De Belgische Thesaurie organiseert op een geniale manier eindejaarsbedrog. Terwijl politici zich te pletter praten over een nieuwe politieke cultuur en meer openheid, krijgen de burgers én de Europese Commissie een rad voor de ogen gedraaid. Een deel van de uitstaande Belgische staatsschuld werd voor enkele dagen weggetoverd.
...

De Belgische Thesaurie organiseert op een geniale manier eindejaarsbedrog. Terwijl politici zich te pletter praten over een nieuwe politieke cultuur en meer openheid, krijgen de burgers én de Europese Commissie een rad voor de ogen gedraaid. Een deel van de uitstaande Belgische staatsschuld werd voor enkele dagen weggetoverd."We zijn op de goede weg. Dat kan niemand ontkennen," verklaarde minister van Begroting Herman Van Rompuy op de BRTN-radio toen de definitieve begrotingscijfers van 1996 werden bekendgemaakt. Het lopend begrotingstekort bedraagt 3,4 % van het bruto binnenlands product (BBP), de schuldratio dit is de staatsschuld als % van het BBP 130,2 %. De schuldratio daalde behoorlijk, want eind 1995 kwam die nog op 133,7 %. Wat minister Van Rompuy er niet bij vertelde, was dat de daling van de netto schuldratio gedeeltelijk te danken is aan een hocus-pocus-truc met uitstaande staatsschuld. Tussen 30 december 1996 en de periode tussen 2 en 9 januari 1997 verdwenen, gedurende enkele dagen, tientallen miljarden overheidsschuld in het niets. Tussen de banken, de Thesaurie en de mutualiteiten circuleren bedragen tussen de 80 en de 150 milljard frank (respectievelijk 1 % en 1,8 % van het BPP). Waarom ?De Thesaurie, de dienst van het ministerie van Financiën die de staatsschuld beheert, stuurde verleden jaar een nota naar alle overheidssectoren. Voor meer informatie ter zake kan men terecht bij " Jean-Luc Steylaerts (adviseur van de Thesaurie), Baudouin Richard (adviseur-generaal) en Hilaire Coessens (auditeur-generaal)," zo besluit de nota. De inleidende zin van dit uiterst merkwaardig document luidt : "In deze nota worden vier technieken toegelicht om reserves of liquiditeitsoverschotten te beleggen in effecten van de overheidsschuld op het einde van het jaar, zodoende dat een vermindering van de schuldratio in de zin van het Verdrag van Maastricht kan bekomen worden" (onze cursivering). Deze zin is cruciaal : het gaat er eigenlijk niet zozeer om dat de staat zijn beschikbare liquiditeiten zo goed mogelijk beheert wat een méér dan lovenswaardige bekommernis zou zijn , wel dat deze liquiditeiten zodanig worden gekanaliseerd dat men tot een vermindering van de schuldratio komt. Eén van de criteria van het Verdrag van Maastricht om tot de Europese Monetaire Unie ( EMU) te mogen toetreden, is een schuldratio van 60 % of een ratio die althans in de richting van dit streefcijfer gaat. De voorbije maanden is duidelijk geworden dat dit criterium erg breed zal worden geïnterpreteerd. Niettemin blijft België met zijn ruim 130 % voor een ernstige complicatie zorgen. Hoe kan men landen als Italië, Spanje en zelfs Portugal weigeren als België met een dergelijk grote afwijking inzake schuldratio toegang krijgt tot de EMU ? Bij de Duitse minister van Financiën Theo Waigel blijft omwille van de hoge schuld nog grote terughoudendheid bestaan ten opzichte van België (zie ook Inside, blz. 13). Het is tegen deze achtergrond dat de transacties zoals die worden uiteengezet in de Thesaurie-nota moeten worden begrepen. Bedoeling van deze nota, gericht aan "iedere sector overheid die meent op het einde van het jaar te kunnen beschikken over liquiditeiten", is het verzamelen van zoveel mogelijk liquide middelen per 30 december 1996, daarmee schatkistcertificaten aan te kopen via de banken en vervolgens vanaf 2 januari 1997 al deze transacties terug om te keren, waardoor alle betrokken overheidsinstanties expliciet worden ook genoemd "de sociale verzekeringsinstellingen" opnieuw hun liquiditeiten verwerven. De beoogde vermindering van de schuldratio is dus duidelijk slechts tijdelijk, namelijk op 31 december 1996.Er is méér dan zachte dwang naar de vele overheidsinstellingen toe om zoveel mogelijk liquiditeiten ter beschikking te stellen van de Thesaurie. "De Schatkist is bereid om de fondsen die haar ter beschikking worden gesteld door een sector overheid voor de door deze laatste gewenste periode, aan de hoogste rentevoet op de markt op te nemen in haar boeken. De gestorte interesten zijn vrijgesteld van roerende voorheffing," zo lezen we in de Thesaurie-nota (onze cursivering) waarin voorts haarfijn wordt uitgelegd hoe instellingen deposito's die zij hebben gevormd en die over de nieuwjaarsperiode heen lopen, op de meest voordelige manier kunnen onderbreken. Hoe ? De aanloopEen serieuze complicatie bij het opzetten van deze strategie was dat in die enkele dagen rond de nieuwjaarsperiode slechts een beperkt volume aan lopende schatkistcertificaten op vervaldag kwam. Daarom diende naar een vrij ingewikkelde constructie te worden gegrepen die echter ook het grote voordeel bood dat zij voor een mooi rookgordijn zorgde met betrekking tot de ware, uiteindelijke bedoeling van de opgezette transacties. De Thesaurie laat er in haar nota weinig twijfel over bestaan dat de constructie zoals we die hieronder zullen beschrijven sterk haar voorkeur wegdraagt. Niet alleen is ze "zeer flexibel", ze verzekert ook "dat de liquiditeiten op de gewenste datum worden teruggevonden". Voorts laat ze ook toe "om eender welk effect van de overheidsschuld te gebruiken (zowel schatkistcertificaten als klassieke leningen of OLO's)" en dit alles terwijl de hele operatie "geen enkele invloed heeft op de balans van de bank".In de Thesaurie-nota wordt de geprefereerde constructie als volgt geïntroduceerd : "Indien de bank van de bedoelde sector overheid ( nvdr. die instelling met liquiditeiten op het einde van het jaar) de effecten van de overheidsschuld waarvan de vervaldag exact overeenstemt met de gewenste datum, niet in portefeuille heeft, kan er toch belegd worden in effecten van de overheidsschuld door de verrichting in twee delen te splitsen : (i) contante aankoop van effecten van zijn bankier ; (ii) verkoop op termijn van effecten aan een organisme aangeduid door de Schatkist, in dit geval het Rentefonds." De intrede van het Rentefonds is, zoals zal blijken, van vitaal belang om het beoogde doel een tijdelijke vermindering van de schuldratio te bekomen. In het schema De nieuwjaarscarrousel traceren we de verschillende etappes, met balansen, die moeten worden afgelegd om succesvol de eindstreep te bereiken. Deel I van het schema geeft de beginsituatie weer op 30 december 1996. Daarbij gaan we ervan uit dat er bij een mutualiteit ("sociale verzekeringsinstellingen") 10 miljard aan liquiditeiten (LIQ) op rekening staan en dit bij een bank, die ook een portefeuille aan schatkistcertificaten (SC) heeft. In deze beginsituatie is de balans van het Rentefonds (RF) voor wat de af te wikkelen transactie betreft blanco. Deel II geeft een overzicht van de transacties die in de loop van 30 december plaatsgrijpen. Transactie Hoe ? De afwikkelingNa deze transactie De vragenIs dit legaal ? Juristen die vertrouwd zijn met dit type van financiële transacties bevestigen dat er aan deze constructie niet onmiddellijk iets onwettelijks zit, op één punt na. In een bijlage aan de Thesaurie-nota, die duidelijk dienst heeft gedaan als onderhandelings- en instructiedocument in de voorbereidende fase, wordt expliciet verwezen naar de "middelen die op korte termijn belegd zijn bij het Gemeentekrediet en de ASLK". Het opzetten van transacties zoals hoger beschreven tijdens een privatiseringsproces, zoals bij het Gemeentekrediet, verdraait de cijfers. Is dit bedrog ? Het ligt nogal voor de hand dat het cijfer van de schuldratio zoals opgesteld per 31 december 1996 niet overeenstemt met de realiteit. Ja, dit is dus bedrog zonder meer. Is dit dan de "goede weg" waar we volgens Herman Van Rompuy op zitten ? Zal de Europese Commissie reageren ? Neen, niettegenstaande artikel 104C van het Verdrag van Maastricht expliciet voorziet dat ze moet ingrijpen indien de cijfers met betrekking tot de publieke financiën die de lidstaten indienen niet met de realiteit overeenkomen. De Commissie kan en wil niet ingrijpen. Niet kunnen : alle Europese lidstaten die bij de EMU willen horen, op Luxemburg na, knoeien vandaag in min of meerdere mate met hun begrotingscijfers. Wat Frankrijk enkele maanden geleden deed met de pensioenreserves van France Télécom is elk land dat zijn beleid een zweem van sérieux wil geven onwaardig. Toch kneep de Commissie de ogen toe. Niet willen : de Commissieleden zijn bureaucraten die elke vergroting van de Europese macht verwelkomen omdat dit hun eigen macht en aanzien (en inkomen) verbetert. Zij zullen dus niks doen dat de EMU op de klippen zou kunnen laten lopen. En zo verwordt de Maastricht-procedure voor de EMU steeds meer tot een lachwekkende bedoening waar vooral politici die zichzelf en hun bevolking graag bedriegen zich lekker in voelen. Johan Van Overtveldt GRÉGOIRE BROUHNS (SCHATKIST) De Belgische Schatkist organiseert op een geniale manier eindejaarsbedrog.