In Spanje kon de burger vorig jaar beleggen in belastingen. David Bowie schrijft een lening uit die hij terugbetaalt met toekomstige royalty's. De techniek heet effectiseren. Ook België maakt nu kennis met dit snufje van de financiële markten.
...

In Spanje kon de burger vorig jaar beleggen in belastingen. David Bowie schrijft een lening uit die hij terugbetaalt met toekomstige royalty's. De techniek heet effectiseren. Ook België maakt nu kennis met dit snufje van de financiële markten.Het komt allemaal overwaaien uit de Verenigde Staten. Een vijftiental jaar geleden kwamen daar een pak spaarbanken in ernstige moeilijkheden. De vaste stroom inkomsten uit hypotheekleningen volstond niet meer om de meer variabele rente-uitgaven op deposito's te dekken. Die uitgaven stegen pijlsnel mee met de op hol geslagen rentevoeten. Om de totale ondergang te vermijden, werd een groot deel van de hypotheekleningen doorverkocht aan geïnteresseerde beleggers. De binnenstromende cash gaf de spaarbanken de kans het evenwicht tussen rente-uitgaven en rente-ontvangsten te herstellen. Balansbeheer heet dat in het jargon. Met het verse geld konden ze bijvoorbeeld kredieten toestaan aan de hogere rentevoeten. Zo wist Wall Street de spaarbanken te redden dankzij de techniek van effectisering. Die techniek verloopt zo : een instelling verkoopt activa (bijvoorbeeld hypotheekleningen) onder de vorm van effecten aan beleggers. Die beleggers kopen op die manier de inkomstenstroom die dat actief in de toekomst genereert (in het voorbeeld de terugbetaling van de hypotheeklening). De verkoper van de effecten recupereert zo de gedane investering (in het voorbeeld recupereert de bank de som die hij aan de hypotheeknemer uitgeleend heeft). Met die som kan een bank dan weer projecten financieren zonder dat ze daarvoor additioneel eigen vermogen hoeft aan te trekken. En dit laat dan weer toe de de rendabiliteit van het eigen vermogen op te krikken.Deze eigenschap van effectiseren charmeerde de Amerikaanse instellingen en grote ondernemingen. Ook de beleggers zagen brood in de brede waaier van investeringsmogelijkheden en het extra rendement dat geboden werd. Vandaag kan je in de VS niet alleen beleggen in hypotheekleningen (beleggen in het huis van je buurman via zogenoemde "brik"-fondsen) maar ook in autoleningen, in vorderingen op kredietkaarten, in investeringskredieten en zelfs in studentenleningen. In '96 werd er in de VS een slordige 67 miljard dollar aan dergelijke effecten op de markt gegooid.DUUR.De effectiseringstechniek druppelde wat later ook Europa binnen : de markt was hier in '96 zo'n 22 miljard dollar groot, wat een groei van 22 % betekende tegenover '95. België zette in '96 de eerste schuchtere stappen op het vlak van effectisering. Met de operatie die Bacob vorige week lanceerde, wordt de markt verder ontplooid (zie kader : Pioniers). De bank brengt een pakket hypotheekleningen ter waarde van 9,5 miljard frank op de markt. Dat betekent nog niet dat de Belgische financiële wereld nu storm loopt om soortgelijke initiatieven te nemen. Dat komt in de eerste plaats omdat in tegenstelling tot de Amerikaanse confraters 15 jaar geleden de Belgische banken niet willens nillens moeten terugvallen op effectisering. De balansen zijn in die mate beheerd dat de banken tegen rentecapriolen ingedekt zijn. De balansen hoeven ook niet ontlast te worden via het doorverkopen van bijvoorbeeld hypotheekleningen om aan de vereiste solvabiliteitsratio's te voldoen. Banken kunnen zich bovendien goedkoper financieren op de interbankenmarkt. Eric De Keuleneer, directievoorzitter van het Centraal Bureau voor Hypothecair Krediet (CBHK), laakt ook de hoge kosten : "Effectiseren is duur door de hoge vaste kosten. Operaties onder de 15 miljard kunnen nauwelijks rendabel zijn." Bovendien valt een effectiseringsoperatie niet zomaar uit de mouw te schudden. Het vraagt van de emittent een serieuze investering in knowhow. Daarnaast is de huidige wettelijke procedure verre van goedkoop en vraagt ze al gauw zes maanden voorbereiding. De nieuwe wetgeving die nog deze maand in het Staatsblad moet verschijnen, is op dat vlak wel een verademing (zie kader : België scoort). Commercieel instrument.De pioniers wachtten echter niet op de wetgever en lieten zich niet afschrikken door de hoge kosten. In het zuivere balansbeheer heeft de techniek zeker zijn plaats, stelt Thierry Faut, voorzitter van het Beroepskrediet : "Een goed beheerde bank moet over een breder waaier van fundinginstrumenten beschikken. Effectisering hoort daarbij dankzij zijn flexibiliteit : je kan activa zonder meer in cash omzetten." Maar effectisering heeft nog meer in zijn mars. Zegt Bacob-voorzitter Dirk Bruneel : "Effectiseren laat toe het balansbeheer om te toveren in een commercieel instrument. Pensioenfondsen of verzekeringsmaatschappijen nemen op lange termijn (tot 20 jaar) vastrentende verbintenissen op in functie van hun portefeuillebeheer. In een markt waar dergelijke verbintenissen schaars zijn, biedt het kopen van bijvoorbeeld geëffectiseerde hypotheekleningen een welkom alternatief. Het zijn de institutionele beleggers die ons vragen effectiseringsproducten aan te bieden." Die institutionelen werpen ook hun behoudsgezind imago af, meent Carl Borm, sales manager Bacob : "Onder impuls van lage rentevoeten en toenemende onderlinge concurrentie speurt men naar de laatste centiem opbrengst. Effectisering biedt een extra vergoeding en is het eerste beleggingsalternatief dat aan de kapitaalmarkten wordt toegevoegd zonder geld aan de markt te onttrekken. Fondsen worden enkel heraangewend." Risico's meten.Dirk Bruneel : "Je voegt aan de geld- en kapitaalmarkten ook een aantal prijsreferenties toe. Tot nu toe waren er in dit land enkel referenties voor overheidspapier. Dat papier is zo goed als vrij van het risico dat de kredietnemer in gebreke zou blijven (kredietrisico), en bovendien is het papier liquide : je kan het snel in cash omzetten op de goed geoliede markten voor schatkistcertifiacten of OLO's (lineaire overheidsobligaties). Voor kredietrisico's van emittenten andere dan de overheid zijn er nauwelijks richttarieven. Dat houdt in dat je moeilijk een correcte premie kan inschatten voor het nemen van bepaalde risico's. Er waren in het verleden banken en ondernemingen die het debiteurenrisico veel te royaal inschatten. Kijk maar naar het verhaal van bank Max Fischer waar men blijkbaar risico's genomen heeft waarvoor de juiste prijs niet werd betaald. Als de markt aan volume wint, acht ik het niet uitgesloten dat bijvoorbeeld de rente op geëffectiseerde hypotheekleningen de rol van rentevoeten op overheidspapier als basisreferentie overneemt. Onze geëffectiseerde hypotheeklenigen geven de belegger AAA-kwaliteit. Dat is beter dan overheidspapier dezer dagen." Thierry Faut wijst ook op het leerzame karakter van een effectiseringsoperatie : "Wij hebben enorm veel bijgeleerd dankzij het contact met de koper. Je moet heel precies je portefeuile opvolgen. Het is zoals een Iso 9002-certificaat : eenmaal behaald begint het te renderen. De ontvangen commissies zijn ook een extra bron van inkomsten." Strategisch.Naast deze reeks troeven hebben de inspanningen van de initiatiefnemende banken vooral een strategische achtergrond. Thierry Faut : "Je moet voorbereid zijn als de grote stap komt. Er zijn geen objectieve redenen waarom de Europese markt het Amerikaanse voorbeeld niet zou volgen." Eric De Keuleneer : "Er is nog een gebrek aan geoefende spelers om de markt te dynamiseren. Daar ligt een rol voor het CBHK." Banken appreciëren dan ook initiatieven van collega's om schwung in de effectiseringsmarkt te pompen. Iemand moet de kastanjes uit het vuur halen.BERT JORDENS, DAAN KILLEMAES CARL BORM, PATRICK VAN DEN EYNDE EN DIRK BRUNEEL (BACOB) Met het doorverkopen van hypotheeklenigen breekt Bacob de ban op de Belgische effectiseringsmarkt.