D e mogelijke fusie van ABN Amro en Barclays zou wel eens het begin kunnen zijn van een nieuwe golf van bankenfusies in Europa. En dat terwijl de vorige golven nog niet zijn weggespoeld en - vooral - doorgespoeld: bankenfusies blijven immers dikwijls op de maag liggen ...
...

D e mogelijke fusie van ABN Amro en Barclays zou wel eens het begin kunnen zijn van een nieuwe golf van bankenfusies in Europa. En dat terwijl de vorige golven nog niet zijn weggespoeld en - vooral - doorgespoeld: bankenfusies blijven immers dikwijls op de maag liggen ... De Amerikaanse komiek Bob Hope zei ooit sarcastisch dat een bank je geld geeft als je kan bewijzen dat je het niet nodig hebt. Dat is niet langer waar. Banken smijten tegenwoordig met kredieten en andere producten. Het bankenlandschap is immers overbezet. De Amerikaanse romancier Mark Twain schreef dan weer dat een bankier iemand is die u graag een paraplu geeft als de zon schijnt, maar die onmiddellijk terugeist als het begint te regenen. Ook dat kan je de huidige bankier niet langer verwijten: bankiers verkopen tegenwoordig paraplu's met ingebouwde zonneschermen, die eventueel ook nog als parachute kunnen dienstdoen. En zelfs dan blijkt dat de buur-bankier een gelijkaardig product alweer goedkoper aanbiedt, maar dan mét bijkomende opties zoals golfclub of overzetboot. Klassieke banken hebben hun actieradius immers uitgebreid naar verzekeringen, vermogensbeheer en financiële markten. Iets waarbij niet alleen de grenzen zijn vervaagd, maar ook de grootte van de banken is toegenomen. Ook geografische grenzen zijn niet langer relevant. Binnen Europa heeft de komst van de euro een fusiegolf in beweging gebracht. Nu lijkt de tijd rijp voor een nieuwe golf. Maar Europese banken hebben ook al de stap naar de Verenigde Staten en Azië gezet. Logica van bankenfusies. Net als andere fusies, doen bankenfusies zich vooral voor bij instituten die een lange periode van ontgoocheling achter de rug hebben, vooral voor de aandeelhouder. Om uit de handen te blijven van zogenaamd vijandige overnemers (lees: vijandig voor het management), die misschien heel wat vriendelijker zijn voor hun aandeelhouder, wordt dan vaak voor de vlucht naar voren gekozen. Niet onbelangrijk daarbij is het lot van het bestaande topmanagement ... Ook de discussies tussen ABN Amro en het Britse Barclays lijken die regels te volgen. ABN Amro heeft zijn aandeelhouders en werknemers ontgoocheld, en haalt ondanks zware herstructureringen nog steeds geen behoorlijke kostenratio's. Activistische hefboomfondsen, die de bank willen opbreken, hebben ABN Amro onder druk gezet. Barclays biedt daarbij een vluchtmogelijkheid. De deal is trouwens aantrekkelijk voor het Nederlandse topmanagement, want het hoofdkantoor zou in Nederland komen en het bestuur zou sterk oranje kleuren. Het valt me altijd op dat al die banken niet veel leren uit hun vroegere fusiegolven - ABN Amro heeft er al drie achter de rug. De laatste dateert van 1991, toen de Algemene Bank Nederland (ABN), en de Amsterdam-Rotterdam Bank (Amro) fuseerden. Zoals in gelijkaardige gevallen (denk maar aan Fortis) zijn zoveel jaar na datum de medewerkers zich nog vaak bewust van hun oude identiteit, en moeten ze zich de nieuwe cultuur nog steeds eigen maken. En net dan krijgen ze alweer een nieuwe stijl aangemeten ... De medewerkers vervreemden dus steeds meer van 'hun' bank. De meer dan 100.000 personeelsleden van ABN hebben waarschijnlijk niet "hoera" gescandeerd toen ze het Barclaysnieuws vernamen. Ze vragen zich vandaag eerder af of ze bij een eventuele samenvoeging niet het slachtoffer van een synergieoefening (lees: afdankingsoperatie) zullen worden. Soms wordt bij dergelijke fusieoperaties ook vergeten dat banken leven van hun klanten. En ja, ook die laatsten vervreemden geleidelijk van de grote instellingen, waar ze het best een abonnement krijgen op de snelwijzigende interne telefoongids. Nieuwe mensen, nieuwe contactpersonen, weinig geschiedenis over hun dossier. Het is alsof je bij elk bezoek aan de dokter opnieuw bij je kinderziekten moet starten. Er bestaat uiteraard een logica achter grotere pan-Europese banken. De nieuwe SEPA-richtlijn (*) van Europa is voor banken zo'n uitdaging. Er wordt een eengemaakte betalingszone ingevoerd, zodat je in heel de Unie op bancaire diensten een beroep kan doen tegen de condities in je eigen land. Iets wat uiteraard niet gratis is voor de banken. Risicotransfer. Nog meer Europese bankenfusies zijn dus logisch. De groei in Europa is te laag, de markt is overbevolkt, schaalgrootte is belangrijk om wereldwijd te opereren. Tegelijk bieden fusies kansen voor nichespelers, die juist een persoonlijke service aan hun klanten kunnen geven of excelleren in een bepaald domein. Het moet immers gezegd dat de grote banken er niet in zijn geslaagd om excellente diensten aan te bieden in activiteiten met een hogere toegevoegde waarde, zoals vermogensbeheer of zakenbankieren. Hier hebben nichespelers een bestaansreden kunnen bewaren en zelfs uitbouwen. De bankenfusie heeft echter nog een ander vervreemdingseffect: de risico's van een bepaalde markt worden gespreid over andere markten. Zoiets kan risico's spreiden, maar ook verspreiden en andere markten besmetten. Het gevaar bestaat dus dat we bankiers krijgen die ons paraplu's willen aanreiken als de zon schijnt, maar die meteen terugvragen als het ergens elders begint te regenen. De auteur is hoofdeconoom van Petercam Vermogensbeheer. Reacties: visienoels@trends.be (*) SEPA = Single European Payments Area. Geert Noels