In mei 2006 kondigde Febelfin, de belangenorganisatie van de financiële sector, aan dat Bancontact/Mister Cash vanaf 2008 vervangen zou worden door Maestro, de debetkaart van MasterCard. Op die manier zou België pijnloos beantwoorden aan de normen van SEPA, de eengemaakte Europese markt voor betalingen. SEPA zou de nationale betaalnetwerken vervangen door Europese, gestandaardiseerde systemen en de internationale concurrentie voluit laten spelen.
...

In mei 2006 kondigde Febelfin, de belangenorganisatie van de financiële sector, aan dat Bancontact/Mister Cash vanaf 2008 vervangen zou worden door Maestro, de debetkaart van MasterCard. Op die manier zou België pijnloos beantwoorden aan de normen van SEPA, de eengemaakte Europese markt voor betalingen. SEPA zou de nationale betaalnetwerken vervangen door Europese, gestandaardiseerde systemen en de internationale concurrentie voluit laten spelen. Maar er zat een addertje onder het gras. MasterCard had de Belgische banken voor hun ommekeer gouden vergoedingen beloofd. Die zouden worden aangerekend aan de handelaren. Bij de grootdistributeurs en handelaren circuleerden schattingen van tariefverhogingen met 200 procent. Was het voor de handelaren geen tijd om zelf betaalkaarten te gaan uitgeven? Op die bodem rijpte in 2006-2007 het plan om PayFair op te zetten. Initiatiefnemer Dominique Buysschaert (55) was tot september 2006 secretaris-generaal van Carrefour België en bestuurder bij Fedis, de belangenorganisatie van de grootdistributie. Hij vond een geestesgenoot in Jean-Pierre van Wayenberge (67), voormalig informaticadirecteur en lid van het directiecomité van Banksys - die er een cruise in de Caraïben voor afbrak. Wat begon als reactie op een Belgische situatie kreeg internationale ambities. European Payment Solutions (EPS), met het nieuwe juridische statuut van betalingsinstelling zoals voorzien in de Europese Betalingsrichtlijn, zou een nieuwe debetkaart lanceren, op Europees niveau, te starten van nul. Een titanenwerk. Dat weet ook de Nederlander Jaap Duhne, de derde vennoot van EPS, een voormalig directeur van retailbeveiligingsbedrijf Checkpoint Meto Benelux. " I wish them luck", zegt Vincent Roland, oud-topman van Banksys en nu hoofd voor Europa, het Midden-Oosten en Afrika van de veel grotere transactieverwerker First Data. "Dit is een netwerkbusiness. Hoelang duurt het voor ze voldoende kaarten in de markt hebben en voldoende punten waar die kaarten worden aanvaard? Zo'n netwerk bouw je niet in twee jaar. Dat is tien, twintig jaar investeren." Sinds de oprichting is een hele weg afgelegd. Technisch is PayFair up and running. In de loop van dit jaar worden alle betaalterminals van Atos Worldline (het vroegere Banksys) via software-upgrades geschikt gemaakt om PayFair-kaarten te accepteren. Ook betaalterminals van CCV Cardfon en Keyware gaan PayFair-kaarten aan- vaarden. "Op het einde van het jaar hebben we een dekking die in lijn ligt met Bancontact", voorspelt marketingdirecteur Pierre Orban (39), die het PayFair-team begin 2008 versterkte en tot dan toe verantwoordelijk was voor de kaartactiviteiten van Fortis en voorzitter van de Brand and License Company, die de rechten op het Bancontact/Mister Cash-schema beheert. Dat PayFair met zowat alle betaalterminals zal werken, is cruciaal om Belgische banken te overtuigen PayFair-kaarten uit te geven. In Duitsland sloot PayFair een overeenkomst met EasyCash, een acquirer die in september voor 290 miljoen euro is overgenomen door Ingenico, een van de top drie-betaalterminalbouwers in de wereld. Acquirers zoals EasyCash hebben contracten met handelaren en verzekeren dat de betaling van de kaartgebruiker naar de handelaar wordt doorgestort. "De EasyCash-overeenkomst geeft PayFair toegang tot 30 procent van de Duitse handelaren, waaronder acht van de tien grootste retailers", zegt Buysschaert. "En er zitten akkoorden in de pijplijn met andere grote acquirers." Dan is het nog de vraag of de handelaren de PayFair-kaart willen aanvaarden. "Aan ons zal het niet liggen als het schema geen succes wordt", zegt Michel Vanmello van Colruyt. De distributeur heeft geen participatie in PayFair, maar hij is de enige om het betaalsysteem daadwerkelijk uit te testen. Tot grote tevredenheid, tot nu toe. "De transacties lopen vlot", zegt Vanmello. Het beperkte pilotproject in Sint-Genesius-Rode wordt uitgebreid naar het personeel van vijf van de grootste Colruyt-winkels. "Een nieuw betaalproduct wordt doorgaans in de markt geduwd door de financiële instelling die het uitgeeft. Wij komen in de markt langs de kant van de acceptatie, de handelaren dus. Ons product beantwoordt aan hun vraag. En wij zoeken banken die onze kaart willen uitgeven", zegt Buysschaert. De banken hebben keuze. Behalve de voor de hand liggende Maestro- en V Pay-debetkaarten is er ook de European Alliance of Payment Schemes, een groep van zes nationale kaartschema's (genre Bancontact/Mister Cash) die samenwerken in een 'schema van schema's' en 222 miljoen kaarten vertegenwoordigen. En ook Bancontact/Mister Cash moet nog niet afgeschreven worden. Er is nog altijd geen beslissing genomen over de stopzetting van dat schema, dat in gemeenschappelijke handen is van Dexia, ING, BNP Paribas Fortis, KBC en AXA en nog altijd 99 procent van de binnenlandse debetkaarttransacties in België uitmaakt. Waarom zou een bank dan voor het onbekende PayFair kiezen en niet voor Maestro of V Pay? "De grote verandering is dat ook de banken nu echt geïnteresseerd zijn in een alternatief. Zij willen meer keuze om meer onderhandelingsmacht te hebben. Sinds ons pilootproject zien ze PayFair als een ernstig alternatief", zegt Orban, de bankenspecialist bij EPS. De integrale overschakeling naar Maestro is dood en begraven. De daaropvolgende principeovereenkomst van Fortis met Visa, aangekondigd in 2007, is nog altijd in de analysefase. KBC, in 2007 een andere aankomende V Pay-gebruiker, zegt nu Maestro te hebben gekozen als SEPA-compliant kaartschema, al "blijft de keuze voor de ene of andere aanbieder op termijn voor wijzigingen vatbaar". De deadline om SEPA-conform te zijn - 31 december van dit jaar - is de facto uitgegomd. "Eigenlijk staan we niet veel verder dan drie, vier jaar geleden", zegt Peter Haegeman, die de betalingsproblematiek opvolgt voor Fedis. De sfeer tussen de banken en de retailers is wel weer opgeklaard sinds Febelfin in oktober de handelaren opriep om mee te werken om het aantal elektronische transacties tegen 2014 te verdubbelen. De katalysator achter de koerswijziging bij de banken is volgens Orban de Europese Commissie. Zij wil paal en perk stellen aan de hoge afwikkelingsvergoedingen van vooral de grote kredietkaartmaatschappijen, wat de bank van de handelaar betaalt aan de bank van de kaartbezitter. De afwikkelingsvergoeding van MasterCard voor Maestro is nu 5,6 cent. Precies zoveel als Bancontact vraagt. Dat is een probleem voor PayFair. Nu MasterCard en mogelijk ook Visa hun tarieven aanpassen aan die van de lokale concurrenten, kunnen starters elk moment op de prijs geklopt worden. "Drie jaar geleden zou PayFair veel concurrentiëler zijn geweest. De druk op de tarieven maakt het voor een beginnend schema zoals PayFair, zonder schaalvoordelen, moeilijker om zich concurrentieel op te stellen", waarschuwt Sarah Depreeuw, juridisch adviseur bij de Unizo-studiedienst. Buysschaert en Orban rekenen op de vraag naar een waardig Europees alternatief, op de schaalvoordelen van hun partners en op het gezond verstand van de handelaren. MasterCard en Visa zullen de tarieven weer opvijzelen zodra ze de concurrentie hebben geliquideerd, waarschuwen ze. "Twee van de grootste Britse bankgroepen brengen hun portefeuille debetkaarten van MasterCard over naar Visa. Zogezegd omdat er meer acceptatie is voor Visa. In feite omdat Visa gewoon meer geld heeft gegeven aan de banken. Je zit daar in een reversed competition." De kaartschema's proberen elkaar te verdringen door hogere commissies te betalen aan de banken die de kaarten uitgeven. De rekening komt uiteindelijk bij de handelaar terecht. Er is nog een tweede reden waarom PayFair kwetsbaar is: het focust op debetkaarten en niet zozeer op de aanwending van PayFair als een kredietkaartschema. Dat speelt in het voordeel van Visa en MasterCard die zowel krediet- als debetkaarten aanbieden en dus over een packagedeal kunnen onderhandelen. Unizo en het Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen (NSZ) staan er trouwens op dat er in de onderhandelingen niet alleen afspraken gemaakt worden over de debetkaartvergoedingen, maar ook over de kredietkaartkosten. Blijft het probleem dat PayFair de banken moet overtuigen om zijn kaart aan hun klanten te geven. Hoe pakt PayFair dat aan? "Met een open governance-structuur", zegt Buysschaert, die PayFair 'een neutraal industrieel project' noemt. Daarin wordt een prijsformule besproken die de individuele kostencomponenten oplijnt en rekening houdt met factoren als het aantal elektronische transacties in de markt en het marktaandeel van PayFair. "Het is een win-winaanpak", zegt Buysschaert. De transactieprijs daalt naarmate het volume stijgt. "De handelaar heeft er belang bij om elektronisch betalen te promoten, want dan gaat de prijs per transactie naar beneden. En de bank weet dat het aantal transacties stijgt als de prijs daalt." Aangenomen dat de Belgische banken 5,6 cent per transactie ontvangen, inden ze vorig jaar zowat 50 miljoen euro uit transacties met debetkaarten. De betalingen in de warenhuizen gebeuren nu al voor 60 tot 70 procent elektronisch. Daar kan de groei niet van komen. "We moeten het hebben van de kleinhandel, met laagdrempelige terminals van allerlei slag en groei in betalingen van kleine bedragen, het gat dat Proton heeft proberen op te vullen", zegt Peter Haegeman. PayFair ontwikkelde een goedkope oplossing voor betalingen in de kleinhandel via gsm en een oplossing voor veilige betalingen via internet. "We weten allemaal waar het schoentje knelt: bij de prijs van de betalingen", zegt Christine Mattheeuws (NSZ). Kleine handelaren betalen gemiddeld 70 procent meer voor het aanvaarden van betaalkaarten dan grote handelaren, maar ze kunnen of durven kaarten niet te weigeren, ook al zijn ze duur. Precies op dat punt wil PayFair scoren. Visa beschrijft concurrentie als 'dualiteit', een keuze tussen Maestro en V Pay. Voor PayFair zit concurrentie in co-badging - het samenbrengen van twee kaartschema's op één kaart. "Als op alle kaarten van België Maestro én PayFair staat, kan de handelaar beslissen om maar een van die twee schema's aan te bieden. Als een handelaar toch de twee accepteert, kan hij een voorkeur hebben voor een bepaalde kaart. Voor de andere kan hij dan een toeslag vragen", zegt Buysschaert. In beide gevallen kan de handelaar de kaartschema's tegen elkaar uitspelen. "Vandaag staan Maestro en Bancontact op de debetkaarten. Een handelaar zou perfect kunnen beslissen om alleen Maestro te aanvaarden", zegt Orban. "CCV gebruikt die mogelijkheid al voor een Maestro debetaanbod, met een vaste transactiekost zonder bijkomende abonnementskost, interessant voor handelaren met weinig transacties", zegt Sarah Depreeuw van Unizo. Het overleg tussen de banksector en de handelaren moet volgens het kabinet-Van Quickenborne in mei tot conclusies leiden. Maar het zal geen keuzes maken voor een of ander kaartschema. "De banken moeten dat individueel uitmaken. Wij willen conform blijven aan het mededingingsrecht", zegt gedelegeerd bestuurder Michel Vermaerke van Febelfin. PayFair stuurt intussen zijn businessplan bij. Van de vier oorspronkelijke doelmarkten - België, Nederland, Frankrijk en Duitsland - is de Nederlandse markt door het Convenant Betalingsverkeer (met een overgang naar Maestro) afgesloten. De Franse markt is minder toegankelijk dan verwacht, al ziet Orban een stijgende belangstelling bij retailers. België en Duitsland blijven het hoofddoel. De belangrijkste vijand van PayFair is nog de tijd. Twee jaar geleden hoopte Buysschaert nog om in het eerste kwartaal van 2009 zijn kaart op de markt te hebben. Nu waarschuwt Haegeman dat het nog anderhalf jaar zal duren voor gelijk welke nieuwe oplossing is uitgerold. Ondertussen stijgt het aantal binnenlandse Maestro-transacties. "Eens daar een drempel wordt bereikt, wordt Maestro een waardig alternatief", stelt Robert Wastyn, business director financial services bij adviesbedrijf 4Psquare. Buysschaert blijft er plezier in hebben. "Oorspronkelijk werden we beschouwd als een paar smurfen met een origineel concept. Nu bellen ze ons op om met de Grote Smurf te spreken. We hebben duidelijk aan credibiliteit gewonnen." Door Bruno leijnse, FOTOGRAFIE JELLE VERMEERSCH"We weten allemaal waar het schoentje knelt: bij de prijs van de betalingen" Christine Mattheeuws, NSZ "Het moet mogelijk zijn om meerdere merken op een betaalkaart te hebben" Michel Vanmello, Colruyt