Richard Branson is een naam, een begrip. In Groot-Brittannië, in Japan, in Zuid-Afrika, in alle uithoeken van de wereld. Zijn zakenimperium, gesierd door de bevallige naam Virgin, benadert 100 miljard frank omzet en slokt nu Europa's meest innoverende lucht- vaartmaatschappij op : het Belgische EBA.
...

Richard Branson is een naam, een begrip. In Groot-Brittannië, in Japan, in Zuid-Afrika, in alle uithoeken van de wereld. Zijn zakenimperium, gesierd door de bevallige naam Virgin, benadert 100 miljard frank omzet en slokt nu Europa's meest innoverende lucht- vaartmaatschappij op : het Belgische EBA. "Laat mij één zaak duidelijk stellen. De due diligence loopt af op 22 april. Tot dan heeft Virgin een wettelijke weg om uit de deal te stappen. Tot die datum is dus níets zeker," zegt Victor Hasson opvallend ontspannen. Victor Hasson is gedelegeerd bestuurder van EuroBelgian Airlines nv, beter gekend als EBA. Hij is 39 jaar jong en van opleiding doctor in de geneeskunde. Zakendoen staat hem evenwel op het lijf geschreven. Toen hij in november 1991, als voorzitter van het beursgenoteerde City Hotels nv, besloot de overblijfselen van de failliete charteronderneming TEA op te kopen, wees iedereen op de "joodse connectie" met TEA-stichter en -eigenaar Georges Gutelman en op Hassons gebrek aan luchtvaartkennis. De critici hebben ongelijk gekregen. EBA is sindsdien een snelgroeier en Belgiës meest succesvolle luchtvaartmaatschappij, vorig jaar goed voor 5,3 miljard frank omzet, 210 miljoen frank nettowinst en 1,3 miljoen vervoerde passagiers. Dit is één vijfde van het totaal aantal reizigers dat in 1995 door Sabena én charterdochter Sobelair samen werd vervoerd Sabena dat al meer dan 75 jaar lang kan teren op de status en voordelen van nationale luchtvaartmaatschappij. In nauwelijks vier jaar tijd groeide EBA uit tot de derde grootste gebruiker van de luchthaven van Zavemtem qua aantal passagiers. In de herfst van 1994 was Victor Hasson weerom onderwerp van gesprek voor de gretige radde tongen. Aanleiding : het opstarten van EBA Express, dat lijnvluchten aanbiedt met een minimale service tegen lage prijzen. Een beproefd concept in de Verenigde Staten voor luchtvaartmaatschappijen als Southwest Airlines en ValuJet Airlines, maar een primeur op het Europese continent, ook al omdat de klant een one way-ticket kan kopen aan de helft van een retourticket en een sapje en een handvol peanuts krijgt in plaats van een maaltijd. Sabena beloofde zelfs "het grof geschut boven te halen" indien Hasson doorzette. Victor Hasson zette door. Niet onbesuisd, maar geholpen door een Amerikaans dream team, weggekocht bij Southwest, en door Georges Gutelman, die het reilen en zeilen van de luchtvaartwereld kent. Ook ditmaal moesten de critici bakzeil halen. Vanuit Brussel vliegt EBA Express nu dagelijks naar Barcelona, Madrid, Milaan, Rome, Wenen en Nice. Stockholm en Kopenhagen worden binnenkort aan het lijstje toegevoegd. Vorig jaar maakten 235.000 passagiers gebruik van deze eerste "no frills carrier" van Europa, die voorpaginanieuws was in de zakenbijlage van de New York Times en meer dan eens aandacht kreeg in de International Herald Tribune en op CNN. Sterker nog : vanuit de VS kwam een bod tot overname. Uiteindelijk is het de flamboyante Britse zakenman, Richard Branson, die EBA aan zijn imperium toevoegt. AUTOFINANCIERING.Hoewel het niet Victor Hassons betrachting is om de wereld rond te reizen in een warmeluchtballon en het niet zijn gewoonte is om City Hotels en aanverwante ondernemingen te leiden vanop een ruime abrikooskleurige sofa, heeft deze Belg met Italiaanse roots minstens één karaktertrek gemeen met Richard Branson : non-conformisme. Niet dat de heren er slonzig bijlopen daarvoor hebben ze te veel stijl of een oorbel dragen, maar driedelige gestreepte maatpakken zijn aan hen evenmin besteed als hiërarchische structuren in hun bedrijf. Branson wordt niet aangesproken met chairman, Hasson hoeft geen secretaresse om relaties of journalisten op te bellen. Wie het kantoor van City Hotels, eigenaar en uitbater van hotels in België, Nederland en de VS, in de Brusselse Livornostraat binnenstapt, raadt nooit dat hier een groep huist met een omzet van 4,7 miljard frank (cijfers '94). Ook het kantoor van EBA in Melsbroek straalt eenvoud uit. Victor Hasson en Georges Gutelman, raadgever van EBA, delen eenzelfde ruimte van pakweg 4 meter op 4, slechts door glazen wanden gescheiden van de andere medewerkers een schril verschil met het luxueuze Sabena House. "U moet mij toch eens uitleggen hoe Sabena vluchtfrequenties kan verhogen ondanks zijn negatief ondernemingsresultaat ( nvdr - 1448 miljoen in '94, 895 miljoen in '95)," vraagt Victor Hasson hoofdschuddend. Hoe winstgevend de lijnvluchten van EBA Express zijn, is moeilijk te achterhalen, want ze ressorteren onder dezelfde vennootschap als de charteractiviteiten. Duidelijk is wel dat de lancering van de lijnvluchten, in november '94, volledig geautofinancierd werd. De gezonde lopende netto-cashflow en lopende netto-winst uit de charteractiviteiten waren voldoende in '94 om de exploitatieverliezen van november tot december en de opstartkosten voor de lijnvluchten ten belope van 50 miljoen frank te schragen. In 1995 echter drong zich een kapitaalverhoging op, zegt Victor Hasson, "want EBA was uitgegroeid tot een grote onderneming, die 12 vliegtuigen exploiteerde, en die op een nog grotere groei anticipeerde. Voor dit jaar verwachten wij 6,5 miljard frank omzet en 1,6 miljoen vervoerde passagiers. 50 miljoen frank kapitaal was eenvoudigweg onvoldoende." Moeder City Hotels (51 %) was niet bereid bij te storten. "City Hotels heeft steeds duidelijk gesteld dat EBA een onafhankelijke onderneming was. Tweede reden : waar moest City Hotels dat kapitaal gaan halen ? Je kan maar investeren in functie van je middelen," aldus de voorzitter van City Hotels. Er lachend aan toevoegend : "Nu we EBA gaan verkopen, hebben we misschien wel de nodige middelen." Om de nood aan de inbreng van vers kapitaal juist te omkaderen, bestelde Victor Hasson in de herfst van vorig jaar een waardebepaling van EBA bij de Generale Bank. "De uitkomst was nogal onaangenaam," vertelt Vicor Hasson, duidelijk nog steeds ontstemd over het feit dat EBA slechts op 1,3 miljard frank werd gewaardeerd. "Het was een rapport vol hypothesen : wat als de dollar daalt, wat als de dollar in waarde stijgt, wat indien dit, wat indien dat. Ik had hen niet gevraagd de toekomst van EBA te voorspellen, ik had gevraagd : wat is de waarde van EBA nu, met een winst na belastingen van afgerond 200 miljoen frank in '95 en eenzelfde cijfer de volgende jaren." Even ontstemd gaat hij door : "Dit was voor mij de druppel die de emmer deed overlopen. Van bij de start heerst hier een scepticisme ten aanzien van EBA (Sabena zou ons doodconcurreren, Sabena zou ons dit doen, zou ons dat doen,...) dat mij stoort, dat op niets is gefundeerd en dat geïllustreerd werd door de waardebepaling door de Generale Bank. Nooit heeft in België één institutionele belegger of financiële instelling interesse getoond voor EBA. De banken willen wél dat we een rekening houden bij hen." Pijnlijk besluit : op de Belgische markt kapitaal vergaren voor EBA was bij voorbaat gedoemd te mislukken. AMERIKAANSE INTERESSE.Maar gerechtigheid geschiedt. Nauwelijks enkele weken na de "koude douche" van de Generale Bank wordt Hasson gecontacteerd door Robinson Humphrey, een zakenbank uit Atlanta en filiaal van Smith Barney. De analist in kwestie is gespecializeerd in low cost carriers in de VS en ziet wel iets in EBA. Zelfs een IPO (Initial Public Offering) op de Nasdaq komt ter sprake. "De idee trok mij aan, vooral ook omdat City Hotels via 5 hotels reeds actief is in de VS," aldus Hasson. Veertien dagen later belt die analist op, ditmaal met het bericht dat hij een koper heeft voor EBA. Victor Hasson : "Eerlijk toegegeven, ik schrok een beetje. Ik had nooit aan verkopen gedacht, en dit was nu het tweede voorstel in twee weken tijd uit de VS." Uit zuivere nieuwsgierigheid geeft hij zijn fiat voor een ontmoeting. Aan de gesprekstafel verschijnen David Bonderman, de man achter de Texas Pacific Group (TPG) en vooral gekend om zijn gewaagde investering in en geslaagde turnaround van de noodlijdende luchtvaartmaatschappijen Continental Airlines en America West Airlines, en Jonathan Ornstein, ex- president en chairman van Continental Express, de lagekosten-luchtvaartmaatschappij die een dochter is van Continental Airlines. "Daar kom ik te weten dat Bonderman en Richard Branson, die vorig jaar samen de MGM-bioscopen hebben overgenomen in het Verenigd Koninkrijk, een joint venture hadden gevormd voor de oprichting van Virgin European Airways. Waar Branson aanvankelijk voorstander was van een Europese copie van zijn Virgin Atlantic, dat op een aantal drukke, lucratieve routes vliegt en op een rijk zakenpubliek mikt, wist Bonderman hem te overtuigen van het potentieel van een luchtvaartmaatschappij zonder franjes," vertelt Victor Hasson. "Daarop hebben ze gevraagd of ik bereid was EBA te verkopen. Ik heb ja gezegd, op één voorwaarde : de prijs bedraagt 2 miljard frank, of tien keer de winst na belastingen van boekjaar '95." Op 10 januari trekt Victor Hasson naar Londen, tekent een memorandum of understanding voor de overdracht van 80 % van de aandelen van EBA aan de joint venture Branson-Bonderman, en keert weer naar huis. Hij was, bij wijze van spreken, nog niet terug in Brussel, of Bonderman verdwijnt uit het scenario. Branson wil nu via zijn Virgin Group wel 90 % van EBA. "Het ludieke van dit verhaal is," vertelt Hasson geamuseerd, "dat ik vóór 10 januari nooit iemand van Virgin heb ontmoet, en nu kopen zij mijn onderneming. Het zijn eigenlijk Bonderman en Ornstein die EBA aan Virgin hebben verkocht." Jonathan Ornstein is niet van het toneel verdwenen, integendeel. Hij pendelt sedert weken driftig tussen Londen en Melsbroek en neemt, indien alles volgens plan verloopt, de dagelijkse leiding van EBA over op 1 mei. "Ik word dan verantwoordelijk voor de dienst na verkoop," glimlacht Victor Hasson tevreden.EN NU ?Op zijn lauweren rusten, zal Victor Hasson niet doen. "Eerst een weekje vakantie nemen," luidt de commentaar. En nadien ? Keert hij de luchtvaart definitief de rug toe ? "Wel," zegt hij bewust schoorvoetend, "er is nog veel te doen." Contractueel zijn Hasson, City Hotels en NEI, de Luxemburgse holding die 49 % van EBA aanhield, ertoe gebonden niet met korte- en middellange-afstandsvluchten te herstarten. Na een poosje stilte : "Het ergert mij bijvoorbeeld dat de luchthaven van Amsterdam zo dominant is ten opzichte van Brussel. Dat is toch niet normaal. Als ik naar de evolutie van Sabena kijk, dan zie ik dat zij afglijdt van een internationale naar een regionale luchtvaartmaatschappij. Anderzijds heb ik geleerd dat de mensen meer en meer willen reizen en goedkoop willen reizen. Ik zie daar een gat in de markt vanuit Zaventem." De (bijna "ex-") EBA-baas gaat voort : "Sabena maakt zelfs geen gebruik van alle routerechten die België heeft. Wat gaat het Bestuur der Luchtvaart ( nvdr - de instantie binnen het ministerie van Transport die beschikt over de routerechten) doen ? Alle bestemmingen aan Swissair, een niet-EU-luchtvaartmaatschappij, geven ? De tijd van het enge protectionisme is voorbij. Voor mij zijn alle Belgen gelijk voor de wet en is Sabena niet een beetje gelijker." Dat Hasson op tijd en stond naar de rechtbank zal stappen, is duidelijk. Ook dat heeft hij gemeen met Richard Branson, die de niet zo eerlijke praktijken van het véél grotere British Airways aan de bel hing. Met succes. CATHY BUYCK VICTOR HASSON (GEDELEGEERD BESTUURDER VAN EBA) Sabena beloofde het grof geschut boven te halen indien hij doorzette met zijn goedkope lijnvluchten. Hij zette door. Mét succes.RICHARD BRANSON (VIRGIN) Zolang ik vaker juist zit dan verkeerd, zal men mijn bevliegingen wel accepteren.