Grauwe onderkant
...

Grauwe onderkantWat hebben Nederlandse uitzendkrachten gemeen met illegalen ? "Veel meer dan ik had gedacht", beantwoordt journaliste Stella Braam haar retorische vraag in "De blinde vlek van Nederland". In dat boek bracht ze haar reportages samen over de onderkant van de arbeidsmarkt. Stuk voor stuk zijn het even onthutsende als terneerdrukkende getuigenissen. Braam weet waarover ze bericht. Al sedert 1992 gaat ze geregeld undercover. In onvervalste Günter Walraff-stijl werkt ze als zwartwerkster, tijdelijke, oproepkracht of interimaris. Braam was onder meer aan de slag als schoonmaakster, naaister, keukenhulp, inpakster, bloemenplukster en kamermeisje. Een eerste boek met dezelfde titel verscheen in 1994 op de markt en veroorzaakte prompt het ontslag van een co-directeur van de keten M&S Mode. Hij viel door de mand toen Braam aantoonde dat het bedrijf bij een malafide confectie-atelier aankocht. Van het geruchtmakende boek verscheen zopas een pocketeditie die aangevuld werd met een sensationele nieuwe reportage in een Amsterdams witwaskantoor. Naar het einde toe reageert Braam bitter. Ze wijst op de ontzettende kloof tussen de reguliere en de marginale arbeidsmarkt. Nederland staat bekend als één van de landen waar de arbeid onderhevig is aan stevige CAO's, wetten en inspectie. In hetzelfde land werken evenwel steeds meer mensen waarvoor die regulering niet baat. Dat hoeven niet eens altijd zwartwerkers te zijn. Stelt Braam : "Ook uitzendkracht Karin gaat, als ze ziek is, naar haar werk. Als Karin zich ziek meldt, wordt ze niet meer opgeroepen. Ook Karin slikt kritiek in. Zij en haar illegale collega verdienen ongeveer hetzelfde : zes à zeven gulden per uur. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt zit iedereen in hetzelfde schuitje." Werknemers zijn er een onkostenpost als het faxapparaat. Er wordt meer aandacht besteed aan de lease-auto. Aan haar dagboek vertrouwt Braam toe : "Eigenlijk is het niet de ellende aan de onderkant waar ik aan onderdoor ga, maar de onverschilligheid van boven." De overheid vaardigt honderden wetten en arbeidsreglementen uit. Maar als ze niet afgedwongen worden, hebben ze geen enkele waarde. Door het snelle inspelen op de flexibiliseringstendens, draagt de overheid zelf, zij het onbedoeld, bij tot de uitholling. De overheid laat ook schoonmaakbedrijven en cateraars tegen elkaar opbieden. "Het personeel, inclusief de chefs van de goedkoopste offerte, mag creatieve oplossingen bedenken voor het te lage budget."Toch ontspoort het boek niet in een karikaturale goed-slecht-tegenstelling. Braam verwerpt de gemakkelijke tweedeling tussen een schuldige werkgever en een werknemer als slachtoffer : "Zo simpel is het volgens mij niet. De onderkant is een web, waarin werknemers overgeleverd zijn aan werkgevers, die op hun beurt overgeleverd zijn aan prijzen en concurrenten uit binnen- en buitenland." Ze laat ook een werkgever-tuinbouwer aan het woord die uiteenzet hoe concurrentievervalsend het circuit van zwartwerkers en koppelbazen werkt. Bovendien klaagt hij dat hij geen geschikte werknemers vindt, ook niet na een officiële aanvraag bij het arbeidsbureau. Het web is complex. LDD Stella Braam, De blinde vlek van Nederland. Rainbow Pocketboeken, 223 blz., 280 fr.