Diana Coppens fluistert in het oor van Fred Nolf. Maar niet stil genoeg. "Jan Janssens zit hier te wachten, bijna in tranen," zegt ze. "Zeg hem dat ik met de burgemeester een regeling heb getroffen die redelijk is. Vrijdag hoort hij er meer van." De kabinetssecretaris en de stadssecretaris van de stad Antwerpen hebben de laatste weken hun handen vol met het opvangen van misnoegd personeel.
...

Diana Coppens fluistert in het oor van Fred Nolf. Maar niet stil genoeg. "Jan Janssens zit hier te wachten, bijna in tranen," zegt ze. "Zeg hem dat ik met de burgemeester een regeling heb getroffen die redelijk is. Vrijdag hoort hij er meer van." De kabinetssecretaris en de stadssecretaris van de stad Antwerpen hebben de laatste weken hun handen vol met het opvangen van misnoegd personeel. Want Jan Janssens (een fictieve naam) is geen alleenstaand geval. Tientallen stadsambtenaren zijn niet geslaagd voor de examens voor de negen functies van bestuursdirecteur, een functie aan het hoofd van het stadsapparaat. Erger nog, tientallen ambtenaren die leidende functies bekleedden, mochten zelfs niet deelnemen omdat ze niet over het vereiste universitair diploma beschikten. Een drama.De voorbije weken steeg de spanning. Bij het personeel wordt hier en daar gemord. En woensdag 3 juni trok schepen van Milieuzaken Mieke Vogels van Agalev aan de alarmbel. Het examensysteem houdt geen rekening met de verdiensten op de werkvloer, luidt haar kritiek. Fred Nolf: "De misnoegden moeten we opvangen en een carrièreplanning bieden. Eind juni zijn we daarmee rond. Ik reken op de inzet van de vakbonden, maar ook van een andere ingesteldheid aan de basis. Daar zal het project mee staan of vallen."De Stad is een bedrijfOpel Belgium heeft een omzet van 45,6 miljard frank, Alcatel Telecom haalt 35,8 miljard. Stad en OCMW Antwerpen samen halen 63,7 miljard. In Antwerpen zijn enkel BASF en Esso nog groter. Qua tewerkstelling zijn stad en OCMW met 15.762 werknemers meer dan dubbel zo groot dan nummer twee, Opel Belgium. "We zijn een van de belangrijkste bedrijven in Antwerpen," concludeert de 53-jarige Fred Nolf. "En dus moet de stad ook als een privé-bedrijf geleid worden, met moderne managementtechnieken." De stadssecretaris is de manager. Zijn opdrachten: algemeen en human resources management, audits, reorganisatie, city marketing, integrale kwaliteitszorg. De taak is immens. De Antwerpse ambtenarij stelde het in de afgelopen decennia nog slechter dan elders. Reeds in 1982, een jaar voor de fusie, had een groep ambtenaren - waaronder Fred Nolf, toen gemeentesecretaris in Hoboken - een blauwdruk voor een reorganisatie opgesteld. "Maar in plaats van te reorganiseren, werd door de politici aan de bestaande piramide gewoonweg een grotere basis gekleefd," zegt Fred Nolf. In 1992 hernamen die ambtenaren hun inspanningen met de oprichting van het bedrijfscultuurveranderend project "Stad in Beweging"."Onder druk van een misbegrepen syndicalisme bestonden er vroeger 480 functies," zegt Fred Nolf. "De samenwerking was vaak zoek. Een voorbeeld. Iemand van de dienst werken groef een put, een tweede van groenvoorziening plantte een boom, en een derde dichtte de put weer. Maar als de tweede man ziek was, werd een put gegraven en weer dichtgedaan. Zonder boom."De huidige reorganisatiemoet dat soort onzin vermijden. Alle werkprocessen werden geanalyseerd met de nadruk op responsabilisering en integratie. En met als doel de verbetering van de dienstverlening aan de klant.Op die manier ontstond een matrixstructuur van negen bedrijfseenheden, overkoepeld door een managementcomité. De 480 functies werden herleid tot een dertigtal. Op 1 mei werd het officiële startschot gegeven. Aan het hoofd van elke eenheid staat een bestuursdirecteur - een nieuwe functie. "We hebben die mensen op objectieve gronden gerekruteerd," zegt Fred Nolf. Want met de nieuwe cultuur is er ook een einde gekomen aan de kruiwagenaanwervingen. De directeurs van de bedrijfseenheden hebben een mandaatopdracht: hun contract loopt tot 30 april 2003. Ze krijgen een jaarlijkse evaluatie door de stadssecretaris en een extern bureau. Na vijf jaar volgt een eindevaluatie die beslist over een eventuele verlenging van het contract. Elke directeur krijgt een financiële enveloppe, het contract stipuleert wat ze daarmee moeten bereiken.Voor bestuurlijke vernieuwing zijn de Angelsaksische landen toonaangevend. Ook Nederland - hét schoolvoorbeeld daar is Tilburg - loopt voorop. Maar in België kan Antwerpen een rolmodel worden. Tegelijkertijd wordt er ook in Leuven en Gent gemoderniseerd. In Leuven gebeurt dat meer vanuit de diensten zelf waardoor de reorganisatie pragmatischer verloopt. Antwerpen gaat het verst in de richting van verzelfstandiging en responsabilisering.Een ander sleutelwoordvan de reorganisatie is "de juiste prijs". Fred Nolf: "We maken nu steeds een vergelijking met de privé-markt. Ik ben geen voorstander van privatisering, maar ik vind niet dat we zaken moeten blijven doen als het elders goedkoper kan."De integratiegedachte en het prijsbewustzijn heeft soms verstrekkende gevolgen. Een voorbeeld is de aanpak van de telecommunicatie. "Door het niet geïntegreerd optreden van de verschillende diensten betaalden we tientallen miljoenen frank per jaar te veel," zegt Fred Nolf. "We hebben alle diensten verbonden met glasvezeltechnologie en ik kreeg de toestemming om de besparingen, 50 miljoen frank, te herinvesteren. Daarmee hebben we Telepolis opgericht, dat instaat voor de telecominfrastructuur van Antwerpen. Vandaag telt het 180 werknemers; geen vaste, maar tijdelijke ambtenaren. Telepolis is een stedelijke vzw die gerund wordt als een privé-bedrijf. Het heeft onder andere het Manap ( Metropolitan Area Network Antwerp) opgericht, dat uitgeroepen werd tot het tweede beste netwerk van de wereld, na Singapore." Vakbonden blijven positief"We hebben over de hervorming een positief protocol met de drie vakbonden - ACOD, CCOD en VSOA - gesloten," zegt Fred Nolf. "Dat is de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog.""We blijven positief,", zegt Frans Marivoet van de Antwerpse christelijke vakbond CCOD. "Maar we dringen er wel op aan dat er snel wordt doorgewerkt. De onzekerheid op het terrein is te groot. Het ziet er nu naar uit dat we tegen nieuwjaar kunnen afronden. En dan zullen we ten gronde kunnen evalueren." Discussiepuntenblijven er. Zo wil Fred Nolf kunnen sanctioneren op het vlak van het loon: "Wie zijn taak niet naar behoren vervult, moet gesanctioneerd worden, wie ze perfect doet, moet een incentive krijgen. We voeren daar momenteel besprekingen over. Groot probleem is echter dat wij noch de lokale vakbond bij de CAO-besprekingen voor de lokale besturen aan tafel zitten. Het is de minister die dat samen met de nationale vakbond bespreekt. Daar zijn we het niet mee eens. We willen eigen CAO's kunnen afsluiten."Einde april gingen de Antwerpse burgemeester Leona Detiège en haar Gentse collega Frank Beke daarover nog praten met minister van Binnenlandse Aangelegenheden Leo Peeters (SP). Maar veel leverde dat onderhoud niet op. De vakbonden vinden het nog te vroeg voor zo'n vernieuwing in de beloningsstructuur. "Ik ben in principe niet tegen, zeker niet om de slechten te sanctioneren, maar nu is het te vroeg," zegt Frans Marivoet. "Met de beloning van de beteren heb ik wat meer moeilijkheden omdat het de motivatie wegneemt bij de mensen die routinewerk verrichten, maar zonder wie de dienst niet draait."De Antwerpse hervorming stelt het ambtenarenstatuut in vraag. Voor de topfuncties wordt gewerkt met een mandaat voor vijf jaar. Dus geen vaste benoemingen meer. Het blijven wel overheidsambtenaren, maar ook dat vindt Fred Nolf een beperking: "We kunnen geen mensen van buiten nemen."Schepen Gantman (VLD) opperde al het idee voor elke functie naar een mandaat te evolueren. Voor de vakbonden onbespreekbaar. "We kunnen nog wel verdergaan. Ik denk aan bepaalde pilootfuncties, maar opnieuw, het is daarvoor te vroeg," zegt Frans Marivoet. Ook Fred Nolf is geen voorstander van een veralgemeend mandaatsysteem. "Laten we zien hoe het nieuwe systeem draait. We moeten nu eerst van de toepassing van het Antwerps model een succes maken."GUIDO MUELENAER