Het West-Vlaamse Gaselwest stemde als eerste intercommunale voor een nieuw en langdurig verbond met Electrabel. Een weloverwogen zet, heet het bij Gaselwest. Al te voorbarig en voor kritiek vatbaar, zeggen andere partijen die het dossier nauwlettend volgden.
...

Het West-Vlaamse Gaselwest stemde als eerste intercommunale voor een nieuw en langdurig verbond met Electrabel. Een weloverwogen zet, heet het bij Gaselwest. Al te voorbarig en voor kritiek vatbaar, zeggen andere partijen die het dossier nauwlettend volgden. Op het sobere maar ook wat sombere hoofdkwartier van de West-Vlaamse intercommunale Gaselwest in het Kortrijkse stadscentrum heerst sinds 22 maart meer dan ooit een behaaglijke tevredenheid. Het Gaselwest-personeel de hele staf staat op de payroll van Electrabel kan voldaan in de spiegel kijken. De 61 leden-gemeenten van Gaselwest stemden op die dag als eerste pro een nieuwe en langdurige relatie met partner Electrabel, en daar was volgens Gaselwests communicatiemanager Marc Poissonnier ook meer dan één goede reden voor. "Noem ons gerust pioniers," zegt Poissonnier. "Begin de jaren vijftig vond het systeem van gemengde intercommunales vlot ingang in West-Vlaanderen (de eerstegeneratiestatuten). Midden de jaren zeventig ging Gaselwest als eerste in het land over tot hergroepering van streekintercommunales (de tweedegeneratiestatuten). En nu bijten we met veel plezier opnieuw de spits af om een aandelenpakket te verwerven in Electrabel (en dus in de productie) in ruil voor een nieuwe samenwerking met dezelfde partner. Waarom ? Heel eenvoudig, omdat de samenwerking tussen beide partijen zonder meer perfect loopt. En dat men ons niet komt vertellen dat we kritiekloos over één nacht ijs zijn gegaan. In 1992 heeft onze inmiddels overleden voorman Jozef De Jaegere, die tevens voorzitter was van Intermixt (de vereniging van gemengde intercommunales), deze zaak voor het eerst aangekaart in ons midden." Amper tweehonderd meter voorbij het Gaselwest-hoofdgebouw, strijkt advocaat en Kortrijks gemeenteraadslid Jan Kempinaire (VLD) zich langdurig door het dunne haar, vooraleer hij tot zijn pointe komt. "Wat het meest opvalt, is dat de Kortrijkse gemeenteraadsleden die in Gaselwest zetelen, zeg maar de CVP'ers, het debat ten gronde nooit wensten te voeren," zegt Kempinaire. "Op mijn toch niet onbelangrijke vraag waarom de elektriciteit twintig kilometer verderop (in Rijsel) precies de helft kost van de onze, kreeg ik nog nooit een zinnig antwoord. Dat verhaaltje over Rijsel en Kortrijk mocht ik aan den lijve ondervinden. Mijn vrouw hield tot voor kort een zakenkantoor in Noord-Frankrijk, ik heb mijn advocatenpraktijk hier. Toen ik de energiefacturen nakeek, kwam ik tot die wel onthutsende vaststelling. Wie met dit soort bevindingen bij Gaselwest komt aankloppen, wordt a priori een lastpost of een dwarsligger beschouwd. Jozef De Jaegere probeerde mij, als enige, ooit een plausibele verklaring te geven : de elektriciteitsprijs is een vorm van belasting, stelde hij, en in een vitale sector als energie kón dat volgens hem. Maar van dat uitgangspunt "in een vitale sector is een vorm van belasting normaal" krijg ik de kriebels. Wat dan met de voedingssector, of het onderwijs, zijn dat geen vitale sectoren misschien ? Heffen we daar ook een belasting op de eenheidsprijs ?" TRANSPARANT ?Gaselwest (zie ook kader) groepeert 61 gemeenten en is daarmee de grootste distributie-intercommunale voor elektriciteit in dit land. De grootste maar niet de meest transparante. Wie geen Gaselwest-lid is, blijft steevast op zijn informatiehonger zitten, er is enkel het verplichte jaarverslag en de voorspelbare communiqués. "Maar welke intercommunale is wél doorzichtig ?" vraagt Jan Kempinaire zich af. In het geval-Gaselwest spreken we vooral over een CVP-bastion, waar het ons-kent-ons-principe hoog in het vaandel wordt gevoerd. "Dat is simpelweg zo omdat de CVP in zoveel gemeenten in de meerderheid is," repliceert Marc Poissonnier. Het "ons-voor-ons" is belangrijk bij het uitstippelen, of beter het goedkeuren, van het (door Electrabel vastgelegde) beleid. In ruil voor zoveel goodwill mogen de gemeenten binnen Gaselwest mandaten toekennen, een zaak waarover ook al volledig áchter de gordijnen wordt beslist. Zegt Jan Kempinaire, namens de oppositie in de Groeningestad. "In Kortrijk, en naar ik vermoed ook elders, geldt het gebruik dat bij de installatie van een nieuwe gemeenteraad, ook de mandatarissen van de respectieve intercommunales bij naamafroeping worden bekendgemaakt. Vaak worden dan de gebuisden voor het schepencollege als prima donna's naarvoor geschoven, terwijl het hier in wezen om een troostprijs gaat. Wie zich kan houden aan flink wat zwijgplicht, maakt meer kans op een mandaat. Wat mij vooral erg stoort, is dat de intercommunales nooit een weerspiegeling zijn van de politieke verhoudingen op het terrein. Als de CVP, zoals in Kortrijk, de meerderheid heeft, dan gaan alleen CVP-leden naar Gaselwest. Hoe kan je dan nog een geloofwaardig beleid voeren ? Je zit finaal alleen met ja-knikkers, die het sfeertje best leuk vinden, en de karige zitpenningen ( nvdr in het geval-Gaselwest spreken we over een budget van amper 5,1 miljoen frank voor 175 mandatarissen) op de koop toe nemen. Maar o wee, als een buitenstaander een vraag durft stellen. Deze onrechtvaardige vorm van onrechtstreekse democratie is gevaarlijk, zoals Guy Verhofstadt al meldde in zijn Burgermanifest. Maar als we dit opwerpen, krijgen we steevast het verwijt dat we postjesjagers zijn. Terwijl we gewoon inzicht willen verwerven in de structuren, de prijszetting, de werking van zo'n intercommunales." DOMINANT.Philippe De Coene, nieuwe "golden boy" binnen de SP, verlegt zijn werkterrein permanent tussen de chique kantoren van Brussel en Straatsburg (hij is Europees parlementslid) en een bescheiden optrekje in de meest populaire buurt van Kortrijk (waar hij gemeenteraadslid is). De Coene voelt zich daar naar eigen zeggen goed bij, omdat het je van tijd tot tijd "met de neus op de feiten duwt". Het dossier rond de intercommunales vormt daar de best mogelijke illustratie van. De Europese concurrentieregels zijn een vast gegeven, maar op het terrein worden ze niet altijd gerespecteerd. Philippe De Coene bestudeerde het dossier-Gaselwest ten gronde en zegt, nog afgezien van alle politieke overwegingen, een aantal zaken helemaal niet te begrijpen. De Coene : "Twee nieuwe feiten nopen elke gemeente die zichzelf repecteert tot grondige bezinning. Eén : de Europese Commissie is het dossier van de intercommunales diepgaand aan het bestuderen, ook in andere landen. Electrabel zwaait met het argument als zouden Frankrijk en Italië ook langdurige distributiecontracten voor elektriciteit goedgekeurd hebben. Kan best, maar deze contracten gaan evenzeer onder de loep. Zijn onze intercommunales misschien het VTM-dossier vergeten ? Twee : het door minister-president Van den Brande ingenomen standpunt dat kennelijk door weinig mensen, ook niet door de journalisten, grondig werd gelezen." Philippe De Coene meet zichzelf niet de pretentie aan een échte energiespecialist te zijn. Maar op het dossier-Gaselwest heeft hij als gemeenteraadslid wekenlang zitten studeren. "Het debat ten gronde haalde in de Kortrijkse gemeenteraad een ontstellend zwak niveau," zegt De Coene. "Uiteindelijk kan ik alleen maar besluiten dat men geen debat wenste te voeren. In Kortrijk niet, maar elders evenmin. De Gaselwest-vertegenwoordigers in de Kortrijkse gemeenteraad namen enkel acte van onze vragen. Het is duidelijk dat de Electrabel-mensen en de gemeentemandatarissen binnen Gaselwest vooral copains onder elkaar willen zijn en blijven. Ze knuffelen elkaar haast dood. Sociologisch is de houding van de gemeentemandatarissen makkelijk te verklaren : de honger naar macht, prestige (en een weinig geld). Al heb ik nog nergens misbruiken vastgesteld. Maar naar mijn smaak verdedigen de gemeentejongens uitsluitend de belangen van de intercommunale in de gemeente, en dus niet de belangen van de gemeente binnen de intercommunale." Philippe De Coene en zijn Kortrijkse collega Marc Lemaitre weten na al hun studiewerk niet of ze moeten lachen of huilen als de naam Gaselwest valt. Neem bijvoorbeeld het in dit dossier niet onbelangrijke REG-beleid (REG staat voor rationeel energiegebruik). "Daar hebben we, in alle objectiviteit, nog niks van gezien," zeggen de Kortrijkse gemeenteraadsleden van socialistische signatuur. "Gaselwest schrijft in zijn laatste jaarverslag voor 582 miljoen frank in voor REG. Terwijl er effectief maar hooguit 7 miljoen aan REG-werken worden uitgevoerd. Nog zoiets : Gaselwest heeft ook "experts" in eigen huis. Maar het zijn niet de gemeenten die bepalen wie als expert zetelt en wie niet, Electrabel bepaalt dat. Het is niet toevallig dat de drie Gaselwest-experts nog maar eens uitsluitend van CVP-signatuur zijn. Alsof er elders, en buiten de politiek, geen specialisten zouden rondlopen. Finaal is het, op alle terreinen (financieel, technisch, boekhoudkundig), altijd Electrabel dat de krijtlijnen uittekent. Toppunt is nu wel dat Electrabel duidelijk heeft gemaakt dat de gemeenten hoe dan ook voor alle kosten opdraaien indien het in de toekomst toch tot een breuk zou komen tussen de gemeenten en Electrabel als gevolg van een eventuele liberalisering van de markt. De dominantie van Electrabel kon niet beter aangetoond worden." HUURBAAS.Dat een huurder goed overeenkomt met zijn huisbaas, daar is niets op tegen. "Maar dat wil nog niet zeggen dat hij daarom het huurcontract niet goed moet nalezen," zegt Philippe De Coene. "Ik begrijp niet waarom de gemeenten dat, per analogie, niet doen. De naar mijn gevoel heel strikte voorwaarden (zie kader : Zwaarden van Damocles) die Van den Brande koppelt aan een samenwerking van 18 jaar, zijn nochtans lang geen weggevertjes. Dat zou men bij Gaselwest ook moeten beseffen." KAREL CAMBIENJAN KEMPINAIRE (VLD) De Kortrijkse gemeenteraadsleden die in Gaselwest zetelen, zeg maar de CVP'ers, hebben het debat ten gronde nooit willen voeren.