De Eindhovense burgemeester Jeroen Dijsselboem was een van de drijvende krachten achter de Beethoven-deal. Dat ambitieuze investeringsplan wordt ook in Vlaanderen met veel interesse gevolgd. Voor Dijsselbloem is het plan cruciaal om de snelle groei van Eindhoven en omstreken te behouden én de techreus ASML te verankeren. “Dit was van Europees belang. ASML moet zich in Nederland en zeker in Europa ontwikkelen.”
Jeroen Dijsselbloem is een van de bekendste Nederlandse burgemeesters. De meeste Vlamingen zullen hem zich nog herinneren als de voorzitter van de Eurogroep, de groep van ministers van Financiën van de eurozone. Als voorzitter moest hij de eurocrisis en de schuldencrisis van Griekenland mee bedwingen, wat leidde tot harde confrontaties met zijn Griekse tegenpool Yanis Varoufakis. Na zijn afscheid van de nationale politiek werd hij burgemeester van Eindhoven, een van de meest welvarende regio’s van Europa en de thuisbasis van ASML, de ontwikkelaar van complexe machines om de meest geavanceerde computerchips ter wereld te maken. Onlangs publiceerde oud-CEO Peter Wennink een kritisch rapport over de Nederlandse economie. Eerder had Dijsselbloem ook al gewaarschuwd voor te veel optimisme over de Nederlandse economie.
“Met Eindhoven en omgeving gaat het heel goed”, zegt Dijsselbloem. “Hier wordt nog veel geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling, vooral door bedrijven. En de economische groei van de regio zit al jaren rond 3,5 procent per jaar, veel hoger dan het nationale gemiddelde. Het politieke debat in Den Haag gaat over veel dingen, maar niet over ons toekomstige verdienvermogen. Nederland is een heel welvarend, sterk ontwikkeld land. Maar als je naar de cijfers kijkt, zie je dat we dat over tien jaar niet meer zijn. Onze productiviteitsgroei is inmiddels bijna de laagste in Europa, 0,3 procent per jaar. Als het bedrijfsleven ophoudt met investeren, zal onze toegevoegde waarde afnemen.”
Eind 2025 hield u een pleidooi voor een nieuw nationaal investeringspact, een ‘akkoord van Eindhoven’.
JEROEN DIJSSELBLOEM. “Dat is een verwijzing naar het akkoord van Wassenaar. In de jaren tachtig heeft Nederland een zware economische periode gehad, met een hoge werkloosheid, oplopende financiële tekorten en een inflatie die opliep tot zelfs 12 procent. Dat werd doorbroken door het akkoord van Wassenaar, waarin de sociale partners en de regering afspraken om vooral de inflatie te bestrijden, met een gematigde loonontwikkeling. Dat akkoord is heel succesvol geweest om de concurrentiepositie en de koopkracht van Nederland te herstellen. Ik trek de parallel, omdat de Haagse politiek en het bedrijfsleven de afgelopen jaren verwijderd zijn geraakt van elkaar. We hebben een nieuw akkoord nodig, waarbij de overheid en het bedrijfsleven de handen ineenslaan voor gezamenlijke investeringen en een gezamenlijke agenda.”
‘Nederland is een heel welvarend, sterk ontwikkeld land. Maar als je naar de cijfers kijkt, zie je dat we dat over tien jaar niet meer zijn’
U roept ook op dat bedrijven meer zouden investeren.
DIJSSELBLOEM. “Het bedrijfsleven zal de investeringen moeten verhogen, en we hebben in Eindhoven een lange geschiedenis met Philips. Philips was maatschappelijk heel betrokken en investeerde veel in de stad. Het werd een traditie, die veel andere bedrijven hebben overgenomen. Het helpt dat ons bedrijfsleven een sterk gezamenlijk profiel heeft. Door de grote gedeelde belangen is het voor de zesduizend bedrijven in de maak- en techindustrie in en rondom Eindhoven gemakkelijker om samen te investeren.”
Welke rol kan een burgemeester daarin spelen?
DIJSSELBLOEM. “In Nederland heeft een burgemeester een ander takenpakket. Ik ben de voorzitter van de gemeenteraad en het bestuurscollege, en heb de portefeuille van Openbare Orde en Veiligheid. De burgemeester van Eindhoven is automatisch ook de voorzitter van Metropoolregio Eindhoven en de Stichting Brainport. Die samenwerking tussen lokale overheden, bedrijven en belangrijke instellingen wil de economische potentie van deze regio realiseren. Vanuit Brainport is de Beethoven-deal gesloten. Het gaat om een pakket van 4 miljard euro, waarbij bedrijven nog extra investeringen doen boven op de belastingen die ze betalen. Het zijn vooral investeringen in publieke infrastructuur: woning- en wegenbouw, meer openbaar vervoer en talentprogramma’s. Het gaat niet alleen over Eindhoven, maar ook over de twintig buurtgemeentes.
“Mijn pleidooi was vanaf het begin dat we het geld niet aan het bedrijf moesten geven. ASML is heel succesvol en winstgevend, maar het kan enkel groeien als we erin slagen de extra huizen te bouwen en betere vervoersverbindingen te realiseren. Als het hier vastloopt in Eindhoven, zal het bedrijf alsnog elders investeren.”
In volle regeringscrisis werd in 2024 een akkoord gevonden over het Beethoven-plan. Vanuit Vlaanderen wordt met jaloezie gekeken naar de snelheid en de omvang van het akkoord.
DIJSSELBLOEM. “Nederland is vaak een land van gelijkheid en eerlijk delen. Als er iets naar het noorden van het land gaat, dan moeten het zuiden, het westen en het oosten ook iets krijgen. Maar nu oversteeg het de regio Eindhoven, of zelfs Nederland. Dit was van Europees belang. ASML moet zich in Nederland en zeker in Europa ontwikkelen. Het is de enige Europese techreus die we hebben.
“ASML wil zijn omzet en voetafdruk heel snel verdubbelen. Toenmalig CEO Peter Wennink had gezegd dat de voorkeurslocatie de regio Eindhoven is. Maar dan moet dat wel mogelijk worden gemaakt, want er zijn veel knelpunten. ASML zou misschien elders gaan kijken. Wij hebben dat in Eindhoven niet opgevat als een dreigement, maar als een heel positieve boodschap, omdat ASML absoluut wilde groeien. In Den Haag waren ze er wel van geschrokken, omdat een nieuwe fabriek van ASML overal ter wereld welkom is. Toen is heel snel geschakeld. Wij zijn er zelf ook bij betrokken geweest.”
‘Eindhoven is altijd al gegroeid met migratiegolven. Maar die nieuwkomers brengen ook heel veel welvaart. Dat zie je gewoon als je in de stad loopt’
De focus ligt vooral op infrastructuur. Wat was het grootste obstakel?
DIJSSELBLOEM. “Wie wil uitbreiden in deze regio, loopt al heel snel tegen een gebrek aan elektriciteit aan. Capaciteit op het hoogspanningsnet is heel urgent, maar ook de woningnood neemt toe. Dus we gaan het bouwtempo verder moeten verhogen, maar dat is ook gekoppeld aan het stikstofprobleem. Voor miljarden steun toezeggen is niet genoeg, je hebt ook uitvoeringskracht nodig, de extra handen om dat uit te voeren. Het is een enorme opgave, maar er is ook geen andere plek in Nederland waar zoveel potentie zit.”
In een essay wees u op de noodzaak van slimme migratie.
DIJSSELBLOEM. “Eindhoven is altijd al gegroeid met migratiegolven. De belangrijkste sprongen waren die met de opkomst van Philips, begin twintigste eeuw en na de Tweede Wereldoorlog. Nu maken we de derde schaalsprong mee. Eindhoven is dus wel gewend om veel mensen van buiten te verwelkomen en op te nemen. De bijzonderheid is nu dat de mensen van veel verder weg komen. Voor een groot deel zijn zij hoog opgeleid, maar ze spreken nog geen Nederlands. Dat heeft een voortdurende aandacht nodig. We zijn in gesprek met het bedrijfsleven, zodat zij ook hun verantwoordelijkheid nemen voor taallessen voor hun werknemers. Tegelijk zien we dat die buitenlandse werknemers hun kinderen vrij massaal aanmelden voor Nederlandse scholen. We zullen dus ook extra scholen moeten bouwen. Maar die nieuwkomers brengen ook heel veel welvaart. Dat zie je gewoon als je in de stad loopt. Ten opzichte van mijn jeugd is de stad onherkenbaar veranderd.”
Mist u de nationale en Europese politiek?
DIJSSELBLOEM. “In Eindhoven is de dynamiek zo positief dat elke dag een genot is. En het helpt natuurlijk dat PSV zo goed voetbalt (glimlacht). Ik mis de nationale politiek niet, omdat die zo veel moeilijker is dan tien jaar geleden. Het is moeilijk een coalitie te vormen en die in stand te houden. Nederland heeft hervormingen nodig en die komen niet gewoon tot stand, omdat de coalities te wankel zijn en de politici te bang voor de toorn van de kiezer. Dat is niet aantrekkelijk.
“Brussel is een ander verhaal. Ik heb met veel plezier de Eurogroep geleid. De eurozone is veel sterker uit de crisisjaren gekomen, met betere wetgeving, stabiliteitsmechanismen, bankentoezicht, enzovoort. Ik heb het geluk dat ik op plekken mag zitten waar heel veel te doen is. Ik zat op Financiën toen we in de financiële crisis zaten en met de Eurogroep beleefde ik de eurocrisis. En nu zit ik in Eindhoven, waar we een enorme sprong maken.”
