Portretten
...

PortrettenBiografieën kittelen onze nieuwsgierigheid. Zeker als ze controversiële figuren portretteren. Een schilderachtig vierluik onder de leeslamp.Door haar reputatie verwacht je Louise Colet als een langoureus liggend naakt, in felle kleuren met heftige trekken weergegeven door fauvist Henri Matisse. Maar op de kaft van haar biografie blikt ze ons, samen met haar dochtertje, braaf en parmantig aan op een aristokratisch portret. Francine du Plessix Gray wil verrassen met Het leven van Louise Colet (Atlas, 544 blz., 1200 fr.). Ze wijst op haar verdiensten als schrijfster, terwijl we haar enkel nog kennen als de naar roem hunkerende minnares van een serie literaire boegbeelden. Vooral haar af-en-aan-passie met Gustave Flaubert zindert na. In deze sublieme levensschets treedt ze minder als venijnige courtisane dan als forse feministe avant-la-lettre op. Dat betekent nog niet dat de smeuïge seksuele histories weggemoffeld worden.Sensualiteit en giftige sluwheid spelen ook een hoofdrol in het Mata Hari-drama (Tirion, 260 blz, 590 fr.,. Sam Waagenaar graaide in de archieven naar feiten die een nieuw licht werpen op het leven van de uit Leeuwaarden afkomstige danseres. Op 15 oktober 1917 werd ze door de Fransen gefusilleerd op beschuldiging van spionage voor de Duitsers. Waagenaar schat haar seksuele raffinement veel groter in dan haar verstandelijke. Niet haar gewiekste dubbelspionage, maar haar naïviteit zou haar het leven gekost hebben. Zijn portret lijkt geloofwaardig, maar beklijft niet. Het doet veeleer denken aan een versteende freule in de beteugelde fantazie van Macke, dan aan een intrigerende ballerina van Degas' frivole palet. Het innerlijke woelen à la Goya blijft al helemaal achterwege.Bij De Kennedy Vrouwen (Forum, 540 blz., 995 fr. ), denken we juist aan Goya's wil om karakters te ontfutselen aan zijn eenvoudig weergegeven portretten. Misschien moeten we dat kenmerk kruisbestuiven met de rokerige revue-taferelen van Toulouse-Lautrec, sketches waarbij je moeilijk ontkomt aan de drang om er het etiket morsig op te plakken. Plaats die mix in een hedendaags kader en je krijgt een celebrity-soap. Ondanks het wroeten van Laurence Leamer in de beroemd-beruchte vrouwenlevens, krijgt het werk geen reliëf. Het rukt zich niet los aan de rauwe anekdote.Zich daarboven vijzelen, wil Donald Thomas met Markies de Sade - De definitieve biografie (Bert Bakker, 364 blz., 1100 fr., ). Definitief is misplaatst. De hamvraag filozoof of perverseling ? behoudt haar dubieuze echo. Het boek mist ook het toepasselijke sardonische kommentaar van een Bosch-panorama.LUC DE DECKERJOODS NEW YORKIn 1934 schreef Henry Roth zijn eerste roman Call It Sleep, die pas 30 jaar later uitgroeide tot een best-seller. Nu, nog eens 30 jaar verder, breit de 89-jarige auteur er een imposant vervolg aan. De gracieuze turf Boven Mount Morris Park schijnt een ster opent een zesdelige romancyclus die sterk autobiografisch ruikt. We volgen een joodse immigrantenknaap in de armenwijken van New York tijdens de Eerste Wereldoorlog.Henry Roth, Boven Mount Morris Park schijnt een ster. Bezige Bij, 394 blz., 950 fr. 80 REIZENDe bundel Reis om de wereld in 80 verhalen roept een tegenstrijdige appreciatie op. Enerzijds roemen we de indrukwekkende galerij beroemdheden. Anderzijds deinzen we terug voor het allegaartje. Wat heeft een safari van Blixen te maken met een Russische schets van Tolstoj ? Voeg er de ondoorgrondelijke keuze van de fragmenten en kortverhalen bij. Kwaliteit drijft weliswaar vanzelf boven in zo'n bloemlezing, maar deze auteurs schreven betere bladzijden.Peter Verduyn Lunel (sam), Reis om de wereld in 80 verhalen. Prometheus, 342 blz., 500 fr.GEEN PULPOp het lezen van Lisa Alther laten vele lezers zich niet graag betrappen. Na haar vaak gelauwerde debuut Kinflicks keerde de kritiek zich tegen haar sukses. Haar nieuwste, Vijf minuten in de hemel, staat echter veilig ver boven de pulp. De vaart en de sjablonen zitten er beslist in, maar Alther kneedt haar tragisch-romantische verhaal tot een stijlvast geheel, een vuistvol ironische prikken inkluis. Haal het gerust zonder gêne uit die vliegtuigtas.Lisa Alther, Vijf minuten in de hemel. Contact, 287 blz., 800 fr.