U bent niet geïnteresseerd in elektriciteit. Wat u wél wilt, is comfort in huis. Elektriciteit zal belangrijk zijn in het energiesysteem van de toekomst, als facilitator. Maar ons hele denken wordt overhoopgegooid. Vroeger was de centrale vraag van de nutsbedrijven hoe groot de vraag naar elektriciteit zou zijn. Nu staat de elektriciteitsvraag zelf centraal: hoe kunnen we die aansturen? De volgende generatie zal echter zeggen: I don't care about energy. Zij wil energie als een dienst, als een comfort provider, net zoals telecom dat nu al is."
...

U bent niet geïnteresseerd in elektriciteit. Wat u wél wilt, is comfort in huis. Elektriciteit zal belangrijk zijn in het energiesysteem van de toekomst, als facilitator. Maar ons hele denken wordt overhoopgegooid. Vroeger was de centrale vraag van de nutsbedrijven hoe groot de vraag naar elektriciteit zou zijn. Nu staat de elektriciteitsvraag zelf centraal: hoe kunnen we die aansturen? De volgende generatie zal echter zeggen: I don't care about energy. Zij wil energie als een dienst, als een comfort provider, net zoals telecom dat nu al is." Ronnie Belmans ontvangt ons in de IncubaThor, het eerste operationele onderdeel van het Thor-Park. De naam refereert naar de Noorse god van de bliksem, en naar de wortels van de voormalige mijnwerkersploeg Thor (Tot herstel onzer rechten) Waterschei. Op die 93 hectare grote hotspot voor technologie, energie en innovatie komen een hoofdgebouw, een talentcampus, een natuurgebied en een hoogwaardig bedrijvenpark met de naam MoThor. Het paradepaardje is echter EnergyVille, een campus waar behalve de KU Leuven ook de onderzoeksinstellingen VITO en imec hun schouders onder zetten. Op termijn moeten op de site 5000 mensen werk vinden, van wie 250 onderzoekers bij EnergyVille. "Als dat lukt, staan we mee aan de top in Europa voor de volgende generatie producten en diensten: PV 2.0, bijvoorbeeld, een zonne-installatie met geïntegreerde opslag van energie." Belmans verdiende zijn sporen als professor elektrotechniek aan de KU Leuven, waar hij onder andere het departement elektro-ingenieur leidde. In 2002 werd hij voorzitter van de nieuwe hoogspanningsnetbeheerder Elia, waar hij een stevig aandeel had in de overname van de Duitse sectorgenoot 50 Hertz. In Waterschei zal onder andere onderzoek worden verricht naar duurzame energie en intelligente energiesystemen. "Voor EnergyVille heb ik geen euro subsidie nodig gehad", stelt Belmans trots. Al mogen er geen grote windmolens worden gebouwd wegens de nabijheid van het luchthaventje van Zwartberg, toch zal het Thor-Park ongeveer energieneutraal zijn. Dat dankzij het gebruik van geothermie, zonnepanelen en warmtewisselaars. Een voorafspiegeling van de toekomst, waarin decentrale energie wijdverspreid zal zijn, meent Belmans. "De tijd van de Grote Olifanten is voorbij. Er zal nog een markt zijn waar grote ondernemingen zich bevoorraden, en daarnaast een retailmarkt, waar energie een dienst zal zijn. In woonwijken zullen de woningen aan de zuidkant bedekt zijn met zonnepanelen, en die zullen via een stroomleiding de rest van de wijk bevoorraden. Zonder tussenkomst van andere spelers." RONNIE BELMANS. "Als onderzoeker kan ik, op basis van onze objectieve bevindingen, enkel aangeven hoe de toekomstige systemen er volgens mij zullen uitzien, en hoe bedrijven zich kunnen omvormen om daarop in te spelen. Al blijft het enorm moeilijk vinden iets met zekerheid te zeggen. Vijf jaar geleden begonnen we met Linear, een onderzoeksproject dat moest uitwijzen welke aanpassingen aan de netten nodig waren indien er 500 megawatt (MW) zon en 500 MW wind bij zou komen op het net. Nu is er 2500 MW zon, 1000 MW wind en nog eens 800 MW offshorewind, en hebben we vooral onderzoek gedaan naar de flexibilisering van de vraag, dynamische vraagsturing, en hoe we mensen kunnen meenemen in dat nieuwe kader: energie gebruiken, afhankelijk van het weer en het tijdstip. Het kader dat we hadden vooropgesteld, is in vijf jaar volledig afgebroken. "Ik kan me inbeelden dat zonder het huidige regelgevend kader geen gasnet meer zou worden aangelegd in sommige woonwijken. Een thermisch netwerk dat is aangesloten op een kmo-zone in de buurt, elektriciteit en iemand die de distributie organiseert: meer heb je niet nodig. "Want mensen willen gewoon dat het licht aangaat en dat het warm genoeg is, ofwel de optimalisatie van het thermisch energiesysteem. Dan is de eerste vraag niet of het rendement van je stookketel 79 of 81 procent is, maar of een stookketel wel de oplossing is. Er is wind, zon, geothermie, warmte enzovoort. Daarmee kunnen we lokaal energie opslaan voor een huis, een straat of een hele woonwijk, en die gebruiken wanneer we die nodig hebben." BELMANS. "Een black-out zou een schande zijn, een beroepsfout. Nu spreken we over brown-outs, gecontroleerd afschakelen. Het belangrijkste is dat je de vraag kunt aanpassen. Maar dat is niets nieuws. Wat deden we vroeger? Je had inflexibele kerncentrales. Omdat er 's nachts geen vraag was naar die stroom, installeerden we massaal warmwaterboilers en spaarkachels, die hun energie overdag afgaven. In essentie is dat ook een verschuiving van de vraag, en een vorm van opslag van energie. "Elektrische voertuigen bijvoorbeeld zijn een vorm van flexibilisering van de vraag. En dat hebben we nodig, want het aanbod is niet meer flexibel. De Denen zijn momenteel erg bezig met de opslag van energie, vooral met warmtepompen. De ultieme opslag is power to gas, of power to hydrogen: stroom omzetten in gas of waterstof, en die gebruiken wanneer het nodig is. Maar het rendement is te laag, en bovendien kan je gas beter benutten in de chemie dan dat je het verbrandt voor energie. Met een combinatie van wind, zon, geothermie, warmte en flexibiliteit in de vraag spring je al een heel eind. "Hernieuwbare energie en kernreactoren lijken daarin goed op elkaar: ze zijn niet flexibel. Je hebt windenergie als het waait. Ik spreek ook niet meer van energiebronnen, maar van energie-oogsten. Wind of zon zijn geen bronnen: je oogst ze gewoon." BELMANS. "Waarom zouden we? Energie interesseert ons niet meer. Trouwens, als je in een systeem van totaal hernieuwbare energie zit, waarvan de marginale kostprijs om stroom te produceren bijna nul is, waarom zou je je dan veel aantrekken van je verbruik? Wél belangrijk is energie op het juiste moment, zodat het bier gekoeld is, de was gedaan en de auto rijdt wanneer jij dat wil. Je wil niet per se weten wanneer de afwasmachine werkt, wel wanneer de afwas gedaan is." BELMANS. "Dit gaat veel verder dan slimme netten. Die zijn te beperkt, wetenschappelijk gezien is dat voorbij. Vergelijk het met technologie: de eerste plasma-tv avant la lettre heb ik gezien in 1991, bijna twintig jaar voor die op de markt kwam. "Achteraf bekeken was de heisa over slimme meters een non-issue. Er bestaan nu ook almaar meer andere aanstuurmogelijkheden voor de vraag. Een goed beleid moet die opties mogelijk maken, net als slimme meters waar die een betere oplossing zijn. Daarom moeten politici hun handen afhouden van technologische keuzes, en zeker niet zaken ad absurdum subsidiëren. "Het elektriciteitsverbruik beperken is de grootste onzin die je kan hebben. Als je zonder elektriciteit hetzelfde comfort wil bereiken, heb je doorgaans meer energie nodig. Er zijn vijftien kaarsen nodig om evenveel licht te maken als één gloeilamp. Mogelijk is elektriciteit soms iets duurder, maar meestal zal je met elektriciteit voor hetzelfde comfortniveau minder primaire energie verbruiken. "Dit verwijt ik trouwens de huidige groene politici: ze hebben geen visie meer. Met mensen als Olivier Deleuze en Luc Barbé kon je praten op zeer hoog niveau. Maar sindsdien is het groene discours verwaterd tot slogans tegen kernenergie. Terwijl energie voor de groenen hun brood en boter is. Misschien word ik voor rechtse conservatief versleten omdat ik niet zeg dat tegen 2050 alles hernieuwbaar moet zijn, maar de vraag is: in welke wereld zullen we leven? En vergeet het maar dat mensen bereid zouden zijn comfort in te leveren. "Energie-efficiëntie, dát is wel belangrijk. Een lamp vervangen door een betere, niet door iets niet-elektrisch. Een warmtepomp, gevoed met hernieuwbare energie, die evenveel energie levert als een hoogrendementsketel, heeft geen CO2-uitstoot. Dus hoe meer we overschakelen op elektriciteit en hoe meer die uit hernieuwbare bronnen komt, hoe minder CO2 we uitstoten voor eenzelfde energiecomfort." BELMANS. "Ik zie twee energiemarkten ontstaan. Een industriële, waar grote bedrijven zich Europees bevoorraden via bijvoorbeeld het North Sea Grid (het netwerk van windmolenparken in de Noordzee, nvdr) of bij de huidige grote nutsbedrijven. Een ander verhaal is dat van de kmo's, lokale industrie, dienstenbedrijven en residentiële gebouwen. Die vormen een lokale habitat. Wellicht zullen die twee markten her en der wel verbonden zijn, maar dan vooral als back-up. Operationeel staan ze los van elkaar. "Want als de productie van een goed een marginale kostprijs van nul heeft, dan is er geen markt mogelijk. We gaan dus naar een volledig ander model van energiemarkt en -diensten. Aggregatoren (bedrijven die flexibele industriële installaties bundelen, nvdr) zijn een nieuw gegeven, maar de volgende stap wordt energy as a service. Je zult een contract afsluiten met een speler, die zal zeggen dat wat op uw dak en in de grond zit voor hem is, maar in ruil garandeert hij je dat je 21 graden warmte en voldoende stroom hebt. "In de telecom betaal je ook niet meer per gesprek. De klant betaalt om te kunnen doen wat hij graag doet: sms'en, online zijn enzovoort. Het gaat niet meer over het elektriciteitsverbruik alleen, maar over de totale energiebehoefte. Kijk naar onze activiteiten in EnergyVille (tovert een powerpoint tevoorschijn): het gaat over opslag van energie, optimalisatie van thermische energiesystemen, energiemarkten en -diensten, energietransitie, en de fysieke integratie van hernieuwbare energie, en daarvan is het slimme net een onderdeel. Maar geen enkel onderzoeksdomein heeft een titel met het woord 'elektriciteit' erin. De vraag is nu hoe we zullen omgaan met de energietransitie." BELMANS. "Kijk naar de Energiewende in Duitsland. Daar zie je veel minder het grote geld, maar wel lokale financiering van steden en gemeenten, coöperatieven enzovoort. Bovendien is de timing nu zeer gunstig, want spaarboekjes leveren niets op. Wanneer je dan in zichtbare zaken kunt investeren, dan vind je wellicht het nodige geld. Bij onze oosterburen hebben enkele kleine producenten van speciaalchemie hun productie verschoven naar het weekend, omdat energie dan amper iets kost. "Als het over energie gaat, denken we nog te veel dat we een bocht gaan maken. Dat klopt niet: we slaan een geheel andere weg in. Onlangs stond in de krant dat de garagisten het moeilijk hebben omdat de wagens almaar minder onderhoud nodig hebben. Wel, dat is nog maar het begin. Binnen dit en tien jaar is er misschien geen reden meer om nog een verbrandingsmotor te kopen, want de kostprijs van batterijen gaat steil naar beneden. En de nieuwe Tesla heeft nog welgeteld achttien bewegende delen." LUC HUYSMANS, FOTOGRAFIE DEBBY TERMONIA"Wind of zon zijn geen energiebronnen, maar energie-oogsten." "Politici moeten hun handen afhouden van technologische keuzes"