De Lierse busbouwer Van Hool stapt niet zorgeloos door het leven. Intern vindt de aflossing van de wacht plaats en extern worden de kaarten van de markt geschud. Het zwijgzame Van Hool vindt zich "zo goed als mogelijk op alles voorbereid." De lakmoestest, een nieuw Waals contract voor 282 bussen met een waarde van 2,1 miljard frank, komt er aan.
...

De Lierse busbouwer Van Hool stapt niet zorgeloos door het leven. Intern vindt de aflossing van de wacht plaats en extern worden de kaarten van de markt geschud. Het zwijgzame Van Hool vindt zich "zo goed als mogelijk op alles voorbereid." De lakmoestest, een nieuw Waals contract voor 282 bussen met een waarde van 2,1 miljard frank, komt er aan.Een met fijne blauwe boord omlijnde richtingaanwijzer met witte achtergrond. In heel België is dit de gebruikelijke outfit om automobilisten op weg te helpen naar één of andere attractie. Maar in de Lierse deelgemeente Koningshooikt hebben ze op de wegwijzer doodleuk Van Hool gezet. En de straat waar Van Hool huist, heet, naar de historische stichter van de firma, de Bernard Van Hoolstraat. Van Hool beheerst Koningshooikt nog sterker dan Bekaert Zwevegem. Met zijn ruim 45 hectare grond is de firma alomtegenwoordig in een dorp van niet eens vierduizend zielen. Koningshooikt is zonder meer Van Hool. Volgens de archieven is de naam Van Hool er al in 1588 voor het eerst opgedoken. In de volksmond van vandaag heet het dat de helft van de gronden eigendom zijn van de Van Hools. En ja, de familie Van Hool heeft wel iets met immobiliën (zie kader), maar blijft voor de goegemeente in de eerste plaats een busbouwer. Maar woordvoeder Jef Schools herinnert eraan dat Van Hool ook industriële voertuigen zoals opleggers en tankers bouwt. "In zijn hele bestaan heeft Van Hool al 50.000 industriële voertuigen geleverd, tegenover 37.000 bussen. Bussen maken wel 75 % van de omzet uit." WALLONIE ? WALLONIE !Van Hool telt 3700 werknemers (plus nog eens 225 mensen bij dochterbedrijf Eos, het vroegere LAG Bus in Bree), bijna 15 miljard aan geconsolideerde omzet en aardige balansgegevens, zeven broers broederlijk naast elkaar aan de top van het bedrijf, Vlaams verankerd zoals je het nog zelden vindt. Van Hool is door zijn onafhankelijke opstelling in Europa stilaan een curiosum. De grote merken, Mercedes, Volvo en Renault op kop, willen de profitable business van de busbouwers graag integreren in hun concerns. Van Hool bedankt voorlopig beleefd en fijntjes voor zoveel egards en belangstelling. De zeven broers Van Hool zien andere prioriteiten. Zoals : de generatiewissel tot een goed einde brengen (zie kader De aflossing) én commercieel scoren in een snel veranderende omgeving. Uitgerekend nu schuift de firma in Wallonië opnieuw aan tafel voor een nieuw en niet onaardig buscontract. In het eerste Waalse buscontract werd Van Hool zopas, maandag 7 oktober, in het ongelijk gesteld door het Luikse Hof van Beroep. TEC ( Transport en Commun, de Waalse tegenhanger van De Lijn) heeft nu opnieuw nood aan bijna 300 bussen om het bestand verder te verjongen. Deadline voor de beslissing : eind 1996. Waarde van het contract : 2,1 miljard frank. Levering : tussen 1997 en de eeuwwissel. Van Hool wil geen woord commentaar kwijt, want "elk woord kan tegen ons gebruikt worden". "Ik kan enkel zeggen dat we met de Waalse SRWT, de tegenhanger van de Vlaamse Vervoermaatschappij (VVM), nooit enig probleem hebben gehad," zegt woordvoerder Jef Schools. "Het beruchte Waalse buscontract van 1993 ( nvdr Van Hool pakte toen naast een bestelling van om en bij de 300 bussen, ten voordele van de Waals-Franse combinatie EMI-Renault) was een puur politieke aangelegenheid." De Van Hool-brothers, en met hen een legertje steradvocaten, hebben zich al suf gepiekerd over hun relatie met Wallonië. "Het is voor de firma een heel frustrerende ervaring," zeggen vakbondsvertegenwoordigers die in de ondernemingsraad zetelen. "Juridisch bekeken heeft Van Hool het volle gelijk. Ook technisch en economisch pakten we met het beste bod uit. Probleem is natuurlijk dat de firma in die juridische mallemolen verzeild is geraakt. Er wordt schadevergoeding geëist van een tegenpartij, met wie nu opnieuw moet gepraat worden. Het is dansen op een wel erg slap koord."De context van het nieuwe Waalse buscontract is al even gevoelig. De Waalse vervoermaatschappij SRWT ( Société Régionale Wallonne du Transport) nam eerder dit jaar (januari 1996), in een tijdperk waarin vooral privatisering van buslijnen aan de orde is, de privé-vervoermaatschappij Penning over. "Om onze greep op de markt niet te verliezen," heette het officieel. Bovendien zou de SRWT, volgens goed ingelichte bronnen, aan de basis liggen van een op te richten Waalse holding, die ambities zou etaleren op de Vlaamse vervoermarkt. Waalse overnames van privé-busbedrijven (de zogenaamde "pachters") behoort dan tot de mogelijkheden, met alle gevolgen vandien. Van Hool voelt de grond onder zijn voeten elke dag opnieuw wat heter worden. Heeft de SRWT ambities om het Vlaamse Van Hool straks op verschillende terreinen de deur te wijzen ?Wat het nieuwe buscontract betreft, stelt een SRWT-bestuurder (in een interview met de krant Le Soir van 19 september) de Vlamingen gerust : "De Europese procedureregels worden goed en wel gevolgd. De beste zal winnen. Het zal misschien noch EMI noch Van Hool zijn. Er zijn heus nog andere busconstructeurs in Europa." In Koningshooikt groeit de spanning over de zogenaamde home market stilaan tot een climax. Dat amper enkele maanden geleden een weliswaar kleine bestelling (22 middelgrote bussen) uit Wallonië mocht genoteerd worden, heeft Koningshooikt niet gemeld. Het axioma van exporterende bedrijven is bekend : hoe beter gestoffeerd de "thuismarkt", hoe groter ook de kansen in het buitenland. Voor Van Hool staat export voor 85 procent van de omzet. FACE-LIFT.In 1948 bouwde Van Hool zijn eerste bus voor het Belgisch openbaar vervoer. "Niemand anders wist zo goed te luisteren naar en te voldoen aan de noden van de klant," onderkent een watcher van de markt. "Van Hool blonk, en blinkt nog altijd uit, door zijn flexibele aanpak en door de kwaliteit van zijn productielijn. Geen vraag van de klant was te veel, en alles kon binnen redelijke termijnen geleverd. Als de Van Hools daarvoor 's nachts of tijdens het weekend moesten doorwerken, dan deden ze dat gewoon. Ook nu nog zijn ze op dat vlak onklopbaar." Dat is ook de mening van Luc Glorieux, organisator van het tweejaarlijkse Car & Bussalon in Kortrijk, the place to be voor de sector. "Van Hool loopt tot op vandaag in de spits van de vooruitgang," zegt Glorieux. "Grote automerken zoals Mercedes of Volvo hebben recent busbouwers opgekocht. Maar de busafdeling blijft er gewoon een onderdeel van een grote groep. Bij Van Hool komen bussen op het eerste plan en dat blijkt in alles. De Van Hools hebben op technisch vlak en qua marktkennis nog altijd jaren voorsprong op de rest van het deelnemersveld." Die superioriteit ook omzetten in marktaandeel is momenteel zorg nummer één in Koningshooikt. In de laatste editie van het bedrijfsblad Van Hool Magazine stelt Alfons Van Hool nuchter vast dat "het er beroerd aan toe gaat in busland". In zijn editorialen van enkele jaren geleden wist Alfons Van Hool nog zijn rotsvast vertrouwen in de toekomst te melden. Vandaag worden de kaarten grondig herschikt. In eigen land roeren de openbare vervoermaatschappijen, het Waalse SRWT en de Vlaamse Vervoermaatschappij (VVM), niets ontziend de trom. De privé-busmaatschappijen, de zogenaamde pachters die in onderaanneming voor De Lijn bepaalde verbindingen uitbaten, zien hun toekomst gehypothekeerd. Ook het Linjebuss-effect laat er zich voelen. Het Zweedse Linjebuss kocht dit jaar slag om slinger vier vooraanstaande Vlaamse privé-busbedrijven op. Ook de groei in de wereld van de coaches (touringcars) is momenteel zoek. Het resultaat van dat alles is weinig bemoedigend, vindt ook Alfons Van Hool in zijn recentste pennevrucht. Bij Van Hool, dat hier en in het buitenland zo'n 1500 bussen per jaar slijt, leeft nu de deprimerende onzekerheid over toekomstige bestellingen. Op de Europese markt werden de voorbije jaren 25 procent minder registraties van nieuwe bussen genoteerd. "Al is het orderboek op vandaag nog altijd behoorlijk gevuld," meldt Jef Schools namens de firma. "Maar dat is nog geen garantie." Min of meer onzeker is ook de globale Europese context en de plaats die Van Hool er in de volgende eeuw moet innemen. Grote merken hebben zich recent en via vaak spectaculaire overnames een plaats op de busmarkt gekocht. Zo werd Mercedes-Benz de moedermaatschappij van Setra, "het Duitse Van Hool". Volvo palmde een Scandinavische en een Duitse busfabrikant in ( Aabenra en Drögmöller), voorbeeld dat prompt werd gevolgd door Scania dat het Deense DAB onder de arm nam. Allianties om een goedkoper eindproduct of minder dure onderdelen aan te maken, zijn daarbij vaste kost, zoals Renault bewijst in Tsjechië, Mercedes-Benz in Turkije of Volvo in Polen. En wie busbouwer was en wilde blijven, mikte op schaalvergroting. Het Nederlandse Berkhof kwam in 1994 Jonckheere Bus & Coach eerst opvrijen en vervolgens opkopen, Van Hool had al in 1990 de hand gelegd op LAG Bus. Van Hool blijft midden die storm, die het aantal onafhankelijke spelers fors inkrimpt, vooral zichzelf : Vlaams, op-en-top familiaal, met milde hand als het kan maar met strenge hand als het moet, qua productie voor de volle honderd procent verankerd in Koningshooikt, zonder extern communicatiebeleid, en tot nader order niet bereid tot avonturen van welke aard dan ook. Een bijhuis oprichten in Wallonië (zoals Jonckheere ooit deed) om de plaatselijke autoriteiten goed te stemmen ? "Het idee wordt zelfs niet bespreekbaar geacht," zegt een vakbondsvertegenwoordiger. "Al vind ik het ook wraakroepend dat de Waalse politici uitgerekend zo'n argument uitspelen." Zelfs toen Jonckheere te koop stond, bleven de zeven broers Van Hool strak voor zich uitkijken. "Omdat de management aanpak, de productfilosofie en de inherente eigenschappen van beide ondernemingen te ver uit elkaar lagen," aldus een karige officiële commentaar vanuit het hoofdkwartier aan de Bernard Van Hoolstraat.BEGINSELVAST.Van Hool is een puur familiebedrijf. Het bloed van de Van Hools stroomt door alle aders van het bedrijf. Maar elk van de schier 4000 werknemers stelt zich de vraag hoe de familie de aflossing van de wacht zal organiseren én verteren. Het is een problematiek die als een brede schaduw boven Koningshooikt hangt. Zeven vertegenwoordigers van de tweede generatie en vijftien van de derde generatie bepalen in alle geledingen het gezicht van de onderneming. De familie Van Hool (of beter de acht "takken") heeft al vijftig jaar lang voor de volle honderd procent de controle over het bedrijf. Op dinsdag steken acht Van Hools (drie uit de tweede generatie en vijf uit de derde generatie) onder voorzitterschap van Alfons Van Hool de koppen bijeen voor een round up in het zogenaamde ADC (algemeen directiecomité). De aandeelhoudersstructuur is van een ontroerende eenvoud : tien procent van de aandelen zit in handen van Immoroc, dertig procent is gelinkt met de vastgoedmaatschappij Hoogveld, een dochter van Immoroc, en de resterende 60 procent zijn aandelen aan toonder. De grootste gemene deler achter elke constructie is altijd en opnieuw de familie Van Hool, die inzake het sluiten van de rangen van niemand een lesje te leren heeft. Als er al eens meningsverschillen zijn, worden die met de mantel der liefde en in naam van het het hoger familiebelang toegedekt. Alleen insiders weten dat Van Hool, althans in theorie, van de ene dag op de andere naar de beurs kan. Daarvoor heeft de familie de op de Brusselse beurs genoteerde schelp Pek Beheer in handen. Pek Beheer, een gewezen koloniale beursnotering die in de jaren zestig door Bernard Van Hool was aangekocht, is vandaag een zo goed als slapende schelp. De laatst geregistreerde, maar overigens niet spectaculaire, interesse voor Pek dateert alweer van 1989. De commentaar van Van Hool met betrekking tot Pek is nietszeggend : "Omtrent het nut en de functie van dit vehikel kan vandaag weinig of geen relevante informatie gegeven worden". In vakbondskringen stelt men zich mondiger op. Daar wordt met veel respect gesproken over de "bazen", met wie kennelijk een aardige pas-de-deux gedanst wordt. "De familie Van Hool heeft een ontzettende verdienste," zegt een ACV-vakbondsdélegué. "Je moet respect opbrengen voor wat hier gerealiseerd is. Dat sommige familieleden met en tussen hun arbeiders werken, is knap. Ik zie dat in geen enkel ander bedrijf gebeuren, zelfs niet bij het grote Bekaert. Van Hool werft nog voortdurend aan, ook dat is een verdienste. Van Hool, dat is en blijft dé wereldwijde referentie inzake bussen, niet te kloppen inzake prijs/kwaliteit." Toch stelt dezelfde vakbondsman zich ook gezond kritisch op : "Tijd om te praten, is er zelden of nooit. De Van Hools zijn doeners. In de ogen van het management staat omstandig palaveren gelijk aan tijd verliezen." Van Hool is volgens de vakbondsman een vredig bedrijf, sociale onrust is een zeldzaamheid. "Twee jaar geleden grepen wij naar het stakingsmiddel omdat de directie de nochtans interprofessioneel goedgekeurde CAO omtrent brugpensioen, niet wilde toepassen. Binnen de kortste keren gaf de directie toe, zij het niet van harte. Qua sociale voordelen houdt men zich aan wat wettelijk voorgeschreven wordt, niets meer maar ook niets minder. Werken, werken, werken, is het altijd en overal geldende parool. Qua verloning betaalt Van Hool meer uit dan het wettelijk minimum maar ook beduidend minder dan wat pakweg in de Antwerpse chemie betaald wordt per uur. De Van Hools dulden ook geen inmenging van buitenuit. Dat staat synoniem aan pottenkijken. Maar toen Fabrimetal zich naar het oordeel van de Van Hools te afzijdig opstelde in het Waalse buscontract, werd het lidmaatschap bij die werkgeversvereniging prompt opgezegd. Ja, rechtlijnig zijn ze wel." KAREL CAMBIEN DE BROERS VAN HOOL : JOS, LEOPOLD, HERMAN, PAUL, ALFONS, CARL, DENIS EN MARCEL (VAN LINKS NAAR RECHTS) Denken na over de opvolging.BERNARD VAN HOOL, STICHTER Zijn nazaten zorgden voor een familie-imperium.EERSTE VAN HOOL-BUS VOOR OPENBAAR VERVOER (1948) Van Hool wist als geen ander naar de wensen van de klant te luisteren.IN JERICHO (ISRAEL) WUIFT HELMUT KOHL NAAR YASSER ARAFAT VANUIT EEN VAN HOOL-BUS Belgische bussen zijn wereldwijd dé standaard.