Virco en Tibotec het Lernout & Hauspie van de volgende eeuw? Beide bedrijven halen samen 2,4 miljard frank investeringskapitaal op om hun groei te versnellen. Begin 2000 al denkt Tibotec zijn eerste geneesmiddel op de markt te brengen. Een huzarenstukje dat de cluster rond Innogenetics in Gent het nakijken geeft.
...

Virco en Tibotec het Lernout & Hauspie van de volgende eeuw? Beide bedrijven halen samen 2,4 miljard frank investeringskapitaal op om hun groei te versnellen. Begin 2000 al denkt Tibotec zijn eerste geneesmiddel op de markt te brengen. Een huzarenstukje dat de cluster rond Innogenetics in Gent het nakijken geeft. In 1990 ontdekte Rudi Pauwels (39) met collega's van het Rega-instituut in Leuven en Janssen Pharmaceutica de Tibo's, een volledig nieuwe categorie aidsremmers, waartoe vandaag drie van de veertien bestaande aidstherapieën behoren. Voordien beschreef hij ook D4T - basisstof voor Stavudine van Bristol Myers Squibb - en PMEA dat momenteel wordt ontwikkeld tot een nieuw HIV-middel. "Het onbekende van het HIV-virus sprak mij sterk aan. Het is de droom van iedere wetenschapper iets nieuws te kunnen ontwikkelen", zegt hij. Samen met Paul Stoffels (37) - ex- Janssen Pharmaceutica - leidt de voormalige assistent van het Rega-instituut in Leuven vandaag twee van de meest veelbelovende biotechbedrijven in Europa. Tibotec specialiseert zich in contractresearch en geneesmiddelenonderzoek, terwijl Virco faam verwerft als leverancier van virustests ( diagnostica). "Elk farmabedrijf dat een HIV-product in ontwikkeling heeft, werkt met ons samen", zegt Stoffels trots. Virco heeft dan ook de beste diagnostische resistentietest voor aids ter wereld, terwijl Tibotec van contractresearcher naar een geïntegreerd farmabedrijf evolueert. Begin volgend jaar brengt de onderneming haar eerste geneesmiddel op de markt: Gum-Patch, een middel tegen schimmelinfecties die bij aidspatiënten vaak in de mondholte voorkomen. NIET ELKE ONDERZOEKERmet een schitterend idee stopt zijn schaarse spaarcenten in een eigen bedrijf. "De figuur van dr. Paul Janssen zorgde voor inspiratie en ik werd meegezogen door wat sommige collega's in Californië op poten zetten", legt Pauwels uit. "Ik vond dat ik met het fundamenteel onderzoek dat ik deed ook in de praktijk iets moest aanvangen." In 1994 startte hij samen met zijn echtgenote Carine Claeys (eveneens apotheker) Tibotec op. Een jaar later voegde Paul Stoffels - toen bij Janssen Pharmaceutica nog verantwoordelijk voor klinisch onderzoek infectieziekten - zich bij hen en ontstond het zusterbedrijf Virco. Het duo blijkt een ideale combinatie. Apotheker Pauwels is de bescheiden maar briljante onderzoeker. Arts Stoffels fungeert vooral als het strategisch brein. Volgende maand halen Tibotec en Virco elk minstens 1,2 miljard frank op bij een groep van investeerders. Het gaat om de grootste operatie met risicokapitaal in de Europese biotechnologiesector dit jaar. Voortaan willen beide firma's zich profileren als gescheiden entiteiten. Bovendien moet het geld zorgen voor de financiële ademruimte om hun expansieplannen te realiseren. Vandaag worden Tibotec en Virco vooral geassocieerd met HIV. Maar Pauwels en Stoffels verruimen hun werkterrein naar het veld van infectieziekten en oncologie (kanker).Pauwels: "In de eerste plaats pakken we nu het probleem van Leishmania aan, een parasiet die verschrikkelijke verminkingen veroorzaakt en dodelijk kan zijn. Wereldwijd zijn zowat 12 miljoen mensen besmet. Wij werken aan een doeltreffend middel tegen deze ziekte en hebben op laboratoriumschaal onze eerste successen geboekt. Het is van 1918 geleden dat er in de strijd tegen deze parasiet nog een dergelijke vooruitgang is geboekt. Ondertussen spitsen we ons ook steeds meer toe op de oncologie." In '98 realiseerde Tibotec en Virco met circa 100 medewerkers wereldwijd een geconsolideerde omzet van zo'n 350 miljoen frank. Voor het komende jaar wordt op een half miljard frank gemikt, met een 150-tal werknemers. Stoffels spreekt in dat verband over een multinationale kmo, omdat de groep qua personeel relatief klein blijft, maar zich ondertussen al internationaal vertakt. Vorige week nam Virco met haar Engelse dochter - Virco UK - een nieuw labo in Cambridge (20 medewerkers) in gebruik. Daarnaast heeft Virco Group nog een kleine vestiging van zes man in Ierland. Later dit jaar opent Tibotec een kantoor in Washington DC (Verenigde Staten). LicentiepolitiekBij zijn oprichting in '94 sloot Tibotec een vijfjarig contract af met Janssen Pharmaceutica om de bibliotheek met scheikundige verbindingen door te lichten, op zoek naar potentiële HIV-geneesmiddelen. Deze overeenkomst toont aan dat de sector volop in beweging is. De traditionele spelers - ondertussen bekend als grote farma - en de nieuwe biotechnologiebedrijfjes - de kleine farma - sloten de jongste jaren allianties om de grote nood aan innovatieve research op te vangen. Van die ruimte maakte ook Tibotec gebruik. Vandaag gaat Tibotec verder dan contractresearch. Het doel is nu alle kritische fasen in de ontwikkeling van geneesmiddelen te beheersen. Pauwels: "We beperken ons tot de essentiële stappen, met name de ontwikkeling van laboratoriummodellen voor het versneld zoeken naar nieuwe medicijnen, het synthetiseren en optimaliseren van scheikundige verbindingen. Alle nevenactiviteiten - zoals toxicologie, productie, distributie - worden uitbesteed."Stoffels vult aan: "Ons doel is toegevoegde waarde in het onderzoek te bieden. Zo willen wij producten ontwikkelen tot en met het aanvraagdossier aan autoriteiten zoals de Food and Drug Administration (FDA) in de VS. Dat genereert royalties van 15 tot 25 % op de verkoopprijs. Maar de distributie zelf is niets voor ons. Daarvoor heb je een immens verkoopnetwerk van enkele duizenden vertegenwoordigers nodig." ALS ROLMODELhanteert Tibotec onder andere het Canadese Biochem Pharma, dat leeft van zijn royalties op 3TC - het HIV-middel van Glaxo Wellcome met een omzet van 800 miljoen VS-dollar. Pauwels: "De grote farma heeft een stevig distributienet en een kapitaalkrachtig model. Wij zijn net het tegenovergestelde. Wij hebben innovatieve research en beschikken niet over een doorslaggevende salesforce. Daarom kiezen we voor een doorgedreven licentiepolitiek. Al denken we er wel aan om in sommige niches misschien ooit toch een kleine eigen distributie op te zetten. Zo is bijvoorbeeld het aantal artsen dat aids behandelt in de VS te bespelen met pakweg 50 medewerkers." Op dit ogenblik zit Tibotec in de overgang van een servicemodel naar een geïntegreerde farmaceutische onderneming. Toch blijven de activiteiten als contractresearcher belangrijk, omdat ze op korte en middellange termijn zorgen voor cashflow. Zo vernieuwde Janssen zijn contract met Tibotec, terwijl de Mechelse firma nu ook de medicinale bibliotheek van het Franse farmabedrijf Cerep gaat screenen. In dat laatste geval gaat het om een samenwerkingsakkoord voor twee jaar. Hoewel er geen contractfee mee gemoeid is, krijgt Tibotec zo toegang tot een bibliotheek van onschatbare waarde, met 170.000 verschillende moleculen. Pauwels: "We willen in ons model de waardecreatie maximaliseren. Hoe verder in het farmacologisch proces, hoe hoger de royalties die moeten worden betaald. Het is daarbij niet noodzakelijk om uit te groeien tot een groot bedrijf, maar het volstaat om intelligent gebruik te maken van farmaceutische kennis."Juiste therapieBij de kapitaalverhoging springt vooral Virco bij de financiële investeerders in het oog. Logisch, omdat het diagnostisch bedrijf een snellere groeicurve vertoont. De omzet steeg van 1997 tot 1998 van 45 miljoen frank naar 250 miljoen.Aan de basis van die stijging ligt een exclusief contract dat Virco in mei '98 sloot met LabCorp - het grootste klinisch labo van de VS - voor het uitvoeren van aidstests in de VS. De waarde van de overeenkomst wordt geraamd op 750 miljoen frank, gespreid over diverse jaren. Virco realiseert dan ook ruim 90% van zijn omzet in Noord-Amerika, al is het volgens financieel directeur Alfons Buster moeilijk om de precieze omvang van de omzetstijging voor 1999 te voorspellen. "We verwachten voor het einde van het jaar in de VS de goedkeuring van nationale terugbetaling van onze HIV-tests. Daarnaast staan contracten op stapel om ze op grote schaal te gebruiken bij klinische studies en daarenboven hebben we contacten met enkele farmaconcerns voor het gebruik van onze databank. De omzet kan daardoor nog sterk groeien. Laat ik het zo stellen: voor de komende twaalf maanden schat ik onze omzet in de grootte-orde van 500 miljoen frank." MET ZIJN TWEE TESTSAntivirogram en Vircogen zit Virco op het terrein van de hoogtechnologische diagnostica. Stoffels: "De geneeskunde van de 21ste eeuw zal almaar méér gebruik maken van hoogtechnologische, diagnostische onderzoeken. Elke patiënt reageert immers anders op een geneesmiddel. Ook de dosis weegt sterk door. Om de juiste verhouding per individu - met het meeste kans op genezing, met een minimum aan neveneffecten - te kennen, is voorafgaandelijke analyse onontbeerlijk. Bovendien levert dergelijke aanpak een aanzienlijke besparing voor de gezondheidszorg op." De twee tests van Virco laten toe heel nauwkeurig vast te stellen tegen welke geneesmiddelen de HIV-variant bij een patiënt resistentie heeft ontwikkeld. Anders dan bij Innogenetics die met hun Lipa-test (een HIV-testkit) een soortgelijke diagnose aanbieden, verkoopt Virco een dienst en kan het bedrijf dankzij de uitvoerige databank een volledige genetische profilering van het virus geven. Virco werkt in drie stappen. Eerst wordt het virus genetisch geanalyseerd, dan bekijkt men hoe het virus groeit in aanwezigheid van bepaalde medicijnen, om tenslotte de combinatie van gegevens in te voeren in een databank over HIV die het bedrijf opbouwde. De databank laat toe (en hierin is Virco uniek) om de genetische sequentie van het HIV-virus te interpreteren en de juiste therapie te kiezen. Precies op grond van deze kwaliteit haalde Virco een contract binnen voor het Amerikaanse leger, waarvan de waarde wordt geraamd op 100.000 dollar per jaar.Diagnostica is een groeiende markt. Staat de prijs van gemiddeld 400 tot 800 dollar per test de expansie niet in de weg? "Dat is niet goedkoop", geeft Pauwels toe, "maar genetische diagnoses kunnen dure en nodeloze behandelingen voorkomen. Het kostenaspect speelt een belangrijke rol. Vandaag betaalt de gemeenschap per jaar gemiddeld twee miljoen frank voor een behandeling van een aidspatiënt. Dankzij onze diagnostische producten en het optimale gebruik van HIV-remmers is het mogelijk de prijs terug te dringen tot 750.000 frank. Daarom springen de privé-verzekeringsmaatschappijen uit de VS op onze kar. De sociale zekerheidsstelsels in Europa blijven voorlopig - in hun eigen nadeel - nog achterwege. Maar dit zal snel veranderen als zij zich bewust worden van het kostenplaatje."Reversed brain drainEnkele revoluties hebben het jongste decennium het farmaceutisch onderzoek versneld: biotechnologie, het gebruik van informatietechnologie en de enorme vlucht in engineering. Pauwels gelooft sterk in multidisciplinair onderzoek. Net zoals in de renaissance meent hij grenzen te kunnen verleggen door verschillende wetenschappen te combineren. Zo werkte het robot- en engineeringwerk van broer Jan Pauwels inspirerend en liet Tibotec robots bouwen die het verwerken van proefbuisjes versnellen. Bovendien ging Pauwels zelf informaticalessen volgen om ook dát terrein af te tasten. Hij stelde vast dat de farmacie wat betreft nieuwe automatiseringsapparaten en computers een aanzienlijke achterstand had. In juli '97 sleepte Tibotec een subsidie van het Vlaams Instituut voor de bevordering van het Wetenschappelijk-Technologisch onderzoek ( IWT) van 90 miljoen frank op drie jaar tijd - het belangrijkste project van deze overheidsinstelling ooit - in de wacht. Met dat geld ontwikkelt Tibotec een eigen systeem voor het screenen van farmaceutische stoffen. De interesse in automatisatietechnologie ligt aan de basis van het feit dat Virco vandaag in staat is 500 tot 1000 tests of zo'n miljoen virale culturen per week af te werken. "Wij doen in één maand wat in de rest van de wereld als norm voor één jaar geldt," aldus Stoffels. In de farmacie hangt veel af van de kwaliteit van de onderzoekers. "We moeten geschikte wetenschapslui aantrekken om de huidige expansie te kunnen waarmaken", vertelt hij. "Hoewel ons land over uitstekende academici beschikt, bestaat een duidelijk tekort aan hooggekwalificeerde arbeidskrachten op de markt. Daarom trekken wij specialisten uit het buitenland aan. Met andere woorden: een reversed brain drain. Indien deze internationale vakmensen in hun thuisbasis wensen te blijven wonen - wat vaak voorkomt - richten wij een lokaal team rond deze spilfiguren op. Zo ontstond Virco Cambridge met gedelegeerd bestuurder Brendan Larder (nvdr: een gereputeerde HIV-onderzoeker die van Glaxo Wellcome overkwam). VerankeringTot op vandaag bestaat een natuurlijke verbondenheid tussen Tibotec en Virco omdat er op researchvlak overlappingen zijn. Dat merk je ook in de eigendomstructuur. Alle aandelen zijn ondergebracht in Pharmabioscience Holding, een vehikel dat voor 84 % in handen is van de families Pauwels, Claeys en Stoffels en voor 16% eigendomm van business angel Luc Verelst (zie kader: Business Angel). Bij de kapitaalverhoging worden onder deze koepel twee nieuwe groepen opgericht Virco Group nv en Tibotec Group nv. Daarin zullen de nieuwe investeerders aandelen kunnen verwerven. Buster: "Door de oprichting van een stichting naar Nederlands recht zullen de oorspronkelijke stichters - Rudi Pauwels, Carine Claeys (zijn echtgenote) en Paul Stoffels - altijd de controlerende meerderheid in de overkoepelende holding Pharmabioscience behouden. Zo'n sterke structuur zal niet snel in handen van een raider vallen. Bovendien hebben de grote farmagroepen alle belang bij gespecialiseerde, efficiënte en flexibele onderaannemers. Als ze deze nicheactiviteiten in eigen beheer zouden moeten uitvoeren, zal de kostprijs veel hoger liggen." Het management verbergt niet dat de financieringsoperatie als een opstap naar de beurs fungeert. Na de private plaatsing plannen Virco en Tibotec binnen twee tot drie jaar een beursgang. Al zou Virco deze stap wel eens vroeger kunnen zetten dan Tibotec. De kapitaalverhoging onderstreept het verschillend risicoprofiel. Tibotec gokt op lange termijn, terwijl Virco zich als diagnostisch bedrijf nu al profileert als essentiële schakel in het disease management. "Beide activiteiten hebben een verschillende levenscyclus. Door ze te scheiden, houden we het transparant en tonen we dat we in beide bedrijven even veel geloven", besluit Buster. ROELAND BYL - ERIC POMPEN