Hans Versteden trekt met SPOTR ten strijde tegen de overvloed aan reclame. Hij wil niet de inhoud aan banden leggen, maar wel de hoeveelheid.
...

Hans Versteden trekt met SPOTR ten strijde tegen de overvloed aan reclame. Hij wil niet de inhoud aan banden leggen, maar wel de hoeveelheid.Is er te veel reclame ? Als we op de cijfers afgaan, blijkt dat niet het geval te zijn. Wat de uitgaven betreft voor reclame in de media, omgeslagen naar het aantal inwoners, bungelt België immers nog altijd aan de staart van het Europees peloton. De hoeveelheid reclame moet dus veel groter zijn in andere Europese landen. Toch zijn er signalen waarneembaar die erop wijzen dat de grens benaderd wordt van wat de consumenten aan commerciële boodschappen willen ; voor sommigen is die grens wellicht al overschreden.Dit laatste is zeker het geval voor Hans Versteden die de woordvoerder is van SPOTR, wat staat voor Stop Publiciteit Op Televisie en Radio. En hij is beslist niet de enige : sinds SPOTR zelf in de publiciteit kwam, zijn er tussen de 200 en 300 medestanders bijgekomen. Volgens Versteden hebben ook reclamemensen hem ten persoonlijken titel gezegd dat de hoeveelheid reclame op een saturatiepunt afstevent. Er zijn zelfs reclamemakers die thuis op hun brievenbus een sticker geplakt hebben met de boodschap dat ze geen ongeadresseerd reclamedrukwerk meer wensen te krijgen. POSITIONERING.Sinds wanneer trekt Versteden ten strijde tegen wat hij de overvloed aan reclame noemt ? De eerste anti-gevoelens kwamen op in het jaar 1990, toen de BRTN zijn radiozenders openstelde voor commerciële boodschappen. Het jaar daarvoor had Vlaanderen de door adverteerders lang verwachte commerciële televisie gekregen, in de vorm van VTM. "Toen dacht ik : als hier verzet tegen komt, ga ik me daarbij aansluiten," aldus Versteden. "Er werd echter nooit iets georganiseerd ; alleen bij de BRTN waren de journalisten ertegen." Eind 1995 kwam het Canadese The Media Foundation (dat een eigen blad "AdBusters" uitgeeft) hier in de belangstelling. Versteden ging na of de media die toen een verhaal over de organisatie brachten, ook reacties kregen van consumenten. "Vorig jaar in maart en april heb ik die mensen aangeschreven met de vraag om eens bijeen te komen," vertelt hij. "Uit die gesprekken kwamen plannen naar voren om hier ook zoiets te doen. De Canadezen pakken heel sterk de inhoud van de reclame aan. Zij ageren tegen de overconsumptie en zijn veeleer een ecologische richting uitgegaan." Versteden & Co hebben, zoals hij zelf zegt, "een andere positionering" (de marketing-terminologie heeft hij zich kennelijk al eigen gemaakt) : men wil niet de inhoud aan banden leggen, maar wel de hoeveelheid."Niet plat gaan voor de kijkcijfers"Op zich heeft Hans Versteden niets tegen parende paarden van Benetton of blote liefde op een Mexx-affiche. Het is SPOTR vooral te doen om de hoeveelheid reclame en de irritatie die daarmee gepaard gaat. "Die irritatie bestaat bij 25 tot 80 % van de bevolking," weet Versteden. Waarop baseert hij zich om die cijfers te geven ? Hij haalt een enquête aan, gevoerd bij 500 Vlamingen die op uitnodiging in een zaal de beste reclamespots te zien kregen. "Daarna werd er gevraagd wie die reclame irriterend vond. In die groep ging dat op voor 25 %. Dit wil zeggen dat er een potentieel bestaat van mensen die zeggen dat het nu wel genoeg is."Versteden wijst er verder op dat 80 % van de BRTN-luisteraars negatief reageert op de reclame die deze radiozenders brengen. Niet dat daarmee iets gedaan wordt integendeel, zegt hij : er komt nog meer bij, nu op Radio 1 ook om 8 u.30 een nieuwsuitzending geprogrammeerd is die voorafgegaan wordt door een blokje reclame.AFSPRAAK.De BRTN is het doelwit bij uitstek van de SPOTR's. De openbare omroep zou volstrekt vrij moeten zijn van reclame, vinden ze. Hans Versteden : "Men moet niet komen zeggen dat daar geen geld voor is. De opbrengst van het kijk- en luistergeld bedraagt 16 miljard frank. De BRTN krijgt daar 7,2 miljard van ; via de Vlaamse Audiovisuele Regie (VAR) komt er 2,4 miljard reclamegeld bij. Geef uit het kijk- en luistergeld 10 miljard aan de BRTN ; dan blijft er nog altijd 6 miljard over om elders te besteden. Het is niet netjes om tegen de BRTN te zeggen : er is geen geld, breng maar reclame. In de opdracht van de openbare omroep staat immers nergens te lezen dat die reclame moet brengen." Dat zou voor iedereen een stuk duidelijker zijn, betoogt hij : de BRTN heeft geen reclame, VTM en VT4 wel. "Dat is dan een duidelijke afspraak, net zoals de overeenkomst dat je in het verkeer rechts moet houden."De 2,4 miljard frank die nu via de VAR bij de BRTN terechtkomt, mag volgens SPOTR niet zomaar elders besteed worden. Men is voorstander van een belasting op reclame. De opbrengst daarvan moet ter beschikking gesteld worden van VTM en VT4, zodat deze zenders ook een paar reclamevrije programma's kunnen maken en "niet plat hoeven te gaan voor de kijkcijfers," zoals Versteden zegt.De politiek loopt achter op de feitenDe mensen van SPOTR maakten ook plannen om hun ideeën uit te dragen via een spotje in het reclameblok. De anti-reclameboodschap was opgenomen op een cassette, en voor een tv-versie wilde men er wat beelden bij plakken. SPOTR heeft die kosten echter niet gemaakt, omdat men eerst wilde weten of de spot wel uitgezonden zou worden. Die vrees bleek terecht : zowel van de VAR als van VT4 en VTM kreeg men de boodschap dat het niet kon. VTM verwees daarbij naar een samenspraak met grote adverteerders.Kan de groep zich dan niet beter richten tot de adverteerders zelf en tot de politiek, die immers het kader maakt waarin al die reclame mogelijk is ? Volgens Versteden loopt de politiek achter op de feiten. Programma-onderbrekende reclame is wettelijk verboden, maar toch wordt het gedaan (een speelfilm wordt in twee, drie of zelfs vier stukken gehakt die dan zogenaamd aparte programma's zijn). Reclame voor geneesmiddelen mag niet op de televisie, maar toch gebeurt het (omdat die mogelijkheid wel bestaat op Europees vlak). "De politiek zal pas reageren als er aandacht voor is. Daarom komen wij ook naar buiten, zodat de politiek merkt dat er een probleem is."TWIJFELS.Reclame wordt wel eens de olie van het economisch systeem genoemd. Een vermindering van de reclame zou ook de mogelijkheid tot groei en vernieuwing wegnemen, met alle gevolgen voor de verkoop en dus ook voor de werkgelegenheid. Hans Versteden is het daar niet helemaal mee eens. Hij wijst op markten die niet groeien, ondanks de grote hoeveelheid reclame die alleen de verhoudingen binnen die markten verandert. "Je gaat geen grammetje méér wasmiddel gebruiken door de reclame. Gaan vrouwen méér menstrueren omdat er reclame wordt gemaakt voor maandverband ?"Reclame brengt toch ook nieuwe producten onder de aandacht van de consument ? Versteden, die overigens zelf niet in het bezit is van een televisie (bepaalde programma's bekijkt hij bij zijn moeder), heeft daar zijn twijfels over. Als er werkelijk iets nieuws is, zal de pers er ook wel over schrijven. "Men moet mij niet wijsmaken dat ik 'verachter' als ik geen reclame zie," zegt hij. Hoeveel reclame ziet hij dan nu ? "Heel weinig. En ik ben niet van plan er meer naar te gaan kijken om mee te draaien in SPOTR. Ik hóór al genoeg reclame."AD VAN POPPEL HANS VERSTEDEN (SPOTR) Je gaat geen grammetje méér wasmiddel gebruiken door de reclame. Gaan vrouwen meer menstrueren omdat er reclame wordt gemaakt voor maandverband ?