Bij Areva zijn vorige zomer de kostenkillers neergestreken. En dat veroorzaakte deining in de wandelgangen. Wat kwamen de consultants van de Boston Consulting Group uitvoeren bij de Franse kampioen van de atoomkracht? Al snel verspreidde zich het bericht dat Luc Oursel, de nieuwe baas van het staatsconcern, hun hulp had ingeroepen om "de bedrijfsprestaties te verbeteren". Areva zet te weinig marge neer, de investeringen moeten naar beneden. Binnenshuis vertaalden velen dat als "de minst strategische activiteiten verwijderen". Kortom, reorganiseren.
...

Bij Areva zijn vorige zomer de kostenkillers neergestreken. En dat veroorzaakte deining in de wandelgangen. Wat kwamen de consultants van de Boston Consulting Group uitvoeren bij de Franse kampioen van de atoomkracht? Al snel verspreidde zich het bericht dat Luc Oursel, de nieuwe baas van het staatsconcern, hun hulp had ingeroepen om "de bedrijfsprestaties te verbeteren". Areva zet te weinig marge neer, de investeringen moeten naar beneden. Binnenshuis vertaalden velen dat als "de minst strategische activiteiten verwijderen". Kortom, reorganiseren. Daar was hij dan, de storm die iedereen verwachtte. Zwaar getroffen door de catastrofe van Fukushima, die de nucleaire markt abrupt tot stilstand bracht, maar ook door de economische crisis, die sommige projecten vertraagd heeft, verkeert Areva nu volop in beroering. Gedaan met de nucleaire triomf, de massale aanwervingen, de reclamecampagnes van 15 miljoen euro. In het Parijse hoofdkwartier in de rue La Fayette vreest men het ergste voor de komende twee jaar. Heel wat indicatoren zijn al op rood gesprongen. Technische werkloosheid, productie die op een laag pitje staat, engineeringbureaus die niets te doen hebben... De meeste industriële en engineeringsites baren de groep zorgen. Topman Luc Oursel, de opvolger van Anne Lauvergeon, maakt er geen geheim van: met de fijne kam wordt door alle activiteiten gegaan, zowel stroomopwaarts (de productie van uranium en de bouw van reactors), als stroomafwaarts (de verwerking van gebruikte brandstofstaven). De vraag blijft altijd dezelfde: wat kunnen we overboord gooien? "Er zijn geen taboes", voerde Oursel op vergaderingen van de directie aan. Op de vraag welke omvang de maatregelen zullen aannemen, volgt enkel radiostilte. Pas in december ontvouwt Oursel zijn 'strategisch actieplan', waarvan de grote lijnen nu al duidelijk zijn. Hoogstwaarschijnlijk komt het tot afvloeiingen en sluitingen van vestigingen, meer bepaald in Duitsland en België. Sommige activiteiten, zoals die in de hernieuwbare energie, kunnen grotendeels afgestoten worden. Eerst stroomopwaarts. Dat Japanse en Duitse reactors stilgelegd werden na de ramp in Fukushima, was verschrikkelijk voor Areva. De groep verloor daarmee twee grote klanten. De gevolgen blijven niet uit: de verwerkingsfabrieken voor uranium (de vestigingen van Comurhex in Frankrijk) sluiten in november en december. In afwachting van het nieuwe jaar wordt de werknemers gevraagd vakantie te nemen of een opleiding te volgen. Voor de opwerkingsfabrieken van Areva in het buitenland ziet de onmiddellijke toekomst er nog minder rooskleurig uit. Boven twee filialen hangen wel erg donkere wolken. In de eerste plaats gaat het om ANF in Duitsland. Om zijn legioen ingenieurs bezig te houden rekende Areva sterk op de modernisering van de Duitse reactors, geschat op honderden miljoenen euro's. Maar de aangekondigde uitstap van Duitsland uit kernenergie gooide roet in het eten. Het onmiddellijke gevolg is dat bijna 800 banen verdwijnen in de ANF-vestigingen in Lingen, Offenbach en Erlangen. "Daar zijn heel wat oudere werknemers bij", zegt een interne bron. "Zij zullen in de eerste plaats door het plan getroffen worden." Een tweede slachtoffer bevindt zich in België. Bij ons is het bedrijf FBFC (Franco-Belge de Fabrication de Combustible) bedreigd. Het is zo goed als zeker dat de fabriek in Dessel, die brandstofelementen assembleert, binnen de drie jaar de deuren sluit. Het sociaal plan zou zelfs al klaarliggen. Aan de andere kant van de oceaan valt er evenmin goed nieuws te rapen. Op het hoofdkwartier van Areva geeft men niet veel meer voor de kansen van de opwerkingsfabriek Eagle Rock in het Amerikaanse Idaho, waarvan de bouw dit jaar moest beginnen. Wordt het uitstellen of gewoon afvoeren? De definitieve beslissing is nog niet gevallen. En hoe zit het intussen met de aanmaak van reactorvaten, de kernactiviteit van Areva? In principe zal die minder getroffen worden. De aanbesteding van EDF die onlangs binnenviel, kwam precies op tijd. De Franse elektriciteitsproducent moet de 44 stoomgeneratoren in zijn Franse centrales vervangen, een investering van 1,5 miljard euro. Areva mag de helft produceren. De hoop dat in de Verenigde Staten ook EPR-reactoren van de derde generatie kunnen worden gebouwd is intussen vervlogen. China, dat een of twee EPR's had kunnen bestellen, heeft zijn investeringsbeslissingen uitgesteld, net als India trouwens. Blijft nog het Verenigd Koninkrijk, waar de elektriciteitsgroep EDF verschillende EPR's wil bouwen. Maar de financiering loopt vertraging op: "Minstens een jaar", zegt men bij Areva. De Franse reactor van Penly in Seine-Maritime ten slotte, komt er niet beter af. Het openbaar onderzoek dat vóór de beslissing om te bouwen moest worden uitgevoed, is verschoven naar 2012. Pijnlijk is dat Areva de jongste jaren in het vooruitzicht van een boom op de reactormarkt honderden ingenieurs heeft aangeworven. "In principe moeten die zich niet al te veel zorgen maken", sust een interne bron. "Het departement engineering is het heilige der heiligen. Daar wordt niet aan geraakt." Vooral ook niet omdat de oplossing voor de hand ligt: de knowhow overhevelen naar de dienstentak, die zich bezighoudt met de modernisering van werkende nucleaire centrales. Na de stresstests die ze op hun installaties uitgevoerd hebben, zullen de grote exploitanten overal in de wereld hun veiligheidsniveau moeten verbeteren. Daar liggen goede vooruitzichten in het verschiet voor Areva, op voorwaarde dat het volume voldoende groot is. Stroomafwaarts dreigen ook de units die zich bezighouden met de behandeling van gebruikte brandstofelementen in de problemen te komen. Welke toekomst is bijvoorbeeld nog weggelegd voor de MOX, de brandstof die Areva aanmaakt uit gerecycleerd uranium en plutonium? Die 'brandstof' heeft een zeer slechte reputatie. Het was plutonium dat in MOX zit, dat reactor 3 in Fukushima de atmosfeer in schoot. Of de Japanners er nu nog van gaan bestellen? Niets is minder zeker. Om het sombere beeld compleet te maken, zijn ook de vooruitzichten voor de tak hernieuwbare energie verontrustend. De verkoop van Areva Wind, de windmolenafdeling van de groep, ligt ter studie. Amper enkele weken nadat ze de vestiging van twee productiesites aankondigde in Le Havre (waar de ex-directeur public relations van Areva, Edouard Philippe, burgemeester is), is de directie van de nucleaire groep nu weer van plan die activiteit te verkopen aan de groep Alstom. "Geen taboes meer!" Luc Oursel kan beslist geen gebrek aan openhartigheid verweten worden. Voor de troepen is het echter een naar ontwaken na de Lauvergeon-jaren waarin het optimisme hoogtij vierde. Iets te veel misschien? "Het is inderdaad een koude douche. We gaan van het ene naar het andere uiterste. Niemand is veilig, we leven in een sfeer van angst", moppert een kaderlid op het hoofdkwartier. De bron verwijst naar de invloedsstrijd die op dit ogenblik woedt in de omgeving van Oursel: "We zien éminences grises opduiken, zoals Olivier Wantz, de gewezen financieel directeur van Areva, of Arnaud de Bourayne, de ex-directeur China van Areva." Zijn al die maatregelen wel genoeg? De toestand van Areva is (nog) niet rampzalig. Het orderboekje omvat projecten ter waarde van 43 miljard euro en de schuldenlast is met 28 procent verlaagd. Het probleem zijn de te kleine marges. Het stappenplan dat de staat Luc Oursel bezorgde, is duidelijk. De rendabiliteit moet opnieuw dubbele cijfers halen. Zolang dat niet het geval is, is er geen sprake van investeren. Er werd zelfs een - officieus - plafond vastgelegd voor 2012: 500 miljoen euro, wat overeenkomt met de overheadkosten (onderhoud, veiligheid). Kan men zich daartoe beperken? De bedrijfsinstallaties zijn verouderd. Verschillende vestigingen, zoals Eurodif en Comurhex, zijn aan modernisering toe en de investeringen in de mijnen moeten voortgezet worden (zie kader De mijnen van Areva). "In 2010 hebben we 2 miljard euro geïnvesteerd en slechts 1 miljard gewonnen. Onze activiteiten zijn niet rendabel genoeg om de investeringen te dekken. Het is er trouwens tijdens het eerste halfjaar van 2011 niet beter op geworden", zegt een ongeruste directeur. Het is een echte hersenbreker voor de baas van Areva en zijn strategen van de Boston Consulting Group. CHARLES HAQUETHet is zo goed als zeker dat Areva zijn fabriek in Dessel binnen de drie jaar sluit.