Het is nog bijzonder vroeg dag om de economische gevolgen van de oorlog in Oekraïne in te schatten. Blijft het conflict beperkt tot Oekraïne, dan kan de schade voor de westerse economie beperkt blijven. Escaleert de oorlog, dan kan de prognose van een beperkte impact meteen in de vuilnisbak. "De invasie is in elk geval een gamechanger. Het is onbegonnen werk de potentiële schade in te schatten, maar de impact heeft een andere dimensie gekregen. De gevolgen kunnen veel groter worden. We zijn in een andere wereld terechtgekomen", zegt Geert Langenus, econoom van de Nationale Bank.
...

Het is nog bijzonder vroeg dag om de economische gevolgen van de oorlog in Oekraïne in te schatten. Blijft het conflict beperkt tot Oekraïne, dan kan de schade voor de westerse economie beperkt blijven. Escaleert de oorlog, dan kan de prognose van een beperkte impact meteen in de vuilnisbak. "De invasie is in elk geval een gamechanger. Het is onbegonnen werk de potentiële schade in te schatten, maar de impact heeft een andere dimensie gekregen. De gevolgen kunnen veel groter worden. We zijn in een andere wereld terechtgekomen", zegt Geert Langenus, econoom van de Nationale Bank. Het gewicht van Oekraïne in de wereldeconomie is klein en onbeduidend. "Zelfs zware sancties tegen Rusland hebben maar een beperkte impact op de groei van de wereldeconomie. Een conflict met China zou veel erger zijn, omdat de wereldeconomie sterk afhankelijk is van de Chinese aanvoerketens", zegt Etienne De Callataÿ, de hoofdeconoom van de vermogensbeheerder Orcadia Asset Management. Toch kan de impact van het conflict op de westerse en dus ook op de Belgische economie groot worden door de verdere stijging van de al hoge prijzen voor olie en aardgas. Die prijsstijgingen voeden de inflatie, tasten onze koopkracht aan en dwingen de centrale banken het geldbeleid krapper te maken. In die omstandigheden is het voor de Europese of de Amerikaanse centrale bank moeilijk de economie met renteverlagingen te steunen. Hoogstens kunnen ze op korte termijn het tempo van de geplande normalisering van het beleid vertragen. Op lange termijn is misschien meer steun mogelijk, als een economische vertraging ook de inflatie decimeert. "De inflatie zal wat langer hoog blijven, maar ik zie nog geen scenario van een permanent hoge inflatie. Als de economie afkoelt, zal ook de inflatie snel dalen. Lagere bestedingen zijn een bron van desinflatie", zegt Etienne De Callataÿ. De prijs van ruwe olie steeg al tot boven 100 dollar per vat. Aardgas werd 30 procent duurder, vertrekkend van een prijsniveau dat al hoog was. Voor België kan de invoerfactuur van fossiele brandstoffen, op basis van de energieprijzen van begin deze maand, dit jaar oplopen tot 25 miljard euro, tegenover ongeveer 20 miljard euro in 2021 en 10 miljard euro in 2020. België betaalt dus een hoge belasting aan zijn buitenlandse energieleveranciers, waaronder Rusland, als de energieprijzen stijgen. De Europese Centrale Bank becijferde onlangs nog de impact van het dure aardgas op de economie van het eurogebied. Duur aardgas verlaagt de groei met 0,3 procent van het bruto binnenlands product (bbp), wat niet weinig is. Bij aanhoudend hoge of nog hogere prijzen kan de schade verder oplopen. De OESO berekende de impact van hoge olieprijzen op de economie. "Bij elke stijging van de prijs van een vat ruwe olie met 10 dollar, wordt de groei het eerste jaar met 0,2 procent afgeroomd, en het tweede jaar met nog eens 0,25 procent", zegt Koen De Leus, de hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis. "De prijzen zijn nu gestegen van 70 naar 100 dollar. Toegepast op de Belgische economie betekent dat een verlaging van de groei met 0,5 procent dit jaar, en nog eens 0,6 procent volgend jaar. Stijgt de olieprijs naar 150 dollar en meer, dan kan ons dat 2 tot 4 procent groei kosten. Dan zitten we in stagflatie." "Door het conflict zullen de prijzen voor fossiele brandstoffen langer hoog blijven. Dat zet extra druk op de inflatie, waardoor de kans op stagflatie toeneemt. Toch is het te vroeg om te zeggen dat deze nieuwe schok de doodsteek is voor het herstel. Dankzij de heropening van de economie presteert de dienstensector in Europa sterk. Het herstel heeft dus nog momentum", zegt Peter Vanden Houte, hoofdeconoom van ING België. Ook op lange termijn kunnen de energieprijzen hoog blijven. "Het conflict in Oekraïne toont aan dat niet veel nodig is om de energieprijzen door het dak te jagen, gezien de krapte op de markten. De voorbije jaren is te weinig geïnvesteerd in de productiecapaciteit van fossiele brandstoffen, terwijl de transitie naar een duurzame energiebevoorrading tien tot twintig jaar duurt. Ook bij een normalisatie van de geopolitieke spanningen zullen de prijzen hoog blijven, omdat het aanbod moeite heeft om de vraag te volgen", zegt Peter Vanden Houte. Volgende week zal de Europese Centrale Bank haar prognoses voor de groei en de inflatie in het eurogebied aanpassen. Volgens gelekte documenten zou de ECB dit jaar 0,4 procentpunt minder groei verwachten en 1,3 procentpunt meer inflatie. Dat zou voor dit jaar een groei van 3,8 procent en een inflatie van 4,5 procent betekenen. Dat is nog geen stagflatie, maar de strijd tegen de inflatie zal offers vragen. Op de obligatiemarkten stijgt de rente op korte termijn sneller dan die op lange termijn. Het betekent dat de obligatiehandelaars er rekening mee houden dat de inflatie niet beteugeld kan worden zonder een stevige groeivertraging. "Ik vrees geen ineenstorting van de economie door een gebrek aan energie", zegt Etienne De Callataÿ. "Er zijn genoeg olie- en gasreserves, maar er is te weinig geïnvesteerd in ontginningscapaciteit, omdat de rendabiliteit van die projecten op lange termijn onduidelijk is door de klimaattransitie. Blijft de olieprijs stijgen, dan wordt het toch opnieuw interessant om te investeren. Indien nodig kan de productie dus omhoog." Niet alleen dure energie kan de economie een pad in de korf zetten. De oorlog kan ook het vertrouwen van de bedrijven en gezinnen in die mate raken dat ze hun investeringen en bestedingen terugschroeven. "Veel hangt af van de communicatie van onze politici. Het klinkt cynisch, maar als Oekraïne weer onder Russische controle komt, maakt dat niet veel uit voor de westerse economie. Dat zal het gedrag van onze bedrijven en consumenten niet veranderen. Als onze politici echter beginnen te spreken over een derde wereldoorlog, kan het vertrouwen wel aangetast worden. Zulke uitspraken zouden dom en verkeerd zijn", zegt Etienne De Callataÿ.