Schönbergs expressie
...

Schönbergs expressieSchönberg een cerebraal komponist ?De Muntschouwburg wil dat beeld doorprikken.Haar nieuwe produktie tekent de kreatieve evolutievan de Weense vernieuwer.De komende weken staan bij de Muntschouwburg in het teken van Arnold Schönberg (1874-1951), de Weense komponist die begin deze eeuw de klassieke muziek wegleidde uit de tonaliteit. Als één van de zwaartepunten van dit seizoen verenigt de nieuwe produktie, die op 4 november in première gaat, drie werken van Schönberg die een beeld geven van zijn kreatieve evolutie, die tegelijk ook aan de muziekgeschiedenis een beslissende wending gaf. De laat-romanticus die flirtte met de grenzen van de tonaliteit, zette rond 1908-1909 de gedurfde stap in de atonaliteit om nadien zijn befaamde twaalftonige kompositietechniek (dodecafonie) te ontwikkelen. Schönberg zelf beschouwde zijn "avontuurlijke uitstappen in het koninkrijk van de dissonanten" als een plicht, "in het belang van de vooruitgang van de muziek. " Voor velen blijft het echter ook vandaag nog "moeilijke" muziek. Het beeld van Schönberg als een cerebraal komponist wil de Munt doorprikken, door de expressiviteit van zijn werk te laten horen.In het complexe, expressionistische Erwartung, een monodrama uit 1909, heeft Schönberg gepoogd om dat wat zich in een sekonde van hoogste emotionele opwinding afspeelt, voor te stellen alsof het met een tijdsvergrootglas tot een half uur was vergroot. Het stuk toont een angstdroom, waarin een vrouw haar geliefde zoekt en uiteindelijk zijn levenloze lichaam vindt. De innerlijke monoloog van angst naar traumatische shock domineert de handeling. Regisseur is Klaus-Michael Grüber, die reeds diverse spraakmakende operaregies voerde onder meer de introduktie van Janacek (Uit het Dodenhuis) op de Salzburger Festspiele in 1992. Zijn benadering is er steeds één van verwondering, van ontdekking van woorden, gebaren, muziek, en niet van het uitdragen van de "boodschap" van een werk.Tweede luik van het programma is de Begleitmusik zu einer Lichtspielszene (1930), een kort serieel werk uit drie delen (Dreigend gevaar - Angst - Katastrofe), gekomponeerd "alsof" het een film zou moeten begeleiden.Derde deel is Verklärte Nacht (1899), een van laat-romantiek doordesemd strijkkwartet, dat Schönberg zelf later orkestreerde. Het is een woordeloos muzikaal drama : een vrouw bekent haar man dat het kind dat ze draagt niet van hem is, de man reageert geruststellend, hij aanvaardt het en vergeeft haar. Maar dat anekdotische schakelt koreografe Anne Teresa De Keersmaeker in haar eerste kreatie met het Muntorkest en zijn dirigent Antonio Pappano grotendeels uit. Ze verzet zich "tegen de overvloed aan gevoelens om niet te vervallen in de sentimentaliteit van een verouderd romantisme". De emotie moet uit de dans, uit de muziek opnieuw ontluiken.RAF PAUWELSVan 4 tot en met 17 november in de Muntschouwburg, Brussel. Plaatsbespreking : tel. (02)229.12.11.Anne Teresa De Keersmaeker Schönbergs romantische "Verklärte Nacht" is haar eerste kreatie met hetMuntorkest.BLAUWE MAANDAGDe Duitse auteur Tankred Dorst werd in '94 in eigen land uitgeroepen tot auteur van het jaar, zijn Meneer Paul, gespeeld door de Kammerspiele des Deutschen Theaters, tot voorstelling van het jaar. Het is die tekst die nu bij de Blauwe Maandag Compagnie op de planken komt, bewerkt door Pjeroo Roobjee, in een regie van Johan Dehollander, en met Jan Decleir in de hoofdrol. Meneer Paul is de oude man die samen met zijn zus in een oude zeepfabriek huist. De nieuwe eigenaar, die van het pand een grote wasserij wil maken, komt hem melden dat hij eruit moet. Maar die is niet opgewassen tegen meneer Paul, de "aantrekkelijke konservatief, de gevaarlijke klown", die hem verbaal en intellektueel overdondert.De gekroonde Duitse voorstelling gaf aan het stuk een aksent van Ossis tegen Wessis na de Duitse hereniging, maar dat is er door Robjee en Dehollander van afgehaald, zij verplaatsten het stuk naar een Vlaamse realiteit.Van 2 tot 11 november in de Gentse Minardschouwburg, tel. (09)267.28.28, nadien op tournee langs Strombeek-Bever, Brugge, Maasmechelen, Dilbeek, Hasselt, Waregem, Leuven, Kortrijk, Turnhout, Aalst, Antwerpen. Inlichtingen : Thassos vzw, tel. (03)235.04.90.Jan Decleir als "Meneer Paul" Nieuwe produktie van de Blauwe Maandag Compagnie.JOSÉ VAN DAMBelgië heeft één operastem die wereldberoemd is : de bas-bariton van José Van Dam, regelmatig te horen in gerenommeerde huizen als de Newyorkse Metropolitan, de Scala van Milaan, het Londense Covent Garden, en sinds '81 dankzij Gerard Mortier ook in onze eigen Muntschouwburg. Samen met het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen, onder leiding van Waldemar Nelsson, geeft Van Dam deze week twee recitals in Antwerpen en Brussel, met werk van Verdi, Rossini, Berlioz, Massenet, Délibes, Offenbach en Bizet.Op 3 november, 20 uur, in het Koninklijk Circus, in Brussel, en op 6 november, 20 uur, in de Antwerpse Stadsschouwburg. Info en plaatsbespreking : tel. (070)233.244.José Van Dam In Brussel en Antwerpen.PIERRE BOULEZDe 70-jarige Franse voorhoedevechter van de hedendaagse muziek, Pierre Boulez, dirigeert het Ensemble InterContemporain in een koncert dat volledig gewijd is aan de drie sleutelfiguren uit de Tweede Weense School : Arnold Schönberg, Alban Berg, en Anton Webern. Het koncert begint met de Lyrische Suite van Alban Berg. Het is een meesterwerk uit de strijkkwartetliteratuur, waarvan de komponist later drie delen bewerkte voor strijkorkest. Berg werkte hierin zijn eigen versie van de dodecafonie verder uit. Van Webern staan twee werken geprogrammeerd : het Concerto op. 24 en de Fünf Orchesterstücke op. 10. Hoogtepunt van de avond moet de uitvoering worden van Schönbergs opera buffa Von Heute auf Morgen (uit 1930). Het is het verhaal van een nachtelijke twist tussen een man en vrouw die allebei denken aan een buitenechtelijk avontuur als dé uitweg om aan de sleur van hun huwelijksleven te ontsnappen. Maar nog voor het ontbijt verzoenen ze zich. Een bijwijlen grotesk libretto vindt zijn tegengewicht in aanstekelijke muziek.Donderdag 9 november om 20 uur in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. Plaatsbespreking : PSK, tel. (02)507.82.00, of de Muntschouwburg, tel. (02)229.12.11.