De gevolgen van de bezuinigingen op ontwikkelingshulp zullen in het hele continent voelbaar zijn.
“We kunnen het gat niet opvullen”, verzucht Seramila Teddy, de gouverneur van Sava in Madagaskar, een van de armste landen ter wereld. Volgens hem is er een “zeer grote impact” geweest sinds het Amerikaanse Bureau voor Internationale Ontwikkeling (Usaid) is ontmanteld. De regering-Trump heeft nog verdere bezuinigingen geëist in haar voorgestelde begroting voor het komende jaar. Ook de grootste Europese donoren zullen hun ontwikkelingshulp drastisch beperken. De website Donor Tracker schat dat de uitgaven van de grootste zeventien westerse donoren in 2026 meer dan een kwart lager kunnen zijn dan in 2024. Sub-Saharaans Afrika zal volgens de OESO het zwaarst worden getroffen. Op de lange termijn kan dat Afrikaanse beleidsmakers ertoe aanzetten af te stappen van hun zelfgenoegzaamheid. Maar op de korte termijn zal dat pijn doen in de armste Afrikaanse landen en bij de meest kwetsbare Afrikanen.
Volgens het Centre for Global Development (CGD) zullen de besparingen op bilaterale hulp – exclusief die via internationale instanties als de Verenigde Naties – in negen Afrikaanse landen meer dan 1 procent van het bruto binnenlands product bedragen. De grootste Afrikaanse economieën zullen weinig macro-economische gevolgen ondervinden. Maar in landen als Malawi, Liberia en Ethiopië zullen de bezuinigingen de toch al krappe begrotingen nog meer onder druk zetten.
De door Trump voorgestelde bezuinigingen op hulp brengen 1 miljoen levens in gevaar.
Ondermaatse prestaties
Er zijn goede redenen om sceptisch te zijn over het verband tussen hulp en economische groei. Maar weinig redelijke mensen twijfelen eraan dat financiële hulp levens redt. Ruwe schattingen van Charles Kenny van het CGD en Justin Sandefur suggereren dat de door Trump voorgestelde bezuinigingen wereldwijd 1 miljoen levens in gevaar brengen.
Er worden inspanningen geleverd om de gaten te dichten. Bill Gates heeft beloofd tegen 2045 “vrijwel zijn hele vermogen” te doneren, vooral aan Afrika. De Golfstaten zullen wellicht meer geld uittrekken voor humanitaire crises. Maar noch filantropen, noch opkomende middelgrote mogendheden zullen het tekort kunnen compenseren. China heeft weinig interesse om het altruïstische model van hulpverlening te kopiëren dat door het Westen is ontwikkeld, en geeft de voorkeur aan een meer transactionele aanpak.
Het is dan ook aan de Afrikanen zelf om dit nieuwe tijdperk vorm te geven. In theorie zouden bezuinigingen op hulp en de ontmanteling van de bredere ontwikkelingsindustrie, met haar duizenden goedbedoelende maar vaak naïeve technocraten, Afrikaanse beleidsmakers moeten dwingen meer verantwoordelijkheid te nemen. Het einde van het oude tijdperk zou ruimte moeten creëren voor Afrikaanse elites om ambitieuzer na te denken over het moderniseren van hun landen op hun eigen voorwaarden.
De uitdaging is dat de Afrikaanse elites grotendeels medeplichtig zijn geweest aan de ondermaatse prestaties van hun economie gedurende vele decennia. Het continent gaat een nieuwe fase van hulp en ontwikkeling in. Maar het zal wellicht moeten wachten op een nieuwe generatie leiders voordat die echt van start kan gaan.
