Misschien denkt u wel aan hen, als u nog eens een doosje pralines opent. De kans is groot dat de verpakking - plastic film, het koordje en het doosje - het werk is van een beschutte werkplaats. De chocoladeproducenten New Tree en Guylian bijvoorbeeld werken samen met Werk & Leven, de grootste be-schutte werkplaats in het Brusselse Gewest. De vzw telt 331 gehandicapte medewerkers op een totaal van 400 werknemers. Maar de tijden zijn hard voor de onderneming in een industriezone naast het kanaal in Anderlecht. In 2010 schreef Werk & Leven voor het derde jaar op rij verliescijfers. En er is meer aan de hand dan de impact van de recessie. In de sector van de beschutte werkplaatsen zijn de problemen ingrijpender dan wat conjunctuurslapte: de markt voor gehandicapte werknemers krimpt. De belangrijkste activiteit blijft die van verpakkingsdiensten allerhande. Grote klanten voor themaverpakkingen zijn pralinemaker...

Misschien denkt u wel aan hen, als u nog eens een doosje pralines opent. De kans is groot dat de verpakking - plastic film, het koordje en het doosje - het werk is van een beschutte werkplaats. De chocoladeproducenten New Tree en Guylian bijvoorbeeld werken samen met Werk & Leven, de grootste be-schutte werkplaats in het Brusselse Gewest. De vzw telt 331 gehandicapte medewerkers op een totaal van 400 werknemers. Maar de tijden zijn hard voor de onderneming in een industriezone naast het kanaal in Anderlecht. In 2010 schreef Werk & Leven voor het derde jaar op rij verliescijfers. En er is meer aan de hand dan de impact van de recessie. In de sector van de beschutte werkplaatsen zijn de problemen ingrijpender dan wat conjunctuurslapte: de markt voor gehandicapte werknemers krimpt. De belangrijkste activiteit blijft die van verpakkingsdiensten allerhande. Grote klanten voor themaverpakkingen zijn pralinemakers, maar ook grootwarenhuizen en telefoniebedrijven. Die verpakkingsdiensten zijn goed voor de helft van de activiteiten van de be-schutte werkplaatsen. Maar de concurrentie knaagt aan alle kanten. Er zijn de lage lonen in Oost-Europa en Azië. En er is een resem handelingen die voortaan automatisch verlopen. En dan is er nog de lagere prijszetting van gevangenenwerk (zie kader Concurrentie uit de nor). Het omzetcijfer van Werk & Leven bleef de afgelopen acht jaar schommelen rond 3,5 miljoen euro. Maar de personeelskosten zijn in die periode gestegen, terwijl de subsidies van de federale overheid en de Franse Gemeenschapsregering gelijk bleven. "Wij hebben weinig geschoolde werknemers. Het maakt dat we voor onze werkuren moeilijk extra tarieven kunnen vragen", duidt Axel Godin, algemeen directeur van Werk & Leven, de problematiek. Sinds 2008 stapelen de verliezen zich op, met elk jaar een tekort van 300.000 euro. Tot vandaag werd nog niet geraakt aan het werkvolume. Logisch, want het maatschappelijke doel van beschutte werkplaatsen is de tewerkstelling van mensen die moeilijk een baan vinden op de gewone arbeidsmarkt. Diverse beschutte werkplaatsen wilden ontslagen vermijden, en namen daarom hun toevlucht tot economische werkloosheid. In het Brusselse Gewest steeg het aantal dagen van economische werkloosheid van 5000 in 2008, naar 17.500 in 2009. Maar dat steunmiddel belet niet dat de sector het moeilijk heeft. In Vlaanderen sloten 19 van de 67 beschutte werkplaatsen, goed voor 35 procent van de activiteiten, het boekjaar 2008 in de rode cijfers. Voor het Brusselse Gewest gold hetzelfde voor zeven van de dertien instellingen, maar dan in het jaar 2009. Een van die slachtoffers in de hoofdstad van Europa is Manufast-ABP. De beschutte werkplaats uit Sint-Agatha-Berchem verloor in korte tijd haar twee belangrijkste klanten: Mobistar (een tiende van de omzet) en Belgacom (15 % van het omzetcijfer). De algemeen directeur Geneviève Vanbrabant zoekt nieuwe functies en afzetkanalen voor de 300 gehandicapte werknemers. Manufast-ABP heeft een test lopen met gedetacheerde werknemers. Die opereren in een onderneming die bestellingen plaatst. De formule geeft extra flexibiliteit voor de klant, en wordt in Vlaanderen en Wallonië al vaak gehanteerd. "Het klopt dat de beschutte werkplaatsen als industriële toeleveraar klappen hebben gekregen tijdens de crisis. Maar dat wil niet zeggen dat de toekomst nefast wordt", nuanceert Tim Vannieuwenhuyse, de financiële directeur van de beschutte werkplaats De Waak in Kuurne. Die telt 1700 werknemers. "In volle crisis, in 2008, waren de beschutte werkplaatsen bij de eerste om in de klappen te delen. Maar 2009 geeft een ander beeld. En in 2010 zal vermoedelijk elke beschutte werkplaats cijfers met zwarte inkt schrijven." Maar de beschutte werkplaatsen zoeken vooral nieuwe activiteiten. De verpakkingen bieden nog weinig ruimte. Axel Godin denkt onder meer aan het uiteenhalen van elektronische toestellen. De onderdelen kunnen dan worden gerecycleerd. Een andere mogelijkheid is het scannen van documenten. "We zoeken activiteiten met een hogere toegevoegde waarde", bevestigt Tim Vannieuwenhuyse. "We onderscheiden ons tevens van gevangenissen door flexibiliteit en de betrouwbaarheid van de leveringen. We werken in diverse niches, zoals elektrische kabelbomen, metaalassemblage, of groendiensten." Dat gebeurt via de dochter Waak Green & Clean. "Beschutte werkplaatsen zitten op de markt van de gewone bedrijven. We moeten ons dus dagelijks bewijzen, op het scherp van de snee." GILLES QUOISTIAUX, WOLFGANG RIEPL'Nee, de toekomst is niet nefast. We maken opnieuw winst' Tim Vannieuwenhuyse (De Waak)