Met haar 3940 medewerkers is de Universiteit Gent (UG) één van de grootste werkgevers in Oost-Vlaanderen. Haar jaarbudget overschrijdt de 11 miljard frank. "Wie tegenspreekt dat de universiteit wordt geleid als een bedrijf, weet niet waarover hij praat," zegt vice-rector Andreas De Leenheer gedecideerd.
...

Met haar 3940 medewerkers is de Universiteit Gent (UG) één van de grootste werkgevers in Oost-Vlaanderen. Haar jaarbudget overschrijdt de 11 miljard frank. "Wie tegenspreekt dat de universiteit wordt geleid als een bedrijf, weet niet waarover hij praat," zegt vice-rector Andreas De Leenheer gedecideerd. Een blik op de samenstelling van de 34 stemgerechtigde zitjes in de raad van bestuur leert evenwel dat de leiding van de universiteit beduidend ingewikkelder lijkt dan in de meeste bedrijven. Sociale partners, vertegenwoordigers van het Vlaams parlement, studenten en een grote vertegenwoordiging van het academisch personeel - die ook de belangen van de eigen faculteiten verdedigt - vormen er een complex kluwen (zie organogram). Buitenlandse universiteiten begrijpen niet hoe hun Gentse confraters weten waar ze naartoe willen.Bovendien moet het politieke evenwicht tussen het katholieke kamp en de vrijzinnige loge gerespecteerd worden. Zo schrijft een ongeschreven regel voor dat de rector en de vice-rector niet van eenzelfde signatuur mogen zijn. Jacques Willems, de huidige rector die in 1997 herkozen werd voor een tweede ambtstermijn tot 2001, is een regelmatige kerkbezoeker. Daarom kwamen voor de opvolging van vice-rector Etienne Vermeersch in 1997 alleen vrijzinnigen in aanmerking. De universiteit is in al haar geledingen min of meer op deze manier uitgebalanceerd. "Maar de verzuiling neemt af, net als in de hele maatschappij," getuigt Willems. "De benoemingen zijn gedepolitiseerd. De Universiteit Gent is een pluralistische instelling."Het directiecollegeSoms loopt de rector over eieren. Hij moet immers herrie vermijden tussen belangengroepen en faculteiten. Toch kan hij met het nodige gezag optreden en ook moeilijke beslissingen nemen, omdat hij verkozen wordt uit en door de hele universitaire gemeenschap. De rector en de vice-rector hebben zelfs twee derden van de stemmen van het kiescollege - gevormd door de faculteitsraden - nodig om verkozen te worden. Samen met een stevige dossierkennis verleent deze uitgangspositie meer macht dan decretaal is vastgelegd aan de academisch werktuigkundig-elektronisch ingenieur (RUG, 1963).Na aanvullende studies, onder meer aan Harvard, maakte Jacques Willems carrière aan de Rijksuniversiteit Gent (de naam werd inmiddels ingekort). Voor hij in 1993 rector werd, was de Bruggeling onder meer decaan van de faculteit toegepaste wetenschappen. Een derde ambtstermijn in 2001 kan hij niet meer ambiëren, omdat hij in 2003 de leeftijdsgrens voor het ambt van 65 zal bereiken. Andreas De Leenheer komt uit de farmaceutische wetenschappen. Ook de vice-rector studeerde nog in de VS, alvorens carrière aan de UG te maken. De gewoon hoogleraar (en piano- en wiskundeliefhebber) was van 1984 tot 1992 decaan van zijn faculteit en zetelde in tal van commissies op verschillende ministeries.In de dagelijkse leiding spelen ook de twee beheerders een sleutelrol. Alweer een duo om het politieke evenwicht niet te verstoren. Robert Hoogewijs houdt zich bezig met het stroomlijnen van het onderwijs- en onderzoeksbeleid. De hoofddocent aan de UG in het vakgebied vastestoffysica kreeg de beheerssmaak te pakken als part-time attaché bij het kabinet van de staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid Erik Derijcke (SP) van 1988 tot 1991. Dirk Mangeleer neemt de logistieke coördinatie voor zijn rekening. De doctor in de rechten leerde de knepen onder meer in de jaren tachtig als adjunct-kabinetschef op het kabinet van eerste minister Wilfried Martens (CVP). Beide functies werden in 1991 gecreëerd bij de verzelfstandiging van de universiteit. De UG was toen virtueel failliet - 85% van de inkomsten ging naar personeelsuitgaven. Voor de ommekeer zorgde rector De Meyer, die een besparingsplan doordrukte. Jacques Willems ging verder op dit elan. Van hem wordt gezegd dat hij elke frank tweemaal omdraait voor hem uit te geven. Merkt Willems op: "Ook de autonomie zorgt ervoor dat alle medewerkers de impact van beslissigen mee inschatten in plaats van de rekening gewoon door te schuiven." De tijd toen er met de pet naar gegooid kon worden, ligt definitief achter de rug, vertelt een bestuurslid. Terwijl de rector en de vice-rector komen en gaan, zorgen de beheerders voor continuïteit. Zij hebben immers een contract voor onbepaalde tijd. Laat hen dit toe om op termijn de touwtjes nog steviger in handen te krijgen? Reageert Etienne Vermeersch: "Ze zijn van erg veel zaken goed op de hoogte. En kennis is macht. Op zichzelf geen probleem, zolang de rector en vice-rector twee sterke persoonlijkheden zijn."Dit kwartet vormt samen met regeringscommissaris Yannick De Clercq het directiecollege. De regeringscommissaris houdt namens de minister toezicht hoe de universiteit met de centen omspringt. Brengt een besluit de gezondheid van de financiën in gevaar, dan kan de commissaris meteen aan de alarmbel trekken. "Wat ik in Gent dankzij een cultuur van voorafgaand overleg niet zo vaak hoeft te doen," verklaart De Clercq. De advocaat en zoon van VLD-politicus Willy De Clercq schoof in 1988 als schepen van Financiën van de stad Gent door naar de rol van commissaris. Wie domineert de raad?Het directiecollege heeft een voorbereidende en uitvoerende taak voor de beslissingen van de raad van bestuur. In vergelijking met andere universiteiten, heeft die raad in Gent een grote formele macht. Waardoor de raad uitmunt in ellenlange vergaderingen, met discussiepunten op de agenda die er niet thuishoren. De meeste tijd gaat zelfs naar benoemingen waarvan de buitenstaanders in de raad te ver afstaan om met kennis van zaken mee te praten. Doorgaans brengt de faculteitsraad al een doorslaggevend advies uit over zulke benoemingen. Kritische insiders vinden dat er te weinig tijd rest voor de fundamentele beleidspunten.De rector zit de raad voor en stelt samen met de vice-rector de agenda op. Zo zet Andreas De Leenheer met originele ideëen de raad naar zijn hand op het gebied van wetenschappelijk onderzoek. Hij stuurt ook sterk aan op een versterking van de kwaliteitszorg binnen de universiteit en heeft - alhoewel hij uit de farmaceutische wetenschappen komt - ook een warme belangstelling voor menswetenschappen."Dertig jaar geleden dacht niemand aan het uitbouwen van een goede relatie tussen de universiteit en het bedrijfsleven. Nu worden we zelfs door de overheid en politieke wereld gedwongen om onze deur voor de industrie open te zetten", stipt De Leenheer aan. "De inbreng van privé-middelen bedroeg vorig jaar 1,3 miljard frank of een derde van het totale onderzoeksbudget." Moet het gezegd dat de Zelenaar één van de stuwende krachten is achter de recente oprichting van het Baekeland-fonds? "We hebben de eerste stap gezet om een spin-offplatform op te zetten. Nu moeten we onze collega's daarvoor warm maken." Wie ook in het bestuurscollege zetelt, heeft een streepje voor in de raad, een gevolg van de dossierkennis die hij daar vergaart. Dit college is een afgeslankte versie van de raad, maar heeft meer uitvoerende macht omdat het college tweewekelijks samenkomt. De raad van bestuur houdt het bij acht vergaderingen per jaar.Hoewel ze geen stemrecht hebben, hebben de beheerders een flinke vinger in de pap in de raad. Ook al dankzij hun dossierkennis kunnen ze de stemming van de raad ongetwijfeld beïnvloeden. Zo geschiedt de verdeling van de beschikbare middelen tussen de faculteiten volgens een ingewikkelde versleuteling. Bij gebrek aan inzicht in deze materie kunnen maar weinig bestuurders voor tegenwind zorgen. "Maar het is een objectief versleutelingsprogamma, dat op een verstandige manier wordt toegepast", sust Jacques Willems. "Nu krijgt, bijvoorbeeld, de faculteit economie en bedrijfsecononmie wat meer om de hervormde kandidaturen een injectie te geven." Al vinden de kleinere faculteiten dat het model hen wat in de kou laat staan ten voordele van de grote als wetenschappen, geneeskunde of letteren en wijsbegeerte.Decentralisatie?De decanen, die de faculteiten leiden, zijn door de faculteitsraad verkozen voor een termijn van twee jaar. Het mandaat kan steeds verlengd worden. De meeste decanen houden het niet langer dan vier jaar vol, omdat de job moeilijk te combineren valt met het onderwijs- en vooral met het onderzoekswerk. Sedert de hervorming van 1991 heeft een decaan het erg druk. "We kozen bewust voor een decentralisatie. Het principe: waar de faculteit het dichtste bij staat, daar kan ze ook het best over beslissen," legt Willems uit.Elk jaar moet iedere faculteit een beleidsplan en een begroting voorleggen aan de raad van bestuur. De lobbykracht van de faculteiten is belangrijk om groen licht en vooral voldoende middelen te krijgen van de raad van bestuur. Een deel van de middelen wordt toegekend op projectbasis. Ze worden verdeeld door de onderzoeksraad van de universiteit. Met de verzamelde kredieten vult de faculteit ook zelf de openstaande vacatures en benoemingen in. Dit verhindert niet dat de centrale universitaire overheid de touwtjes stevig in handen houdt. Een decaan vertrouwt ons toe dat de decentralisatie vooral op papier bestaat. PIET DEPUYDT, DAAN KILLEMAES