar het zal van de Belgen nog geen ondernemers maken.

'Stop de afhankelijkheidscultuur'

© Thinkstock

De regering Di Rupo heeft nog 9 maanden te gaan. Wat moet ze in die tijd nog realiseren? Uit de Knack.be zomerreeks 'De inzet van de verkiezingen' bleek dat in ons land alle aandacht moet gaan naar de sociaal-economische dossiers.

In een nieuwe reeks 'De 10 werven van Di Rupo' maakt Trends.be de balans op van het titanenwerk dat de regering staat te wachten.

10 WERVEN VAN DI RUPO DEEL 10: STIMULEREN VAN ONDERNEMERSCHAP Wie in dit land geen risico neemt, wordt beloond met een uitgebreid sociaal vangnet. Wie onderneemt, springt in een zwart gat. Een competitiviteitspact is nodig om onze bedrijven weer op de been te helpen, maar het zal van de Belgen nog geen ondernemers maken.

In tal van rapporten over ondernemerschap bengelen de Belgen onder het gemiddelde. In 2012 liet de Europese Commissie een enquête uitvoeren met de vraag: als u kon kiezen tussen een job als werknemer of als zelfstandige, wat zou het worden? Slechts 30 procent van de Belgische ondervraagden kiest voor een bestaan als zelfstandige, tegen een EU-gemiddelde van 37 procent. Van alle lidstaten doen alleen Zweden, Finland, Denemarken, Duitsland en Slovenië het slechter. In Frankrijk kiest 40 procent van de ondervraagden voor het ondernemerschap, in Italië 44 procent.

Als het ondernemerschap niet in de geesten zit, komt het ook niet tot feiten. Uit de Global Entrepreneurship Monitor van 2012 blijkt dat 3 procent van de 18- tot 64-jaringen in België plannen heeft voor de oprichting van een eigen zaak, tegen een gemiddelde van 4 procent voor alle ontwikkelde landen. Slechts 2 procent van de Belgische 18- tot 64-jarigen runt een bedrijf van maximum 3,5 jaar oud, tegen een gemiddelde van 3 procent voor alle ontwikkelde landen.

Zit het ondernemerschap de Belgen dan niet in de genen? Jawel, maar waarom al die moeite als de overheid zo goed voor je zorgt? "België is een land met een grote overheidsafhankelijkheid," zegt Johan Lambrecht, directeur van het Studiecentrum voor Ondernemerschap en hoogleraar aan de Hogeschool-Universiteit Brussel. "In zo'n landen worden minder nieuwe bedrijven opgericht, zo wijst ons onderzoek uit. De overheidsafhankelijkheid is deel gaan uitmaken van de maatschappelijke cultuur. Wij voelen ons afhankelijk van de overheid. Je kan die cultuur veranderen als je de afhankelijkheid vermindert. Ondernemerschap is maakbaar."

Competitiviteitspact

Dat is een werk van lange adem. In de negen maanden die haar resten, kan de regering Di Rupo weinig meer doen dan het bloeden van het bestaande ondernemerschap stelpen. Het regent faillissementen en sluitingen. België moet het hebben van zijn export, maar onze bedrijven verliezen marktaandelen in het buitenland.

Een competitiviteitspact, voorzien voor dit najaar, moet de eerste hulp bieden. Johan Bortier, hoofd van de studiedienst van ondernemersorganisatie Unizo, wil de loonkosten bovenaan de agenda. "De federale regering voerde een lastenverlaging in van 270 miljoen euro vanaf 1 april 2013, en 370 miljoen euro per jaar daarna," zegt Bortier. "Dat is veel te weinig om de loonhandicap te neutraliseren en onze concurrentiekracht te herstellen. Met de studie van de Nationale Bank over het indexmechanisme is nog steeds niets gebeurd. De regering slaagt er zelfs niet in om een discussie op te starten."

Ander blok aan het been is de energiefactuur. Het zit de bedrijven vooral hoog dat ze moeten meebetalen aan de windmolenparken op zee. De overheid betaalt de uitbaters van de parken zogenoemde offshore groenestroomcertificaten uit, waarvan ze de kost doorrekent aan de verbruikers. "Dat wordt onbetaalbaar als over enkele jaren de zeven geplande windmolenparken operationeel worden," zegt Bortier. "Afhankelijk van hun energieverbruik, komt het voor sommige KMO's neer op duizenden euro's per jaar. In vergelijking met onze buurlanden is dat te veel."

Beterschap is op komst. In juli keurde de regering een kadernota goed voor een hervorming van het systeem. "De prijs van een offshore groenestroomcertificaat zal niet meer vast zijn, maar evolueren met de verkoopprijzen van elektriciteit" zegt Bortier. "Dat moet de kosten voor de verbruikers binnen de perken houden."

Zelfzuivering

Maar lagere loonkosten en goedkopere energie, en ook minder rompslomp - de eengemaakte bouw- en milieuvergunning zou volgend jaar eindelijk rond moeten zijn - zullen van de Belgen nog geen ondernemers maken.

Lambrecht geeft een paradoxaal advies: "Wil je de instroom van nieuwe bedrijven bevorderen? Help dan de uitstroom van bestaande bedrijven. Dat kan bijvoorbeeld door een tijdelijk vervangingsinkomen voor ondernemers die noodgedwongen stoppen. Hoe gemakkelijker de uitstroom, hoe meer plaats voor verse instroom. Verouderde bedrijven worden sneller vervangen door nieuwe ondernemers met betere ideeën. Dat zorgt voor een hogere productiviteit en meer economische groei."

Onze overheid stopt beter met het gesleutel aan de instroom. "Enerzijds verstrengt ze de vestigingswet, anderzijds voorziet ze een rist steunmaatregelen voor starters," zegt Lambrecht. "Werklozen bijvoorbeeld worden met achtergestelde leningen bijna in het ondernemerschap geduwd. Hou op met die dubbelzinnige politiek, en laat de instroom natuurlijk verlopen."

Sukkelen

Botst het pleidooi van Lambrecht voor een stopzettingsvergoeding voor ondernemers niet met zijn kritiek op de overheidsafhankelijkheid in dit land? "Zo'n stopzettingsvergoeding is bestemd voor mensen die de stap naar ondernemerschap al hebben gezet, en is dus geen vorm van overheidsafhankelijkheid," zegt Lambrecht. "Zelfstandige ondernemers zijn de enigen in onze maatschappij die echt risico nemen, want ze werken met eigen centen. Precies voor die groep is het sociale vangnet het laagst gespannen. Het dwingt sukkelende ondernemers vaak om verder te sukkelen, met minder ruimte voor nieuwkomers tot gevolg."

Een vervangingsinkomen voor ondernemers - Lambrecht stelt een maximumduur van twee jaar voor - bevordert niet alleen de uitstroom. Het helpt ook starters over de streep. "Ook al is er ruimte voor instroom, het gebrek aan sociaal vangnet schrikt vele mensen af om een eigen zaak te beginnen. Een aantal landen heeft er al werk gemaakt. In België blijft het bij verwijzingen in het regeerakkoord."

Unizo wijst erop dat de regering stappen heeft gezet voor de verbetering van het zelfstandigenstatuut, zoals de gelijkschakeling van het minimumgezinspensioen met dat van de werknemers. Maar de ondernemers op het terrein vinden de kloof tussen beide groepen nog te diep. "Opbrengsten en succes zijn voor een ondernemer onzeker, terwijl werknemers allerlei buffers krijgen," zegt Wim Sarens, CEO van de gelijknamige specialist in zwaar hijswerk. "Het vermindert sterk de appetijt voor ondernemerschap." Bij Jos Claeys, CEO van Westvlees, marktleider in de verwerking van varkensvlees, klinkt het minder politiek correct: "Er zijn meer opvangnetten voor mensen in een asielprocedure dan voor mensen uit het ondernemersmilieu die een tegenslag hebben gekend."

Kredieten

De bedrijfswereld heeft nog een pak andere voorstellen om het ondernemerschap te stimuleren, al klinken ze vertrouwd. Voorbeeld is het stoppen van de "tsunami" aan regels en wetten. "Elke minister zou de opdracht moeten krijgen om meer regels af te schaffen dan er te creëren," zegt Karel Cardoen, CEO van de bekende autoketen.

Een klassieker is de kredietschaarste. "De Belgische KMO's kampen met een chronisch tekort aan liquiditeiten," zegt Christian Salez, CEO van meubelproducent Bulo. Ook voor VBO-voorzitter Pierre-Alain De Smedt is financiering een sleutelelement: "Ondernemers met een goed project moeten de kans krijgen om dat te financieren. De bankiers houden nog teveel een trauma over aan de bankencrisis."

Baron Paul Buysse, voorzitter van staaldraadverwerker Bekaert, trekt het probleem open en pleit voor een nieuw Marshallplan voor België. "Dit land heeft een haast historische behoefte aan een herdefinitie van zijn socio-economische prioriteiten. Een allesomvattend Marschallplan moet de dynamiek leveren. Het communautaire moet volledig ondergeschikt zijn."

Gepamper

Vele bedrijfsleiders zien het ondernemerschap pas echt terugkeren als de mentaliteit verandert. Ondernemerschap moet weer iets worden waar je mag fier op zijn. "Ondernemers en bedrijfsleiders worden gestigmatiseerd. We zijn de notie kwijtgespeeld dat kunnen werken een privilege is, en dat we ontwikkeling en succes moeten kunnen belonen," zegt Salez. "Ondernemers zijn bijna het boze van de maatschappij," zegt Peter Janssen, CEO van roomijsproducent Glacio.

Janssen, en velen met hem, pleiten voor sensibilisering via het onderwijs: "Begin met een uurtje per week, waarin uitgelegd wordt hoe de economie in elkaar zit en de basis vormt voor onze welvaart." Claeys pleit voor een sterkere band tussen bedrijven en technische scholen: "We moeten opnieuw rechtstreeks gaan praten met de directeur van de technische school. Hoe lang is dat niet geleden?"

Maak van een faillissement geen schande, maar een leerproces, aldus Unizo. "De overheid heeft de voorbije jaren vooral ingezet op preventie van faillissement, wat uiteraard goed is," zegt Bortier. "Voor de gevolgen van een faillissement is bitter weinig gebeurd. De samenleving bestempelt het als een mislukking, en leest er vaak tekenen van fraude in. Waar rook is, is er vuur. De overheid kan de perceptie verbeteren door sporen van een faillissement uit te wissen uit officiële bestanden. De gefailleerde ondernemer moet de mogelijkheid krijgen zijn schulden op een gestructureerde manier af te betalen, en opnieuw te starten. Gepamper en geknuffel zijn niet nodig, wel respect voor wie risico neemt."

Onze partners