Maar liefst 60 procent van de Vlaamse ecologische voetafdruk is gerelateerd aan ons materialengebruik. Vooral huisvesting, voeding, transport en consumptiegoederen vergen veel van onze omgeving. Toch slagen we er nog niet in het gebruik van primaire grondstoffen - alle materialen die we in de natuur ontginnen - te doen dalen. Dat blijkt uit een rapport van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM). Het rapport is de eerste stap richting een circulaire-economiemonitor. Die moet in kaart brengen in welke mate Vlaanderen evolueert naar een economie met gesloten kringlopen, waarin grondstoffen en producten zo weinig mogelijk waarde verliezen en hernieuwbaarheid centraal staat. De focus ligt op mobiliteit, huisvesting, consumptiegoederen, voeding en water.
...

Maar liefst 60 procent van de Vlaamse ecologische voetafdruk is gerelateerd aan ons materialengebruik. Vooral huisvesting, voeding, transport en consumptiegoederen vergen veel van onze omgeving. Toch slagen we er nog niet in het gebruik van primaire grondstoffen - alle materialen die we in de natuur ontginnen - te doen dalen. Dat blijkt uit een rapport van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM). Het rapport is de eerste stap richting een circulaire-economiemonitor. Die moet in kaart brengen in welke mate Vlaanderen evolueert naar een economie met gesloten kringlopen, waarin grondstoffen en producten zo weinig mogelijk waarde verliezen en hernieuwbaarheid centraal staat. De focus ligt op mobiliteit, huisvesting, consumptiegoederen, voeding en water. In het rapport pleit OVAM ervoor van het economische herstelbeleid na de coronacrisis ook een circulair moderniseringsbeleid te maken. Dat biedt volgens woordvoerder Jan Verheyen tal van voordelen en maakt onze economie veerkrachtiger. "Dat zorgt voor lokale en vaak ook sociale werkgelegenheid. De circulaire economie levert naar schatting 30.000 extra banen op tegen 2030, en het aantal banen groeit dubbel zo snel als in de reguliere economie. Ook verminderen we onze afhankelijkheid van import van bijvoorbeeld metaalhoudende ertsen en fossiele brandstoffen. Bovendien is het beter voor de planeet: minder uitstoot, minder energieverbruik en minder afval." OVAM staat daarin niet alleen. De werkgeversfederatie Voka schrijft in haar recentste VokaPaper dat Vlaanderen een recyclagehub moet worden. "Door het herstel en de verdere uitbouw van de recyclagemarkt kunnen de recycleerbare afvalfracties meer waarde krijgen", klinkt het. Al wil Voka tegelijk een herziening van de reductiedoelstelling voor het bedrijfsafval tegen 2022, onder meer omdat het tijd kost om de nieuwe sorteermachines te bouwen. Ook Europa denkt steeds meer in kringlopen. Het Europese Actieplan Circulaire Economie is een van de fundamenten van de Europese Green Deal, het plan van de Europese Commissie om 750 miljard euro te pompen in de vergroening van de economie. De EU Roadmap for Recovery, die het kader uittekent om het continent uit de coronacrisis te loodsen, bouwt verder op dat stramien. Verheyen: "Daarin zitten voor Vlaanderen de handvatten om de transitie naar de circulaire economie verder te zetten en investeringen naar hier te halen." Europa wil productvereisten invoeren, waardoor duurzame, circulaire producten de norm worden. Ook komen er bindende criteria en doelstellingen voor groene overheidsaankopen. Kunststoffen voor bouwmaterialen, verpakkingen en voertuigen zullen voor een bepaald percentage uit gerecycleerd materiaal moeten bestaan. Voor de textielsector komen er circulaire ontwerpvereisten en verhoogde recyclagedoelstellingen. "Tijdens de herlancering van onze economie moet Vlaanderen vooral investeren in maatregelen en projecten die in dat kader passen", stelt Verheyen. "Op korte termijn leveren ze misschien niet de grootste resultaten, maar op lange termijn is het ecologisch, sociaal en economisch de beste keuze." Ook de circulaire-economiebedrijven werden getroffen door de crisis. Lage olie- en grondstoffenmarkten deden de prijs van nieuwe grondstoffen kelderen. Daardoor viel ook de vraag naar gerecycleerd materiaal terug. Steeds meer recyclagebedrijven staat het water aan de lippen. De Vlaamse recyclage-industrie - 35.000 medewerkers, 14 miljard euro omzet - mag dan wereldwijd mee de toon zetten, immuun voor de malaise is ze niet. Daarom heeft OVAM aanbevelingen voor de Vlaamse overheid gebundeld. Zo moeten de afzetmarkten voor gerecycleerd materiaal worden gestimuleerd, onder meer door producenten aan te manen gerecycleerd materiaal in hun producten te gebruiken. De organisatie hamert ook op duurzame bestekken bij overheidsaanbestedingen. "Daarmee kunnen we een hele markt stimuleren zonder dat het heel veel hoeft te kosten", legt Verheyen uit. "42 procent van onze aanbestedingen vloeit naar het buitenland. In Oostenrijk is dat 29 procent, in Nederland slechts 21 procent. Lokale, duurzame en circulaire aanbestedingen kunnen een hefboom zijn voor onze industrie." Er moeten ook nieuwe inzamelformules komen, bijvoorbeeld door gezamenlijke sorteerplaatsen in te richten op bedrijventerreinen. "De inzamelaars moeten worden verplicht hun klanten financieel en logistiek interessante inzamelformules aan te bieden. We zouden de stort- en verbrandingsheffingen kunnen verhogen. Daarmee stimuleren we selectieve inzameling en recyclage, en die inkomsten kunnen in een overgangsfase terugvloeien naar de afvalverwerkers, om te investeren in recyclage en lokale circulaire-economieprojecten." Vlaanderen zou zich ook moeten inschrijven in de sectorspecifieke aanpak die Europa wil hanteren. Zo komt er een oproep voor circulaire experimenten in de bouw. Marc Dillen, directeur-generaal van de Vlaamse Confederatie Bouw, wijst erop dat al 95 procent van het bouwafval wordt gerecycleerd. "Daarmee zijn we een Europese koploper. Maar we kunnen nog stappen zetten naar meer hoogwaardige toepassingen." Ook de textielsector kreeg rake klappen van het coronavirus. Julie Lietaer, co-CEO van de European Spinning Group, wijst op het prijsverschil tussen goedkope nieuwe grondstoffen en lokaal geproduceerde gerecycleerde producten. "Dat belet circulaire innovaties marktgroei en werkgelegenheid te realiseren." Daarom pleit OVAM voor financiële ingrepen om lokale producten competitiever te maken, zoals belastingverminderingen. "Als we die omslag willen realiseren, moet iedereen mee in het bad: industriële partners, kennisinstellingen, de overheid, de banken en het middenveld", weet Verheyen. "De voordelen zijn enorm. Uit studies blijkt dat Vlaanderen 3,4 tot 6,1 miljard euro kan besparen door meer circulaire economie. Dat is 2 à 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Bovendien laat een groter aanbod aan gedeelde of hergebruikte goederen de mensen toe te besparen in hun uitgaven. Daarmee kunnen we de transitie naar een circulaire economie comfortabel en betaalbaar maken."