Steeds meer ontslagen vijftigers blijven niet bij de pakken zitten, maar veren op en beginnen een eigen zaak. Zo zijn ze niet langer afhankelijk van een werkgever. Volgens de statistieken van het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ) is het aantal beginnende zelfstandigen ouder dan 50 in vijf jaar gestegen met 29 procent. Dat is 10 procent meer dan de toename van het totale aantal starters in die periode.

Vijftigplussers maakten vorig jaar 14,7 procent uit van het aantal nieuwe starters. Uitkeringsgerechtigde werkzoekenden van minstens 45 jaar die aan de slag gaan als zelfstandige in hoofdberoep, kunnen sinds maart een transitiepremie aanvragen bij de Vlaamse overheid. Daarmee krijgen zij gedurende 24 maanden een maandelijkse transitiepremie om de onzekere financiële situatie te overbruggen tijdens de opstart van hun zaak.

Je moet de deur van de onderneming achter je dicht kunnen trekken en je emoties, ja zelfs je woede, zien te overwinnen" -Gisèle Maréchal, 4T Agency

De meeste vijftigplussers die ondernemer worden, zijn ex-werknemers die hun professionele netwerk en de expertise die ze tijdens hun loopbaan hebben opgebouwd, gebruiken om consultant te worden. "Die groep ontslagen ondernemers hoopt via het statuut van zelfstandige meer flexibiliteit te hebben dan als werknemer. Ze nemen het heft volledig zelf in handen", zegt Caroline Deiteren, coördinator Sociale Zaken bij de zelfstandigenorganisatie Unizo.

Tegenstrijdige gevoelens

De stap naar het ondernemerschap gaat vaak gepaard met tegenstrijdige gevoelens. Enerzijds moet de starter herstellen van de mokerslag die een ontslag altijd is. Gisèle Maréchal maakte het zelf mee en is nu als zelfstandige reconversiecoach (zie kader ' Een vertrekregeling is geen cadeau'). "Je moet de deur van de onderneming achter je dicht kunnen trekken en je emoties, ja zelfs je woede, zien te overwinnen, om sereen aan het vervolg te kunnen beginnen."

Anderzijds is er ook een gevoel van opwinding, omdat de vijftigplusser voor een nagelnieuwe uitdaging staat. Hij kent zijn vak en ziet kansen. Sommigen hebben wat spaargeld of krijgen een gewaarborgd inkomen van hun ex-werkgever. Kortom: ze willen er volop voor gaan. Dat is meteen ook een gevaar, zegt Clarisse Ramakers, directeur van de studiedienst van UCM, de Franstalige tegenhanger van Unizo. "Je komt van een onderneming met een IT-dienst, een marketingdienst en een communicatiedienst en plots sta je er helemaal alleen voor." Het duurt al snel een jaar voordat een ondernemersproject echt rijp is, toch voor wie er behoorlijk van wil kunnen leven.

Zachte landing

Ieder individu heeft zijn eigen verhaal, maar er zijn wel enkele zaken die heel vaak terugkeren. Zo willen oudere ondernemers het meestal wat rustiger aan doen. Ze vinden veel winst maken minder belangrijk dan doen wat ze graag doen. In zekere zin maken ze zich op voor een zachte landing van hun professionele loopbaan, in een periode waarin ze financieel wat minder krap zitten. Die landing wordt vergemakkelijkt door diverse herstructureringsplannen en met startersloketten voor 50- of 55-plussers. Die plannen krijgen fiscale steun vanwege de overheid. Misschien moeten de volgende regeringen nadenken over andere vormen van steun, want ook in de toekomst zal werkgelegenheid voor vijftigplussers een issue blijven.

"Het is belangrijk is dat de arbeidsbemiddelingsdiensten ook de mogelijkheid van het ondernemerschap voldoende in het oog houden, en dat het ondernemerschap wordt aangeboden als een reële keuze en niet alleen wordt gezocht naar vacatures", zegt Caroline Deiteren. "Er zou ook meer harmonisering moeten komen tussen het statuut van zelfstandige en dat van werknemer. Het sociale statuut van zelfstandigen is vandaag minder interessant dan dat voor werknemers. Voor sommigen is dat een reden om niet als zelfstandige te beginnen." Deze zes ondernemers hebben die stap wel gezet.

SYLVAIN CUVELIER "Ik was vroeger een intrapreneur, nu onderneem ik voor mezelf." © DIETER TELEMANS

'

Het product was ikzelf, mijn ervaring'

De Ieperse scheikundige Sylvain Cuvelier bouwde sinds begin jaren tachtig een carrière uit bij verscheidene farmaceutische multinationals. Hij was tussen 2006 en 2015 als verkoop- en marketingdirecteur aan de slag bij een internationale groep in medische beeldvorming. De vele fusies die Sylvain Cuvelier meemaakte, waaronder een vijandige overname, eisten hun tol. "Bij de laatste naamsverandering vroeg ik me af of ik nog wel plezier beleefde aan mijn werk. Ik werd in een administratieve functie geduwd en moest mijn contacten met klanten opgeven. Ik had geen burn-out, maar als het zo voortging, kreeg ik er misschien wel een, dacht ik."


Cuvelier nam in 2015 ontslag en begon in 2016 als zelfstandige verkoop- en marketingadvies te geven. "Ik speelde al lang met het idee zelfstandige te worden, maar ik had geen product. Het product was ikzelf, mijn ervaring. Unizo heeft me met zijn startersproject enorm geholpen op een goede, gestructureerde manier door het kluwen te raken dat komt kijken bij het starten van een zaak."


"Nu werk ik als freelancer voor een tiental bedrijven, niet enkel in de medische sector maar ook in de bouw en de cosmetica. Meestal rond Ieper, maar ik heb ook een klant in Rijsel. Ik was vroeger een intrapreneur, nu onderneem ik voor mezelf. Ik was bereid minder te verdienen, maar ik doe zeker niet minder dan vroeger. Dit jaar word ik zestig. Met pensioen gaan interesseert me niet."

'Ik werk meer dan voltijds'

"Het idee me als zelfstandige te vestigen, heeft altijd al door mijn hoofd gespookt." Toch bleek de weg lang voor Fatima El Ghemary. Negentien jaar werkte ze als vroedvrouw in ziekenhuizen in het Luikse. Ze werd zelfs diensthoofd, maar op een bepaald moment zag ze geen toekomst meer in het statuut van werknemer. Het bleek onmogelijk haar uurrooster te laten afstemmen op haar gezinsleven. De werkgevers stonden niet te springen om een vrouw van boven 40 jaar in dienst te nemen.

Het idee me als zelfstandige te vestigen, heeft altijd al door mijn hoofd gespookt." FATIMA EL GHEMARY

Fatima El Ghemary volgde opleidingen en liet ze zich begeleiden door Job'In. Door die aanpak heeft ze zich onlangs, op haar 52ste, gevestigd als zelfstandige vroedvrouw. "Ik ben blij dat ik zelfstandige ben", zegt ze. "Ik werk meer dan voltijds, maar ik kan bij het organiseren van mijn zorgrondes ook rekening houden met mijn gezinsleven." Thuisbevallingen doet ze niet, maar ze begeleidt de mama's wel voor en na de bevalling. "Omdat ik de mensen thuis in hun omgeving ga opzoeken, kan ik echt wel advies op maat geven", besluit Fatima El Ghemary. "Ik draag geen uniform meer, ik ben niet meer in het wit. Daardoor is de relatie met de moeders ook heel anders."

DIDIER PUTTEMANS "Wie mikt op kwaliteit, kan zich zeker in de kijker werken." © GF

'Ik had nog nooit van een businessplan gehoord'

Didier Puttemans bewerkt graag hout. Dat heeft hij 27 jaar lang gedaan met gehandicapten in een gespecialiseerd opvangcentrum. "Ik was daar terechtgekomen om er mijn burgerdienst te doen. Ik dacht er slechts anderhalf jaar te blijven", glimlacht hij. De baan schonk hem veel voldoening, maar legde ook intens beslag op hem. In die mate zelfs dat Didier Puttemans afgleed naar een burn-out en zijn werk kwijtraakte.


Hoe begin je dan opnieuw? Een vijftigjarige meubelmaker die geen ervaring heeft met digitaal aangestuurde machines, en zelfs niet met het reilen en zeilen in een echt atelier, heeft de banen niet voor het uitkiezen. Gelukkig was er die opleiding tot snaarinstrumentenbouwer die hij als gitaarliefhebber op zaterdag had gevolgd, zeventien jaar lang. "Ik heb er altijd al van gedroomd mijn eigen gitaren te bouwen. Ik dacht dat dit misschien het moment was om de sprong te wagen", zegt Didier Puttemans.


Met de hulp van 1819, de informatiedienst voor ondernemers in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, en de activiteitencoöperatie Backstage in Schaarbeek timmert hij langzaam aan zijn project. "Ik was niet bijzonder ondernemend of commercieel aangelegd", licht hij toe. "Ik had bijvoorbeeld nog nooit van een businessplan gehoord. Ik moest een soort mentale klik maken. Vandaag vind ik het fijn zelfstandig te zijn." Didier Puttemans, die nauwelijks iets afwist van computers, bouwt een eigen website en maakt reclamefolders.


De gesprekken met de begeleidingsstructuren hebben hem geholpen zijn ambitie bij te stellen. Voor zijn ambachtelijke gitaren zal hij wel enkele kopers vinden, maar een instrument dat gemiddeld 2000 tot 5000 euro kost, verkoop je niet elke dag. Om van zijn business te kunnen leven, herstelt en onderhoudt hij daarom ook gitaren, mandolines of ukeleles. Hij heeft daarvoor contact opgenomen met een aantal Brusselse muziekscholen. "Al is het wel de bedoeling dat ik tijd overhoud om mijn eigen gitaren te bouwen", besluit hij. "Ik ben ervan overtuigd dat er naast de industriële fabrikanten ook ruimte is voor serieuze ambachtslieden. Wie mikt op kwaliteit, kan zich zeker in de kijker werken."

BÉNÉDICTE BOLLEIN "Ik wist waar ik naartoe wou." © GF

'Het gaat heel hard'

In maart 2016 kreeg Bénédicte Bollein een koude douche: ze werd ontslagen bij Kiprint-Moeskroen, waar ze acht jaar heeft gewerkt. "Ik was heel erg aangedaan door die beslissing", vertelt ze. "Ik moest een opzeggingstermijn van negen maanden uitdoen. Die periode was voor niemand prettig."


Na haar opzeggingstermijn wist ze heel goed wat ze wilde doen. Ze schreef zich in als werkzoekende en ging al de eerste dag naar de zelfstandigenorganisatie UCM om inlichtingen in te winnen over de begeleiding van zelfstandigen. "Ik wist waar ik naartoe wou, ik wilde een informaticawinkel of een copycenter openen", licht ze toe. "Ik kende de leveranciers, aangezien ik me bij Kiprint bezighield met de bestellingen en de facturen."


Al heel snel kwamen haar plannen haar voormalige baas ter ore. De procedure om de winkel van Kiprint in Doornik aan haar over te laten, werd opgestart, met de hulp van Sowaccess, het Waalse organisme voor de overdracht van ondernemingen. Er ging wat tijd overheen - ze moest onder meer de vereiste fondsen zien te vinden - maar sinds 7 februari, bijna twee jaar na haar ontslag, is Bénédicte Bollein officieel baas van de vestiging. "Het gaat heel hard", zegt ze. Vanuit haar vestiging in Doornik staat ze zelfs in voor de dienstverlening aan de Brusselse klanten, geholpen door haar gewaardeerde technicus Cyril, die dankzij haar zijn baan kon houden.

'Een vertrekregeling is geen cadeau'

"Ik zag het echt niet zitten om vanaf mijn 57ste elke dag met lood in mijn schoenen te gaan werken." Toen de functie van Gisèle Maréchal van het organigram werd geschrapt, outplacement haar niets zei en de onderneming een vertrekregeling voor 55-plussers voorstelde, beslist ze na 25 jaar een punt te zetten achter Solvay. "Een vertrekregeling is geen cadeau", beklemtoont ze. "Aan de deur worden gezet terwijl je nog in topvorm bent, komt best hard aan. Om een nieuwe start te nemen, moet je eerst uitzoeken hoe je nog nuttig kunt zijn voor de maatschappij. Pas dan kun je je vertrek echt ombuigen in een nieuwe kans."

Nu en dan solliciteer ik voor de fun. Ik word telkens te oud of te competent bevonden." GISÈLE MARÉCHAL

Bijna een jaar lang broedde ze op een plan. Gisèle Maréchal was in de loop van haar carrière al van functie veranderd. Als doctor in de chemie werkte ze in de laboratoria van Solvay, later werd ze veranderingsmanager in het bedrijf. "Ik vond het belangrijk de weg die ik had afgelegd, met anderen te delen", erkent ze. Ze besloot coach te worden en de reconversie van anderen te begeleiden.

"Vervolgens rees een onverwachte vraag", vertelt ze. "Deed ik er wel goed aan in mijn eentje een zaak te beginnen, nadat ik dertig jaar lang in teamverband had gewerkt?" Via de coöperatie Azimut ontdekte ze het co-ondernemerschap. Dat werd haar nieuwe roeping. Gisèle Maréchal is een van de oprichters van 4T Agency, een structuur die veranderingen in ondernemingen - vooral door de digitalisering - begeleidt. "Verschillende mensen die van de diensten van ons agentschap gebruik hebben gemaakt, hebben nadien samen met anderen een bedrijf opgericht", zegt ze blij. Door samen met jongere mensen te ondernemen, kon ze ook wat gas terugnemen - wat ze met haar 60ste verjaardag in het verschiet toch wel belangrijk vond - en tegelijk actief en nuttig blijven. "Nu en dan solliciteer ik voor de fun", besluit ze met een glimlach. "Ik word telkens te oud of te competent bevonden."

MARINA NIESEN "Ik heb een enorm netwerk. Dat is mijn sterkte." © DIETER TELEMANS

'Het vuur is er nog'

Ik had geen zin om met een sudoku achter een pot geraniums te gaan zitten", zegt Marina Niesen. In 2015 werd de Hasseltse op haar 56ste ontslagen door Caterpillar Logistics Services, nadat het bedrijf was verkocht aan Neovia Logistics. Ze had achttien jaar voor die onderneming gewerkt. Ze voelde zich als een vis in het water in de logistieke sector en was niet van plan haar netwerk en ervaring verloren te laten gaan.

"Ik was transportaankoper voor 34 vestigingen. Ik verbleef veel in het buitenland, haalde goede resultaten en had een goed loon. Ik werd anderhalf jaar uitbetaald. Ik startte in 2016 meteen als zelfstandige in bijberoep met MN LTC (de afkorting van Marina Niesen Logistics Transport Consultancy, nvdr), terwijl ik zocht naar een nieuwe baan. Maar ik kreeg altijd dezelfde antwoorden: ik was overgekwalificeerd of er was een betere kandidaat. Ik kreeg niet eens de kans mijn kop te laten zien. Ik wilde tonen dat ik dynamisch ben en dat ik mijn werk nog graag doe. Het vuur is er nog."

"Toen ik doorkreeg dat ik niet aan de bak zou komen, begon ik eerst transportcontracten na te kijken. Na een tijdje deed de mond-tot-mondreclame zijn werk en begonnen bedrijven me te vragen als interim-manager. Dat vind ik heel fijn. Ik pak managementuitdagingen aan als een logistiek probleem, waarbij ik probeer te zorgen dat alles van de eerste tot de laatste schakel klopt."

"Ik gaf ook les over logistieke concepten. Alles begon goed te lopen, tot ik kanker kreeg. Ondertussen ben ik aan de beterhand. Vanaf 1 juli mag ik van de dokter weer voltijds werken. Ik werk nu onder meer voor Vengo, een opstartend bedrijf dat een transport-app heeft ontwikkeld. Doordat ik veel in het buitenland heb gewerkt, onder meer in het Midden-Oosten en Rusland, heb ik een enorm netwerk. Dat is mijn sterkte. Ik houd nog altijd van logistieke puzzels en ga met plezier werken. Zelfs nu ik kanker heb gehad, zie ik mijn 67ste niet als de eindstreep."