De bankiers van deze wereld stappen met knikkende knieën 2008 binnen. In twaalf maanden tijd hebben ze moeten meemaken dat recordwinsten afbrokkelden, dat het ooit bloeiende leningbedrijf geteisterd werd door afboekingen en dat de moeilijkheden van sommige voormalige hoogvliegers uit de hypotheeksector de gezondheid van het financieel systeem on- dermijnden. In 2008 staan nieuwe hinderpalen te wachten, zoals het nieuw regelgevend systeem Basel 2, waarvan de tekortkomingen al aan het licht kwamen nog voor het officieel van kracht wordt. Nog verontrustender zou een vertraging van de wereldeconomie zijn.
...

De bankiers van deze wereld stappen met knikkende knieën 2008 binnen. In twaalf maanden tijd hebben ze moeten meemaken dat recordwinsten afbrokkelden, dat het ooit bloeiende leningbedrijf geteisterd werd door afboekingen en dat de moeilijkheden van sommige voormalige hoogvliegers uit de hypotheeksector de gezondheid van het financieel systeem on- dermijnden. In 2008 staan nieuwe hinderpalen te wachten, zoals het nieuw regelgevend systeem Basel 2, waarvan de tekortkomingen al aan het licht kwamen nog voor het officieel van kracht wordt. Nog verontrustender zou een vertraging van de wereldeconomie zijn. Maar dat is niet alles. De maalstroom in de kredietmarkten heeft in 2007 gebreken aan het licht gebracht in een bancair model dat de financiële sector getransformeerd heeft: de mogelijkheid voor de banken om leningen die ze niet wensen aan te houden, te verkopen aan beleggers die hunkeren naar hoogrenderende activa. Dat zogenaamd 'U-haul'-model van gespreid risico werd wijd en zijd beschouwd als een van de wonderen van de moderne financiën. Tot het noodlot toesloeg. Die Amerikaanse banken zetten hun leningen via alchemisten op Wall Street om in pakketten van hoogrenderende effecten en verkochten die pakketten dan aan beleggers. Zo konden ze hun blootstelling aan het kredietrisico spreiden. Jarenlang was het aantal faillissementen van banken minimaal gebleven, zelfs tijdens de Aziatische en Russische schuldencrisissen van 1997 en 1998 en na het uiteenspatten van de dotcombubbel. Door minder leningen aan te houden op hun balansen, konden de banken een hoger rendement op hun activa afficheren en boekten ze recordwinsten. Tijdens de volgende twaalf maanden zal blijken hoeveel van dat risico precies gespreid werd en hoeveel van die diversificatie denkbeeldig was. Hebben de banken het leningrisico voor hun voordeur vervangen door exposure buiten hun expertisegebied? Het ziet ernaar uit dat sommige geldschieters naïeve leners er op slinkse manier toe gebracht hebben om een hypotheeklening aan te gaan die ze zich eigenlijk niet konden veroorloven, wetende dat ze de ondeugdelijke leningen wel op de markt zouden kunnen verkopen zonder dat er al te veel vragen gesteld werden. Andere maakten zichzelf kwetsbaarder door leningen op lange termijn te financieren op de kortetermijngeldmarkten in plaats van gebruik te maken van het geld van depositeurs of obligaties uit te geven. Ze raakten verstikt toen de geldmarkten vastliepen. In 2008 zal het veel moeilijker worden om nog zulke risico's te nemen, omdat iedereen nu wel pijnlijk herinnerd werd aan het verschil in looptijd van activa en passiva, iets wat tot de kernprincipes van het bankieren behoort. De banken zullen dus voortaan de rekeninghouders moeten opvrijen, niet de kapitaalmarkten. Als ze leningen uitschrijven, zullen ze die ook moeten aanhouden, opvolgen en ervoor zorgen dat ze ook afbetaald worden, in plaats van ze als een hete aardappel door te geven. "Er zal verwoed teruggegrepen worden naar traditioneel bankieren", voorspelt Dick Bove, een bankenanalist bij Punk Ziegel. Soepel zal het allemaal niet verlopen. De kans bestaat dat de politiek, vooral dan in het Amerikaanse congres, de geldschieters bedelft onder de reglementen. En Bazel 2 met zijn nieuw raamwerk met betrekking tot de kapitaalseisen voor banken, zal vanaf januari in heel de Europese Unie verspreid worden (en sommige Amerikaanse banken raken in 2009). Het nieuwe systeem steunt nadrukkelijk op de ratingbureaus als scheidsrechters over de kwaliteit van kredieten, tenminste wat de minder gesofisticeerde banken betreft. Maar de geloofwaardigheid van die bureaus werd aangetast door de al te optimistische evaluaties die ze maakten in verband met een aantal van de riskantere schuldinstrumenten. Basel 2 richt ook de aandacht op het kredietrisico, maar aan de wispelturigheid van de liquiditeiten, die de markten in 2007 plaagde, gaat het luchtig voorbij. Het is al lang geleden dat de banken nog af te rekenen kregen met dergelijk onheil, maar hun business is altijd al cyclisch geweest en alleen dwazen hebben dat uit het oog verloren (het gezegde luidt: "Een bankier is iemand die u een paraplu leent als de zon schijnt en hem terugvraagt als het regent"). Toch is er iets dat hen er overheen kan helpen: al die winsten hebben heel wat kapitaal in de kluizen nagelaten. En mocht dat geld opraken, dan zijn er nog altijd de centrale bankiers in Europa en de Verenigde Staten, die een merkwaardige bereidheid aan de dag hebben gelegd om het financiële systeem van de nodige liquiditeiten te voorzien om paniek te vermijden. Strengere voorwaarden doen ook de concurrentie afnemen van de niet-bancaire financiële instellingen, die in het tijdperk van gemakkelijk geld gedijden. Agressieve hypotheekinstellingen zoals Countrywide in de Verenigde Staten en Norhern Rock in Groot-Brittannië hebben hun zwakke plekken getoond. Grote Amerikaanse banken zoals de Citigroup en JP Morgan Chase beschikken over retailnetwerken die wel eens zouden kunnen uitbreiden door de overname van noodlijdende concurrenten. Hetzelfde geldt voor de goed van kapitaal voorziene retailbanken in Europa. Wankelende investeringsbanken zullen merken dat Amerikaanse landelijke banken zullen aanbieden om hen over te nemen en dat Europese banken zoals het Italiaanse UniCredit zo onbeschoft zullen zijn om te profiteren van hun hachelijke positie. DE AUTEUR IS FINANCIEEL REDACTEUR VAN THE ECONOMIST Door Henry Tricks