Magali Vercammen: ‘Kernenergie creëert meerwaarde voor de maatschappij’

De regering-De Wever streeft naar 4 gigawatt kernenergie op Belgische bodem. “Die ambitie is haalbaar tegen 2050, maar dan moet ook het denkspoor om nieuwe kerncentrales te bouwen nu geopend worden”, zegt energie-expert Magali Vercammen. Nederland geeft het voorbeeld: het wil 30 miljard euro investeren om nieuwe kerncentrales te ontwikkelen.

Op 10 februari begint Magali Vercammen als CFO van het Vlaams Energiebedrijf, dat de energie-aankopen en het energiebeheer van de Vlaamse publieke sector bundelt. “Jarenlang heb ik bedrijven geadviseerd, nu wil ik mee aan het roer staan”, zegt Magali Vercammen, die sinds 2019 energy sector lead was bij de consultant KPMG en kan bogen op 25 jaar ervaring in de energiesector.

De voorbije jaren kreeg de industrie relatief hoge energieprijzen in de maag gesplitst op een ogenblik dat er al grote twijfels waren over betaalbare bevoorradingszekerheid op lange termijn. De kernuitstap viel op een koude steen, omdat er onvoldoende betaalbare hernieuwbare energie voorhanden is in België. De regering-De Wever gooide het roer om en sprak in het regeerakkoord de ambitie uit 4 gigawatt aan kernenergie te hebben.

Is 4 gigawatt kernenergie haalbaar? De wet op de kernuitstap is geschrapt, maar voorlopig wordt enkel de levensduur van Doel 4 en Tihange 3 verlengd, tot 2035. Dan kom je maar aan 2 gigawatt.

MAGALI VERCAMMEN. “Tegen 2050 is 4 gigawatt aan kernenergie mogelijk in België. In het najaar concludeerde het energiebedrijf Tractebel dat een eerste, kleinere kerncentrale – een zogenoemde SMR – haalbaar is tegen de tweede helft van het volgende decennium. Een nieuwe grote kerncentrale is mogelijk tegen 2040. De voorwaarde is wel dat we het traject nu opstarten, omdat de doorlooptijd van een nieuwe kerncentrale lang is. Na een studiefase van één tot anderhalf jaar volgt een ontwikkelingsfase van vijf jaar en een bouwfase van nog eens vijf jaar.”

Kernenergie is vrij duur, zeker in vergelijking met hernieuwbare energie, die een steeds groter aandeel in de energiemix verovert. Is er op termijn nog een businessmodel voor kernenergie?

VERCAMMEN. “Je moet de vergelijking op de juiste manier maken. Je moet vertrekken van de totale maatschappelijke waarde van een technologie. Hernieuwbare energie is kostenefficiënt in productie en zorgt hier voor investeringen, werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Maar in België zijn de mogelijkheden beperkt door plaatsgebrek en het beperkte draagvlak bij de bevolking. We kunnen hernieuwbare energie niet uitbouwen tot de schaal die we nodig hebben. Dat betekent dat we energie moeten invoeren, wat onze energie-afhankelijkheid verhoogt. We worden ook afhankelijker van de buitenlandse prijszetting en strategische activa die buiten onze grenzen liggen. Kernenergie kan die handicap opvangen.

“Elektriciteitsproductie binnen de eigen grenzen maakt ons minder afhankelijk van import. De productie zorgt ook voor werkgelegenheid, fiscale inkomsten en de uitbouw van een lokale toeleveringsketen. Je mag dus niet alleen kijken naar de productiekosten van een technologie, je moet ook de totale systeemkosten en de macro-economische impact meenemen. Kernenergie en hernieuwbare energie zijn geen concurrenten. Ze vullen elkaar perfect aan.”

Kernenergie verhoogt wel de energie-afhankelijkheid: je moet uranium invoeren.

VERCAMMEN. “Ja, maar er zijn diverse leveranciers in de wereld en uranium kun je lang opslaan. Er wordt ook onderzoek gedaan om de brandstofcyclus op termijn te kunnen sluiten. Het SCK CEN in Mol bijvoorbeeld doet onderzoek naar een concept van een met lood gekoelde reactor die nucleair afval zou kunnen hergebruiken als brandstof. Zo zou ook de afhankelijkheid van uranium drastisch verminderen.”

De levensduur van Doel 4 en Tihange 3 is verlengd. Komen nog kerncentrales in aanmerking voor een levensduurverlenging?

VERCAMMEN. “De doorstart van bestaande kerncentrales zou in theorie de goedkoopste vorm van elektriciteit moeten opleveren, al zijn er investeringen nodig om de uitbating te verlengen. Maar hoe langer de kerncentrales stilliggen, hoe groter die kostprijs wordt. Zo is vorige week de vergunning verleend om de koeltorens van Tihange 1 en 2 af te breken. Een doorstart van oudere centrales wordt dus complexer en duurder naarmate de tijd voorbijgaat.”

Nederland investeert stevig in nieuwe kerncentrales. Hoe pakken de Noorderburen dat aan?

VERCAMMEN. “Nederland heeft een overheidsbedrijf voor de ontwikkeling van twee tot vier nieuwe kernreactoren. De overheid zou aanvankelijk de volledige financiering en de bouw van twee nieuwe grote kernreactoren met een totale capaciteit van 3.300 megawatt op zich nemen, tot de ingebruikname in 2039-2040. Het gaat om een investering van 30 miljard euro. Dat moet kernenergie opleveren tegen een geschatte kostprijs van 81 euro per megawattuur, maar die prijs is relatief laag, onder meer omdat de Nederlandse overheid het project financiert met renteloze leningen. De werkelijke rentelasten blijven dus ten laste van de Nederlandse staat en worden niet doorgerekend aan het overheidsbedrijf dat de bouw op zich neemt. Bij een vertraging van het project en een stijging van de bouwkosten met 10 miljard euro stijgt de geschatte kostprijs naar 103 euro per megawattuur. Naarmate opnieuw meer kerncentrales gebouwd worden in Europa, zou het risico op kostenoverschrijdingen moeten dalen.”

Waarom pompt de Nederlandse regering zoveel belastinggeld in kernenergie?

VERCAMMEN. “Nederland, maar ook landen als het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Polen, tonen een grote bereidheid om de ontwikkeling van kernenergie met overheidsgeld te steunen. Voor de privésector zijn de risico’s en de investeringskosten te hoog. Puur financieel en zonder aangepast markt- en vergoedingsmodel is kernenergie niet interessant voor een private investeerder. Vincent Verbeke, de CEO van Engie België, zegt letterlijk dat Engie niet meer investeert in kernenergie. Maar voor de samenleving is kernenergie wél interessant. Kernenergie creëert meerwaarde voor de maatschappij. Daarom steunen die overheden kernenergie. Ze investeren nu een deel van de toekomstige meerwaarde van kernenergie in nieuwe projecten die deze meerwaarde mogelijk maken. Ook Nederland zal net als België op termijn kampen met een tekort aan groene stroom. Dat tekort wil het invullen met kernenergie. Nederland wil van 0,5 gigawatt kernenergie nu naar 7 gigawatt in 2050 gaan. Ze zullen ons dus inhalen en voorbijsteken.”

België heeft niet de budgettaire middelen van Nederland. Hoe kan de overheid private investeerders overtuigen om te investeren in kernenergie?

VERCAMMEN. “De overheid kan de kapitaalkosten, die een groot deel van de totale investeringskosten uitmaken, verlagen door onder meer mechanismes uit te werken die de investeringsrisico’s beperken. De overheid zou bijvoorbeeld een bepaalde elektriciteitsprijs kunnen garanderen aan de uitbaters. Dat model wordt gebruikt voor de levensduurverlenging van Doel 4 en Tihange 3 en voor offshore windenergie. Een andere optie is dat de overheid garandeert dat de investeerders een gereguleerd rendement op hun investering verdienen. In het Verenigd Koninkrijk is vorig jaar zo’n financieringsakkoord voor de nieuwe kerncentrale Sizewell C gesloten. Inkomsten worden er ook toegelaten tijdens de bouwfase, en het bouwrisico wordt gecontroleerd gedeeld tussen investeerders, de overheid en de consumenten. Dat heeft de instap van private investeerders mogelijk gemaakt en de kapitaalkosten aanzienlijk kunnen verlagen ten opzichte van andere mechanismes. Dat is een primeur in Europa. Ook de Nederlandse overheid onderzoekt die vergoedingsmodellen, om later ook private investeerders aan boord te halen in de nieuwe kerncentrales.”