Het Britse kwaliteitsblad The Economist gewaagt in een commentaar op de overwinning van Boris Jeltsin bij de Russische presidentsverkiezingen van een gebeurtenis die qua historisch belang de val van het sovjetimperium in 1991 evenaart. Als tenminste de hervormingsgezinde krachten er nu in slagen Rusland op weg te zetten naar een meer rechtvaardige en levenskrachtige kapitalistische maatschappij. De Amerikaanse professor economie, Marvin Jackson sinds 1990 directeur van het Leuvens Instituut voor Centraal- en Oost-Europese Studies (Licos) deelt dat optimisme ondanks de vele onzekerheden. Jackson ziet vooral een constructieve rol voor Alexander Lebed. Ook al baart uitgerekend deze volkse generaal investeerders zorgen omdat hij zich laat opmerken door weinig enthousiasme voor de democratie en de vrije markt. Bovendien is de toestand van het bedrijfsleven nog fragiel, terwijl de vele verkiezingsbeloften de bedwongen inflatie opnieuw de hoogte kunnen injagen.
...

Het Britse kwaliteitsblad The Economist gewaagt in een commentaar op de overwinning van Boris Jeltsin bij de Russische presidentsverkiezingen van een gebeurtenis die qua historisch belang de val van het sovjetimperium in 1991 evenaart. Als tenminste de hervormingsgezinde krachten er nu in slagen Rusland op weg te zetten naar een meer rechtvaardige en levenskrachtige kapitalistische maatschappij. De Amerikaanse professor economie, Marvin Jackson sinds 1990 directeur van het Leuvens Instituut voor Centraal- en Oost-Europese Studies (Licos) deelt dat optimisme ondanks de vele onzekerheden. Jackson ziet vooral een constructieve rol voor Alexander Lebed. Ook al baart uitgerekend deze volkse generaal investeerders zorgen omdat hij zich laat opmerken door weinig enthousiasme voor de democratie en de vrije markt. Bovendien is de toestand van het bedrijfsleven nog fragiel, terwijl de vele verkiezingsbeloften de bedwongen inflatie opnieuw de hoogte kunnen injagen. MARVIN JACKSON. Toch is globaal genomen het risico voor buitenlandse investeerders kleiner geworden. Waarnemers zijn het erover eens dat de verkiezingen vrij eerlijk waren. Van alle spelers wordt Jeltsin aanzien als de meest liberaalgezinde, men heeft dus duidelijk gestemd voor een meer vrije samenleving. Zes maanden geleden scoorde Jeltsin nauwelijks 10 %, nu is hij herkozen met 55 %. Vooral in Moskou en Sint-Petersburg staan de hervormingsgezinden achter hem. Men kan zeggen dat de pers uit zelfbehoud de president gesteund heeft tegen de communisten, maar ik verwacht niet dat ze nu minder kritisch zal toezien op wat Jeltsin met zijn overwinning zal doen. TRENDS. De vraag is : met welke regering en welke koppen zullen erop aandringen van Lebed moeten rollen ? Misschien krijgt de liberale hervormer Javlinski een nieuwe rol. Met zijn oorlogsverklaring aan de corruptie schopt Lebed tegen gevoelige schenen in de hoogste beleidskringen. Zijn terechte aanval op fiscale privileges en de politieke macht van het geprivatiseerde staatsgasbedrijf Gazprom brengt hem rechtstreeks in aanvaring met premier Tsjernomyrdin, de vertegenwoordiger van de energielobby. Als Lebed in de delicate opdracht slaagt om leger en veiligheidsdiensten meer respectabiliteit te geven, als hij meer professionalisme en een eerlijker manier van politiek bedrijven op gang kan trekken, dan komt hij tegemoet aan de verwachtingen van de buitenlandse investeerders. Althans van de buitenlandse ondernemers die niet meedraaiden in het systeem van patronage en omkoping. Jeltsin is een handig koorddanser, maar kan hij deze evenwichtsoefeningen nog aan ? Enerzijds werd hij verkozen door de hervormingsgezinden, anderzijds heeft hij zijn meer liberale premiers afgedankt, moet hij nu rekening houden met de veeleer conservatieve Lebed en ook in het parlement is er tegenkanting van de communistische meerderheid.Er is hier natuurlijk een chaotisch proces aan de gang. Wij zouden ons daar in het Westen nauwer bij betrokken moeten voelen. Lebed heeft behoefte aan positieve rolmodellen, hij zou in westerse militaire kringen en in onze zakenkringen geïntroduceerd moeten worden. Je leert immers geen democraat te worden in het sovjetleger ; hij zou ontdekken dat er ook moreel hoogstaande zakenmensen bestaan. Jeltsin was evenmin een toonbeeld van democratische ingesteldheid. Wat gaat men met Tsjetsjenië doen ? Is de vrees dat autonomie het separatisme elders zal aanwakkeren gerechtvaardigd ? Men moet dit geval per geval bekijken. Het loslaten van de Baltische staten heeft ook niet die kettingreactie veroorzaakt. In mijn optimistisch scenario met Lebed in een sleutelrol zie ik op termijn een grotere politieke en economische stabiliteit ontstaan, waarin stapsgewijs verbeteringen en hervormingen totstandkomen. Als "de generaal met de propere handen" orde op zaken kan stellen, zal ook de fiscale situatie verbeteren. Dan kan Rusland opnieuw de verbintenissen tegenover het IMF nakomen. Er moet een evenwichtig taxatiesysteem komen dat geen belastingontduiking bevordert, maar wel een ondernemersvriendelijk klimaat schept. In de voorbije jaren zijn vele miljarden als vluchtkapitaal naar het buitenland gestroomd, ook naar België.De banksector is uiterst kwetsbaar en vergeleken met de sovjetperiode is de industriële productie vandaag gehalveerd.Stabiliteit hangt ook samen met de evolutie van de werkloosheid. Die draait officieel rond 3,5 %, maar beloopt 8,3 % volgens de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling. In de overige voormalige Oostbloklanden stabiliseerde dat cijfer in de overgangsperiode rond 10 à 14 % ongeveer het niveau in de Europese Unie. Potentieel kan de werkloosheid in Rusland oplopen tot 15 %. Hoe zullen die werklozen opgevangen worden ? Economische groei, nu 2,3 % en volgend jaar wellicht 5 %, is daarom essentieel. Als de groei vijf jaar gestaag kan aanhouden, zal ook de belastingbasis breder worden zodat de overheid opnieuw essentiële taken naar behoren kan invullen met degelijke functionarissen, die tijdig betaald worden ook. Daarnaast is de vraag of Rusland de weg zal opgaan van Polen en Hongarije. De historische achtergronden zijn anders, maar in deze landen is de economische groei vooral te wijten aan het privé-ondernemerschap. Privé-initiatief zuigt er de meest bekwamen weg uit de overheidsdiensten. En dat fenomeen neemt toe naarmate het aantal privé-ondernemingen groeit. De privé-sector zorgt nu al voor 70 % van de tewerkstelling in Polen dat is meer dan in Oostenrijk en Italië. Als Rusland het kritische punt van 30 % kan bereiken, kan die beweging verder aanzwellen. Ten slotte heeft ook Rusland dynamische, eerlijke ondernemers zonder maffieuze banden. Zoals in Polen zullen de informele economische activiteiten geleidelijk overgaan in de formele sector. ERIK BRUYLAND