Recht en gerechtigheid
...

Recht en gerechtigheidMen kan er niet aan te buiten om een commentaar bij de rechterlijke macht zelf te beginnen. Zij bestaat omdat er in iedere samenleving tegenstellingen, conflicten allerhande voorkomen tussen enkelingen en groepen waarmee de georganiseerde samenleving, de overheid, moet klaarkomen. De rechters zijn daarmee gelast. Door hun bestaan alleen reeds zullen zij het ontstaan van sommige conflicten tegenhouden en door hun werking zullen zij conflicten beëindigen, beslechten of minstens regelen ; met een modewoord : beheren, goed beheren dan, managen. De wetenschap die hier op haar plaats is, is het recht. De rechterlijke macht draagt haar naam die ook aan het geheel wordt gegeven ; de rechtsstaat verschijnt ten tonele met drie machten, maar de rechterlijke is onuitgesproken de eerste, de hoogste, de uiteindelijke. Een geniale institutionele vondst, maar ze werd niet zo gedaan. Door de scheiding der machten kan de rechterlijke macht ongehinderd haar weg gaan of, cynisch gezegd, wordt minstens een conflict tussen de drie machten of met de andere twee vermeden. Zij staat naast de andere machten, erboven en erbuiten, onpartijdig en neutraal, onafzetbaar en onbeïnvloedbaar door alle andere conflicten.ISOLEMENT.De rechterlijke macht stelt het goed, althans qua terwerkstelling, zoals alle andere beroepen die op hetzelfde gebied werkzaam zijn. De samenleving wordt litigieuzer (dit is mijn eerste neologisme) : een verzamelwoord waarin alle conflicten allerhande, grote en kleine, vreedzame en minder vreedzame, worden samengebracht. De politiek, de economie is hun normaal terrein ; de rechter die daar zetelt, hoe vormeloos en onvormelijk ook, is de openbare opinie ; de rechterlijke macht leeft in haar reserves. Wat deze weken te beleven valt, is het einde van dit isolement. Terwijl de samenleving litigieuzer werd, is zij ook opinieuzer geworden (dit is mijn tweede neologisme). De openbare opinie beschikt over andere wegen en werktuigen ; dit is zelfs niet te beperken tot de overbekende mediacratie, van waaruit het werk geleid en bestuurd wordt van een steeds talrijker groep opiniemakers en informanten, waartussen ook het onderscheid afstompt. Opinie is zelf een macht, niet een van de drie gevestigde, maar desalniettemin heeft zij de middelen en de macht om te volgen en te beoordelen wat er met de macht, de algemene en overbekende, elders gebeurt. Ook in de rechterlijke macht, vermits zij, dit moet worden vastgesteld, ook over de machtsverschuivingen op het eigen terrein althans informeert.De magistraten zijn niet immuun, zij zijn integendeel deelachtig ook aan de meest irrationele emoties en obsessies die doorheen de opinie gaan. Met conflicten allerhande, zodat de beslechter van de conflicten zelf het voorwerp wordt van het conflict, en van bezitter van de steen der wijzen een doodgewone steen des aanstoots wordt. De beschutting van de rechterlijke macht zelf wordt dan het voorwerp van een conflict.CRISISSEN.Welke machtsuitoefening gaat schuil achter de scheiding der machten ? Er wordt een onderzoek ingesteld naar de wijze waarop de onderzoekende rechterlijke macht onderzocht heeft, en dit dan uiteraard niet door de rechterlijke macht zelf.Het is wel overbodig deze algemene lijnen te illustreren met gebeurtenissen en feiten die per definitie onvoorspelbaar zijn. Een interpretatieschema voorstellen waarin zij ondergebracht kunnen worden, is alles wat mogelijk is.Zo is mijn conclusie dat de fameuze scheiding der machten op duidelijke wijze voorbij is. De inspanningen om haar te handhaven zijn eigenlijk inspanningen om haar te herstellen, in naam van de idee van de rechtsstaat uiteraard maar de crisis die deze weken te beleven viel, was eigenlijk een conflict tussen recht en gerechtigheid. Allebei gezien en behandeld doorheen de openbare mening.De crisis zal wel overgaan, un clou chasse l'autre, maar hij is niet meer ongedaan te maken. Deze crisissen hebben een merkwaardige gewoonte om met elkander verbindingen aan te gaan ; zo ziet men de fameuze communautaire contentieux steeds latenter ook manifester doorheen deze crisis over de juiste rechtsbedeling, dit zacht gezegd. Neem nu het verband met een aangelegenheid die de voorrang verdient of verdiend heeft, zoals de eerste minister met zijn volle gewicht betoogt. Terug naar de 3 %-norm en België treedt Europa binnen, en heeft de last van de Belgische politiek afgelegd. Of niet ? De lectuur van enkele buitenlandse kranten duidt aan dat de publieke opinie elders ook België meer en anders ziet, in zijn geheel althans zelfs, na dan voor deze (ja, deze wat ?) pedofiliecrisis. Kritischer, dit wil zeggen met scherpere kritiek maar ook met een grondiger incalculeren van de onzekerheden, de barsten en de ontbinding van deze kleine maar centraal gelegen partner.LODE CLAES Lode Claes is voorzitter van de redactie-adviesraad.