Een woensdagvoormiddag in oktober in Torhout, hartje West-Vlaanderen. De regen gutst over de marktkramen op het centrale marktplein. Waarom gaat een mens in dit hondenweer naar de markt? Het antwoord komt sneller dan verwacht. "Om eens weg te zijn natuurlijk", lachen Nicole en Martine, twee vrouwen van middelbare leeftijd. Een uitstapje, in dit weer? "Het zou nog mogen sneeuwen", zegt Martine. En de Colruyt dan, op amper vijf minuten stappen? "Daar halen we straks onze diepvriesfrieten. Hier kopen we onze kip van het spit en onze groenten", antwoordt Martine. "De markt is een gelegenheid om elkaar eens te zien", zegt Nicole, die wijst naar de cafés rond het plein. "Er zijn er zelfs die alleen naar de markt komen om naar het café te gaan." Dat is nog waar ook. Op de markt zijn weinig mensen, maar de brasseries en de tearooms zitten eivol.
...

Een woensdagvoormiddag in oktober in Torhout, hartje West-Vlaanderen. De regen gutst over de marktkramen op het centrale marktplein. Waarom gaat een mens in dit hondenweer naar de markt? Het antwoord komt sneller dan verwacht. "Om eens weg te zijn natuurlijk", lachen Nicole en Martine, twee vrouwen van middelbare leeftijd. Een uitstapje, in dit weer? "Het zou nog mogen sneeuwen", zegt Martine. En de Colruyt dan, op amper vijf minuten stappen? "Daar halen we straks onze diepvriesfrieten. Hier kopen we onze kip van het spit en onze groenten", antwoordt Martine. "De markt is een gelegenheid om elkaar eens te zien", zegt Nicole, die wijst naar de cafés rond het plein. "Er zijn er zelfs die alleen naar de markt komen om naar het café te gaan." Dat is nog waar ook. Op de markt zijn weinig mensen, maar de brasseries en de tearooms zitten eivol. De markt als excuus voor sociaal contact, is het echt niet meer dan dat? Of spelen de lagere prijzen misschien een rol? Aan het fruit- en groentekraam kosten de Granny Smith-appelen 2,25 euro per kilo en 4 euro voor 2 kilo. Dat is goedkoper dan bij Colruyt, waar de Granny Smiths 2,38 euro per kilo kosten en 2,21 euro per kilo vanaf een aankoop van 3 kilo. Voor Belgische tomaten is het net omgekeerd. Aan het kraam betaal je 1,5 euro per kilo en 4 euro voor 3 kilo, iets meer dan bij Colruyt, dat 1,28 euro per kilo aanrekent. "Die prijzen schelen de wereld niet", zegt Noëlla, terwijl haar man Jacques voor 70 cent een krop sla van het kraam koopt. Bij Colruyt zou hij 63 cent hebben betaald. "Hier kunnen we ook eens een babbeltje maken. Jaren geleden, toen we nog werkten, gingen we naar de supermarkt. Intussen ben ik gepensioneerd en is Jacques met brugpensioen." Aan het kaaskraam is Kim de eerste jongvolwassene die ik op de markt ontmoet. Het is middag en Kim komt gehaast van haar werk. "Ik ga naar de supermarkt voor de grote aankopen, zoals water en melk", zegt ze. "Naar de markt ga ik voor de speciale en verse kazen. Het kaasassortiment in de supermarkt is veel kleiner en bovendien voorverpakt. Hier koop ik precies de hoeveelheid die ik wil." Vrijdagmorgen op de Vrijdagmarkt in Gent. Opnieuw regen en vooral oudere mensen. De vele migrantenmoeders en hun kinderen maken het enige verschil. Tot ik de dichte drommen zie aan de grote en hel verlichte viskramen - maar liefst zes in totaal. De klanten zijn van alle leeftijden, maar de vis ziet er dan ook heerlijk uit. Heeft Gent een tekort aan viswinkels misschien? Mijn echte doel ligt iets verderop, de biomarkt op de Groentemarkt. Dat valt tegen, er staan maar twee kramen. "De biokaasboer is met vakantie en de bioslager is gestopt, omdat zijn vrouw erg ziek is", legt Ward van het biobroodkraam uit. Zijn klandizie is van alle standen en leeftijden, net zoals dat van zijn collega van het groente- en fruitkraam. "Een woordje uitleg krijg je in de supermarkt niet", zegt Christiane, een van de vaste klanten. "Ik wil weten of de producten uit ons land komen, want ik steun de Belgische boeren. Het grootste deel van de groenten en het fruit in dit kraam komt rechtstreeks van boeren van bij ons." Ook Patrick houdt niet van supermarkten, hoewel die almaar meer bioproducten verkopen. "De macht van die ketens stoort mij. Een boer die levert aan de grootdistributie, verliest de controle over zijn prijs en gaat ertussenuit." Zaterdagmiddag in Antwerpen. De markt op de Oudevaartplaats, in de schaduw van de Stadsschouwburg, is een andere wereld. Mijn ogen knipperen bij het rijke aanbod. Naast de klassieke paddenstoelen die je in de supermarkt vindt, zijn er beukenzwammen, eekhoorntjesbrood, paarse ridderzwammen en nog twintig andere soorten te koop. Iets verder staat een kraam met Franse salami's in ontelbare kleuren en smaken: met vijgen, met hazelnoten of met eend en peper. Een bloemenkraam biedt prachtige tropische boeketten aan. Aan chique eetkraampjes kun je oesters eten bij een glas cava of witte wijn. Trendy uitgedoste jonge mensen nippen aan hun glas en staan in groepjes te praten. De markt als societygebeuren, na Torhout en Gent kan ik mijn ogen moeilijk geloven. "Markten zullen niet verdwijnen, integendeel, ze beginnen aan een opgang", zegt Ivan, een veertiger die met vrouw en kind langskomt. "Ik werk in een bank. Daar staan persoonlijk contact en advies aan de klant steeds centraler. Op de markt is dat precies hetzelfde." Els van het notenkraam beaamt dat. "Aardig zijn voor de klant is ons wapen", zegt ze met een blik op haar rijke assortiment van noten en gedroogde vruchten. "Onze productkennis ga je in de supermarkt niet vinden." Terwijl ik wegwandel, denk ik aan Torhout. Zouden de West-Vlaamse gepensioneerden te vinden zijn voor paarse ridderzwammen en daarna voor oesters bij een glas cava? Of houden ze het liever bij kip van het spit en daarna op café gaan? Misschien zullen enkel de trendy markten in de steden overleven en de klassieke markten verdwijnen samen met de gepensioneerden? "De traditionele markten worden jaar na jaar kleiner", zegt Gino Van Ossel, hoogleraar detailhandel en marketing aan de Vlerick Business School. "Zeker op weekdagen zullen veel markten uitsterven, samen met hun oudere clientèle. Vergelijk het met mensen die nog altijd met cash betalen, omdat ze dat heel hun leven hebben gedaan. Zo gaan ze ook naar de markt, omdat ze dat altijd al gewoon zijn geweest. Onze generatie heeft die gewoonte nooit gehad, zodat we later minder naar de markt zullen gaan." Toch hebben markten een aantal unieke troeven waarmee ze hun leven nog lang kunnen rekken. Van Ossel: "Markten zijn goedkoper en bieden verse producten, of ze hebben althans dat imago. Je wordt er persoonlijk bediend. Heel veel klanten gaan steevast naar hetzelfde kraam omwille van hun band met de marktkramer. De markt is ook een stuk beleving, denk maar aan de exotische Zuidmarkt in Brussel." Vooral de markten die producten bieden die je elders niet vindt, zijn nog een lang leven beschoren. "Denk maar aan het kraam dat olijven in 77 variëteiten aanbiedt en de verse pasta aan het kraam van de Italiaanse traiteur", zegt Van Ossel. "Hun doelgroep is op veel locaties te klein voor een vaste winkel, maar op de wekelijkse markten zijn zulke speciaalzaken wel nog leefbaar." Erik Buyst, hoogleraar economische geschiedenis aan de KU Leuven, is optimistisch. "Markten zijn zo oud als de beschaving", zegt Buyst. "Ik heb daarom een goed oog in hun toekomst. Ik woon in Wemmel. Vroeger konden we alleen terecht op de markt van Jette. Tien jaar geleden begon Wemmel met een eigen markt en die werd een groot succes. Toegegeven, de markt in Wemmel moest voor een deel de verdwijning van de lokale middenstand opvangen. Maar dat marktaandeel ging naar de marktkramers, en niet naar de supermarkten." Een andere optimist komt uit een zeer onverdachte hoek. Jean-Pierre Roelands is commercieel directeur van Colruyt. "Elk verkoopkanaal vervult andere behoeften. Cola koop je bij Colruyt om je te bevoorraden, wat snel en efficiënt moet gebeuren. Een blikje cola koop je in het tankstation om je dorst te lessen, ook al is dat er driemaal zo duur als in de supermarkt. Naar de markt ga je voor weer heel andere behoeften. Wie je daar ontmoet en wat je daar beleeft, is minstens even belangrijk als wat je er koopt. Daarnaast is de markt een traditie die past bij de terugkeer naar het authentieke, ook voor jonge mensen. Vergelijk het maar met de opkomst van de artisanale bieren. Als de markten verdwijnen, zal het zeker niet voor morgen zijn." JOZEF VANGELDER"Wat je beleeft op de markt, is minstens even belangrijk als wat je er koopt. Daarnaast is de markt een traditie die past bij de terugkeer naar het authentieke, ook voor jonge mensen" Jean-Pierre Roelands, Colruyt "Aardig zijn voor de klant is ons wapen. Onze productkennis ga je in de supermarkt niet vinden" Els, marktkramer