Sinds 3 september is Vlaanderen een unicum rijker: Starlab nv, een start-up die aan fundamenteel onderzoek wil doen en daar nog wil aan verdienen ook. Starlab is geen overheidsinitiatief, heeft niets te maken met universiteiten, is geen vzw en evenmin een schenking van een miljardair. Starlab noemt zich een "fundamenteel onderzoeksinstituut naar atomen, genen en bits" en denkt in zijn eerste boekjaar meer dan 100 miljoen frank omzet te halen - 200 miljoen frank in jaar twee. Er staan nu 21 researchers uit twaalf landen op de loonlijst. Onderzoeksdomeinen zijn onder meer quantum computation, moleculaire nanotechnologie, software agents, biotechnologie, astrofysica en mobiele informatica (zie kader: Domeinen).
...

Sinds 3 september is Vlaanderen een unicum rijker: Starlab nv, een start-up die aan fundamenteel onderzoek wil doen en daar nog wil aan verdienen ook. Starlab is geen overheidsinitiatief, heeft niets te maken met universiteiten, is geen vzw en evenmin een schenking van een miljardair. Starlab noemt zich een "fundamenteel onderzoeksinstituut naar atomen, genen en bits" en denkt in zijn eerste boekjaar meer dan 100 miljoen frank omzet te halen - 200 miljoen frank in jaar twee. Er staan nu 21 researchers uit twaalf landen op de loonlijst. Onderzoeksdomeinen zijn onder meer quantum computation, moleculaire nanotechnologie, software agents, biotechnologie, astrofysica en mobiele informatica (zie kader: Domeinen). MIT Media Lab als voorbeeld"Het doel van Starlab is om als privé-labo octrooien neer te leggen en geld te verdienen op de verkoop van octrooien en licenties, zoals het bekende MIT Media Lab doet. Ze kunnen dat evenwel maar doen in domeinen die nog niet echt ontgonnen zijn, en die dus op het eerste gezicht echt gek lijken," zegt Johan Bil van het Vlaams Instituut voor de bevordering van het Wetenschappelijk Technologisch Onderzoek in de Industrie ( IWT), waar men Starlab grondig tegen het licht heeft gehouden. Stel u geen hightech lab voor. Starlab beneemt één verdieping van een onbepaald kantoorgebouw op het industrieterrein Keiberg in Diegem.Stichteris de Vlaamse ex-uitgever Walter De Brouwer (zie kader: Werken is fun), die met mensen als Luc Steels - toentertijd verbonden aan het Artificial Intelligence Lab van de VUB - al in 1994 over het plan doorboomde. Rolmodel was het Media Lab van Nicholas Negroponte aan het Massachusetts Institute of Technology ( MIT), dat met contractresearch en sponsoring wordt gefinancierd. "Mijn eerste idee was om dat lab in Amerika op te zetten," zegt Walter De Brouwer. "Ik ben daar met verschillende universiteiten gaan praten: Stanford, Harvard, Caltech, Berkeley, MIT... Maar Nicholas Negroponte raadde mij dat af. Je gaat een wachtkamer creëren waar je researchers betaalt terwijl ze aan de grote universiteiten solliciteren," zei hij. Eind 1995 verkocht Walter De Brouwer zijn succesvolle Belgische computerbladen Computer Magazine en CM Corporate aan VNU-filiaal Diligentia Business Press en investeerde op aanraden van Nicholas Negroponte 750.000 dollar (over vijf jaar) in een sponsorship van het Television of Tomorrow (later herdoopt tot Digital Life) onderzoeksconsortium van MIT Media Lab. "Wij waren daar de enige kmo naast de Sony's en de Nortels," zegt De Brouwer. Het was geen mecenaat. Sponsors van het MIT Media Lab krijgen als eerste een niet-exclusief recht om binnen een geografische omschrijving de patenten te laten registreren die het Lab neerlegt. Per maand zijn er dat zo'n drie tot vier. "Kersenpikken," noemt Walter De Brouwer het. Nicholas Negropontewas ingenomen met de kmo uit Brussels, waar hij graag een Europese versie van zijn lab wou opzetten (een poging liep vorig jaar vast op onder meer financiële eisen en een discussie over de vestigingsplaats). Negroponte hielp Riverland, zoals de groep van Walter De Brouwer en zijn zakenpartner Patrick Van Glabeke heet, een mini-Media Lab opzetten in Diegem en stuurde vier jonge onderzoekers om het te bevolken. Omgekeerd kon Riverland via het programmacomité van het Digital Life-consortium, meekijken in het onderzoek naar de implicaties van de "genetwerkte wereld" van de toekomst. Blauw lichtRiverland was al van in 1993, toen Internet commercieel ging, bezig met die wereld. Het bedrijf, dat zich uitgaf voor "Nerd Heaven" (een nerd is een fanatiek programmeur) schoof zeer snel op van websitebouw naar complexe toepassingen. Er stonden dus al Sun Ultrasparc-werkstations toen Nicholas Negroponte in 1996 twee medewerkers naar Diegem stuurde om er een "Media Lab" vorm te geven. Walter De Brouwer vertelt het met bravoure. "Zij stuurden een architect. De stoelen moesten kleurgecodeerd zijn. Onderaan moest er blauw licht zijn, dat in een bepaalde hoek moest vallen. Alleen het verven al kostte 400.000 frank. Where's the internal seminar room? The demo room? The demo manager? You don't have a demo manager? We'll send you one. What cables do you use? 800.000 frank voor nieuwe kabels. Where's the resources manager? 400.000 frank om een resources manager te vinden..." Zegt De Brouwer: "De inrichting van het lab, met de Silicon Graphics-werkstations, kostte 25 miljoen frank. Het beveiligingssysteem alleen al 1,4 miljoen frank. Maar ik moet toegeven, had ik het op mijn manier moeten aanpakken, dan was het nooit gelukt. Dan was ik nu waarschijnlijk geluidskaarten aan het testen geweest voor mijn voormalige eigen magazines." Begin 1997 droomde hij nog van 40 miljoen frank aan inkomsten uit research voor Riverland, maar die zijn nooit gehaald (zie cijfertabel). "Het eerste anderhalf jaar komt er eigenlijk niets binnen," geeft Walter De Brouwer toe. Een Europees lobbyist werd aangeworven, maar vertrok al snel. Intussen verloor Riverland nog geld aan Wave, het trendy cyberblad dat oorspronkelijk in achtkleurendruk was gelanceerd, maar half 1997 stilletjes werd opgedoekt. Een teneergeslagen Walter De Brouwer polste Luc Steels, die intussen in Parijs hoofd was geworden van het Sony Science Lab, of hij zijn lab niet wou leiden. Luc Steels stuurde hem door naar VUB-onderzoeker Walter Van de Velde, die in mei 1997 als researchdirecteur de zaken in handen nam. Walter Van de Velde,een specialist in wearable computing ( wearable van draagbaar, zoals kleding) bracht credibiliteit mee. In september kwam Antonella Karlson, een PhD in quantum computing. Nicholas Negroponte stuurde Ken Haase, een expert in artificiële intelligentie van MIT Media Lab als resident professor. De kosten werden 50/50 gedeeld. In januari werd Starlab door de Europese Commissie erkend als Europees onderzoeksinstituut. Daardoor kan Starlab profiteren van een belastingvrijstellingsverdrag met de VS, wat het mogelijk maakt om aan Amerikaanse onderzoekers zeer competitieve (want onbelaste) lonen te betalen. Walter De Brouwer: "We beginnen op een voetbalbond te lijken. We werken al met transfersommen en signing bonuses. Het is een soort superstars dat je hier binnenbrengt." Directie XIII van de Europese Commissie gaf 6 miljoen frank om het business plan van Starlab uit te werken. Maar vooral belangrijk was dat het IWT zich liet overtuigen. De Vlaamse regering heeft sinds dit jaar 400 miljoen frank veil voor een programma Strategische Technologieën voor Welvaart en Welzijn (STWW), dat risicovol technologisch basisonderzoek ondersteunt. Het IWT beheert dat programma autonoom en Starlab nv is de eerste die er gebruik van kon maken, met een project van 140 miljoen frank, waarvan het STWW 84 miljoen frank subsidieert. Walter Van de Velde: "Zo trekken we Starlab van de grond. Enerzijds het contract met de EU om de zakelijke kant uit te werken. Anderzijds het IWT om de technische knowhow op te bouwen, een portfolio van intellectuele eigendom als je wil. Die twee samen zijn voor onze onderneming de essentiële seed money." (Starlab vindt de STWW-formule bijzonder interessant omdat ze interdisciplinair onderzoek toelaat, in tegenstelling tot andere formules die alles in vakjes dwingen.) Afgezien daarvan krijgt Starlab geld uit al eerder gestarte Europese projecten en onrechtstreeks uit de European Science Foundation, een overkoepeling van de nationale instellingen voor wetenschappelijk onderzoek. Walter Van de Velde: "Dat geld van funding agencies zal altijd nodig blijven, ook voor ons, als seed money. Om ideeën uit te werken die nog niet voldoende rijp zijn, zelfs als ze risicokapitaal aantrekken." Carte blanche-financieringHet probleem is het overbruggen van de tijd tot de eerste subsidies binnenkomen. "Dat heeft ons toch meer dan een miljoen dollar gekost," geeft Walter De Brouwer toe, die beklemtoont dat er nu, na meer dan een jaar activiteit, wel cashflow is bij Starlab/Riverland Research.Maar dan nog. "Veertig tot vijftig procent van de projectkosten moeten wij bijleggen en die moet komen uit contractresearch en sponsoring," zegt Walter De Brouwer. Volgens Walter Van de Velde is het onmogelijk alleen op proposal-basis te overleven. "Dat is niet winstgevend, zelfs niet break-even. Alles staat of valt met de tweede financieringsgolf, die van de bedrijven moet komen." Starlab inspireert zichdaarvoor op het businessmodel van MIT Media Lab. Walter Van de Velde: "Nu hebben we genoeg credibiliteit opgebouwd dat we naar industriële investeerders kunnen toestappen. Maar het uiteindelijke model dat we willen, is dat we een soort carte blanche-financiering krijgen. Dat bedrijven ons zeggen: ik sponsor u en ik heb het vertrouwen dat je met dat geld goede dingen gaat doen. Zover zijn we nog niet. Nu zitten we in een tussenfase waarin bedrijven contractresearch vragen en bovendien een stuk carte blanche-financiering geven, zodat ze toegang krijgen tot veel meer. Uiteindelijk moet het een soort kwaliteitslabel worden, een soort prestigefactor voor een bedrijf om te zeggen: ik ben sponsor van Starlab, net zoals voor het MIT Media Lab. Dat is het groeiproces waar we aan bezig zijn." Starlab denkt elk jaar zo'n tien sponsors te moeten vinden. Het heeft een systeem met drie niveaus uitgetekend. Contract sponsors (voor contractresearch) betalen tenminste 10 miljoen frank per jaar en krijgen uiteraard exclusieve intellectuele eigendomsrechten. Partners betalen 4 miljoen frank voor vijf jaar en krijgen code ownership, niet-exclusieve intellectuele eigendomsrechten, technologietransfer en toegang tot joint ventures. Leden betalen 2 miljoen frank voor drie jaar en krijgen toegangsrecht tot het lab en advies. Bij het MIT Media Lab worden specifieke onderzoeksterreinen gesponsord (bijvoorbeeld tegen 150.000 dollar per jaar over vijf jaar), hier sponsort men meteen het hele lab. Afgezien van subsidies,contractresearch en sponsorschap rekent Starlab op nog twee andere geldstromen: risicokapitaal en joint ventures. In de laatste categorie valt een spin-off (eigenlijk een spin-in, omdat hij binnen de Universiteit Gent zal komen) rond protein folding, in vaktaal "driedimensionele ab initio-predictie van proteïnestructuren". Deze joint venture wordt opgezet samen met de vakgroep bio-informatica van de Universiteit Gent en met het Vlaams Interuniversitair Instituut voor Biotechnologie ( VIB). Een andere spin-off moet voortkomen uit het Europese Technology for Enabling Awareness project, waarin Riverland/Starlab hoofdaannemer is en samenwerkt met onder meer Nokia. Op bezoek bij BangemannOm het lab en de spin-offs mee te financieren, rekent Walter De Brouwer op het nog op te richten Starlab Participations, een risicokapitaalfonds. "Investeerders zullen kunnen specificeren dat het geld in een bepaald land moet worden geïnvesteerd, maar zullen toch aandelen krijgen van het geheel. Op die manier kan bijvoorbeeld de Research Council ervoor zorgen dat Brits geld in Groot-Brittannië blijft, maar toch zijn risico spreiden." Financiering zal volgens de regels van de kunst in verschillende rondes gebeuren. "Nu zijn we nog goedkoop," grijnst Walter De Brouwer. Zijn volharding en scherpe inzicht leveren hem alvast bij de Europese Commissie veel goodwill op. In juni was hij op persoonlijke uitnodiging van EU-Commissaris Martin Bangemann onder de vijftig Europese ondernemers die een rondetafel hielden ter voorbereiding van de ministerconferentie van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) over elektronische handel in Ottawa. Er was nog een andere Belg: Etienne Davignon. BRUNO LEIJNSE