Tankers, vrachtschepen, onderzoeksschepen, binnenvaartschepen, cruiseschepen en zelfs privéjachten bevaren de Noordelijke IJszee. Naarmate de poolkap zich terugtrekt, wordt het Noordpoolgebied minder afgelegen en onherbergzaam.
Op conventionele kaarten is de Noordpool afgekapt en marginaal. Maar als je van boven de pool naar de wereldbol kijkt (zie kaart), wordt meteen duidelijk waarom de regio een strategisch kruispunt is: het water spoelt tegen de Euraziatische en Amerikaanse landmassa’s en verbindt de Atlantische en de Stille Oceaan. Het bevat een overvloed aan olie, gas, mineralen en vis. En het belooft een verkorting van de wereldwijde scheepvaartroutes die momenteel door het Suezkanaal en het Panamakanaal moeten, en waarvan het gebruik de afgelopen jaren respectievelijk door conflicten en droogte is beperkt.
De Chinese beperkingen op de export van zeldzame aardmetalen zullen de aantrekkingskracht van de afzettingen in het Noordpoolgebied vergroten.
Hoe snel de Noordpool zich opent, hangt af van klimaatverandering, economische factoren en vooral geopolitiek. De snelheid van het smelten is de afgelopen jaren afgenomen. Maar tenzij de opwarming van de aarde op de een of andere manier abrupt wordt gestopt, zijn steeds meer ijsvrije zomers onvermijdelijk. De jaarlijkse minimale oppervlakte van de ijskap in september 2025 was 39 procent kleiner dan in 1980. Minder ijs maakt het transport voor de scheepvaart gemakkelijker, maar brengt ook complicaties met zich. Losser ijs is onvoorspelbaarder; een stijgende zeespiegel en stormen beschadigen kustlijnen zonder vast ijs; een ontdooiende permafrost ondermijnt gebouwen; en ijswegen zijn alleen begaanbaar als ze bevroren zijn.
De rivaliteit tussen China, Rusland, de Verenigde Staten en West-Europese landen – en zelfs ontwikkelingen verder weg – zullen in grote mate bepalen wat aan de top van de wereld gebeurt. Als de oorlog in Oekraïne ten einde loopt en Rusland in 2026 uit de sancties komt, kunnen westerse investeringen in het Russische Noordpoolgebied worden hervat. De Amerikaanse president Donald Trump en zijn Russische collega Vladimir Poetin hebben toekomstige overeenkomsten over het Noordpoolgebied besproken. Maar als de oorlog voortduurt en Trump besluit de druk op te voeren, kan het vermogen van Rusland om olie en gas uit het Noordpoolgebied te exporteren worden beperkt en zal de exploratie van koolwaterstoffen elders een impuls krijgen, met name rond Alaska, waar Trump de regelgeving versoepelt.
Noordelijke Zeeroute
In de scheepvaart zal er meer belangstelling komen voor de ontwikkeling van de kortere maar lastige en seizoensgebonden Noordelijke Zeeroute (NSR) langs de noordkust van Rusland, zeker als de route via het Suezkanaal in de Rode Zee riskant blijft vanwege aanvallen door Houthi-rebellen uit Jemen. Deze route wordt voornamelijk gebruikt voor het vervoer van Russische olie, gas en andere grondstoffen naar China. Maar in oktober voer een door China geëxploiteerd containerschip van Ningbo in China naar Felixstowe in Groot-Brittannië via de NSR, wat volgens de rederij het begin is van een regelmatige dienst. Zuid-Korea zegt dat het in 2026 zal beginnen met het testen van de route. Als de Houthi’s stoppen met schieten, zal de NSR minder aantrekkelijk worden.
Zelfs met minder ijs is het moeilijk werken in het Noordpoolgebied. Economische projecten zullen gevoelig zijn voor de wereldprijzen en afhankelijk van de steun van overheden, zeker als het om infrastructuur gaat. De ambitie van de regering-Trump om de olie-export van Alaska te verdubbelen lijkt twijfelachtig, gezien de torenhoge kosten van het boren naar olie en het pompen ervan vanuit de North Slope via de 1.300 kilometer lange Trans-Pipeline. Nog twijfelachtiger is de Big Beautiful Twin, een voorgestelde gaspijpleiding om Aziatische markten te voorzien van vloeibaar aardgas. Het bedrijf dat het project promoot, beweert dat het in 2026 zal beginnen met het leggen van pijpen.
Groenland
Ondertussen zullen de Chinese beperkingen op de export van zeldzame aardmetalen de aantrekkingskracht van de afzettingen in het Noordpoolgebied vergroten. Dat verklaart de ambitie van Trump om Groenland over te nemen van Denemarken. Maar de omstandigheden daar zijn nog ijziger dan in Alaska. En in 2026 moet worden begonnen met de uitbreiding van de haven van Nome in het westen van Alaska, waardoor een diepwaterhaven ontstaat in de buurt van de steeds drukker bevaren Beringstraat. Momenteel is de dichtstbijzijnde haven van dit type Dutch Harbour, op ongeveer 1.300 kilometer afstand. Een grotere capaciteit in Nome zal de vooruitzichten voor het Graphite One-project verbeteren, een geplande mijn in de buurt, die grafiet zal produceren voor gebruik in lithium-ionbatterijen.
Decennialang was het Noordpoolgebied een curiosum dat van buitenaf werd bekeken, zegt Mads Frederiksen van de Arctic Economic Council, een pan-Arctische organisatie voor economische ontwikkeling, gevestigd in Noorwegen. Maar volgens hem maakt het gebied steeds meer deel uit van een wereldwijd verbonden wereld. Dat zal het komende jaar nog duidelijker worden.
