Dít is de kern van de boodschap die uitvinder, entrepreneur en visionair Raymond Kurzweil (50 j.) uitdraagt in zijn jongste boek "The Age of Spiritual Machines". Hij voorspelt dat computers al in 2020 de geheugencapaciteit en verwerkingssnelheid van het menselijke brein zullen evenaren. Hun denken zal subtieler en complexer worden dan het onze. Computers zullen een eigen wil ontwikkelen en beweren een eigen bewustzijn te hebben. En wij - de mensheid - zullen geen andere keuze hebben dan ze te geloven.
...

Dít is de kern van de boodschap die uitvinder, entrepreneur en visionair Raymond Kurzweil (50 j.) uitdraagt in zijn jongste boek "The Age of Spiritual Machines". Hij voorspelt dat computers al in 2020 de geheugencapaciteit en verwerkingssnelheid van het menselijke brein zullen evenaren. Hun denken zal subtieler en complexer worden dan het onze. Computers zullen een eigen wil ontwikkelen en beweren een eigen bewustzijn te hebben. En wij - de mensheid - zullen geen andere keuze hebben dan ze te geloven. Deze fascinerende en controversiële stelling is Ray Kurzweils profetische blauwdruk voor de 21ste eeuw. In zijn boek - dat in januari 1999 verschijnt - schrijft hij ongeremd over technologieën zoals brain porting, waarmee we onze herinneringen, kennis en persoonlijkheid op de harde schijf van een computer kunnen kopiëren. Hij voorspelt dat neurale inplantingen in de mens alledaagse praktijk zullen worden. Hiermee zullen we op virtuele wijze zintuigelijke ervaringen en spirituele gevoelens kunnen oproepen. En uiteindelijk zullen we er zelfs in slagen onze eigen sterfelijkheid te veranderen. Met dit ongewone gedachtengoed is Ray Kurzweil niet aan zijn proefstuk toe. Hij is de geestesvader van revolutionaire apparaten zoals de leesmachine voor blinden, de K250-synthesizer en een systeem voor geavanceerde spraakherkenning. In 1988 werd hij door het prestigieuze MIT ( Massachusetts Institute of Technology) uitgeroepen tot uitvinder van het jaar. Zijn vorige boek - "The Age of Intelligent Machines" - was een internationaal succes en werd door de Association of American Publishers gelauwerd als het beste computerboek van 1990. Vier jaar later kreeg hij voor zijn carrière de Carnegie Mellon-wetenschapsprijs toegekend. Ook in België verwierf Ray Kurzweil bekendheid toen zijn bedrijf - Kurzweil Applied Intelligence - in 1997 werd overgekocht door het Ieperse spraaktechnologiebedrijf Lernout & Hauspie (zie kader Rusteloos genie). Dankzij die aankoop kon L&H zich in geen tijd profileren als marktleider in het segment van de dicteersoftware, naast geduchte concurrenten zoals IBM en Dragon Systems. Miljoenen soorten wezensRay Kurzweil weigert zich vandaag als een doemprofeet, en evenmin als een utopische optimist te laten catalogeren. "Ik heb het niet over een invasie van buitenaardse wezens," benadrukt hij. "Computers zijn nu al een inherent onderdeel van onze beschaving. En ze zullen nog zoveel intiemer met ons verweven geraken. Ze worden een onlosmakelijk onderdeel van ons menselijk lichaam." In de eerste paragrafen van zijn boek beschrijft hij hoe de evolutie op aarde miljoenen soorten levende wezens heeft gecreëerd. "De evolutie was een meesterprogrammeur," vindt hij. De hiervoor noodzakelijke software werd allemaal uitgeschreven en opgeslagen - als digitale data - in de chemische structuur van een complexe molecule: het DNA, of (voluit) desoxyribonucleïnezuur. "Evolutie was echter ook een erg ondoeltreffende programmeur," merkt Ray Kurzweil op. Het merendeel van de DNA-code - pakweg zo'n 97% - werkt immers niet. De meeste van de sequenties produceren geen proteïne en blijken dus nutteloos te zijn. Zo beslaat het actieve gedeelte van onze DNA-code slechts 23 megabyte. Dit is minder dan wat nodig is om Microsoft Word op een pc te laten draaien. De evolutie heeft er ook erg lang over gedaan om het leven op aarde te ontwikkelen. "Als we die immense voorraad tijd vergelijken met wat is gepresteerd, dan is haar intelligentiequotiënt ( IQ) slechts een oneindig klein beetje groter dan nul," schrijft Kurzweil. Evolutie is dus nauwelijks een quantum slimmer dan compleet idioot gedrag. Mensen scoren veel beter op die intelligentieschaal. Zegt hij: "Kijk maar naar wat we bereikt hebben in een tijdsbestek van nauwelijks enkele duizenden jaren." Hij twijfelt er dan ook niet aan. "De mens zal zijn eigen evolutie met straatlengtes voorsprong kloppen," voorspelt hij. "Hij zal evenveel of meer bereiken in een tijdsspanne van nauwelijks enkele duizenden jaren, waar de evolutie er miljarden jaren over heeft gedaan." En in zijn boek legt hij uit hoe dat daadwerkelijk zal gebeuren.De menselijke hersenen zijn erg goed in de massale parallelle verwerking van informatie. Ze tellen ongeveer 100 miljard neuronen of zenuwcellen. Met een geschat gemiddelde van 1000 connecties per neuron, beschikken we zo over 100 triljoen verbindingen die elk in staat zijn om simultaan één berekening te doen. De keerzijde van de medaille is echter de extreem lage snelheid van elke neurale verbinding: slechts 200 berekeningen per seconde."Veronderstel nu dat we een massief neuraal net kunnen bouwen," redeneert Kurzweil. "Op basis van silicium en gebaseerd op de reverse engineering van het menselijke brein - bijvoorbeeld met scanningstechnieken zoals beeldvorming door middel van magnetische resonantie." De circuits van dit net zullen een miljoen keer sneller zijn dan menselijke neuronen, want ze zijn elektronisch. In het Japanse Kyoto wordt op dit ogenblik aan een dergelijk type van computer gesleuteld (zie kader Artificieel brein). De bedoeling is om dit kunstmatige brein de basisprincipes van de menselijke taal te laten leren en om het dan op eigen houtje aan het lezen te zetten waarbij aan elektronische snelheden bijvoorbeeld alle literatuur van het Web kan worden verwerkt. Technisch gezien is dit zeker haalbaar, aldus Ray Kurzweil. "Vandaag kan neurale netsoftware die op goedkope pc's draait, al zo'n 1 miljoen berekeningen per seconde maken. Dit is nog steeds 100 miljard keer trager dan het menselijke brein. Maar toch komen dergelijke systemen al heel dicht in de buurt van menselijke vaardigheden zoals schrift-, spraak- en gezichtsherkenning."Hij schat dat een neurale pc die vandaag zo'n 2000 dollar kost, tegen het jaar 2025 pakweg 20 miljoen miljard berekeningen per seconde zal aankunnen, of een equivalent van het menselijk brein. Daarvoor baseert hij zich op de Wet van Moore, die stipuleert dat de omvang van een transistor op een geïntegreerd circuit ( IC) elke twee jaar met 50% afneemt. Hierdoor stijgt de processorsnelheid, omdat de elektronen in de transistor steeds kleinere afstanden hoeven af te leggen. Kurzweil: "Door de intrede van de parallelle computing in de jaren negentig is die exponentiële versnelling nog verder toegenomen. Elk jaar verdubbelt nu de processorsnelheid van een computer." Die groeispiraal zorgt voor een ongelooflijke omwenteling. Computers zijn vandaag wel 100 miljoen keer krachtiger en performanter (voor dezelfde kostprijs per eenheid) dan pakweg halfweg deze eeuw. "Had de automobielsector eenzelfde vooruitgang gemaakt in de voorbije vijftig jaar, dan zou een auto vandaag bijna niks meer kosten en sneller rijden dan de snelheid van het licht," zo vergelijkt Ray Kurzweil. Hij is dan ook formeel: net zoals de exponentiële groei in computing niet is begonnen met de Wet van Moore, zal hij er ook niet mee eindigen. " Moore's Law is geen vervanging van de evolutietheorie van Darwin. Ze is er een illustratie van," benadrukt hij. DriedimensionaalMaar op welke manier zal de (computer)technologie deze razendsnelle evolutie kunnen blijven volgen? Ray Kurzweil is er vrij gerust in. "We beginnen nu nog maar de derde dimensie in het ontwerpen van chips te ontdekken," zegt hij. "De grote meerderheid van de hedendaagse chips zijn plat ( 2D), terwijl onze hersenen op driedimensionale wijze zijn georganiseerd. We leven in een 3D-wereld." Experts gaan ervan uit dat in de chipindustrie de Wet van Moore nog zo'n vijftien tot twintig jaar geldig zal blijven, dankzij de steeds hogere resoluties van optische lithografie (een elektronisch proces dat gelijkt op fotografisch drukwerk). Nu al worden transistors en andere componenten gemeten in miljoensten van een meter. Maar wat dan als de onderdelen van een transistor tot op atomair niveau zijn aanbeland, zodat de conventionele methode van ineenkrimping niet meer werkt?"Er zitten nog genoeg andere, nieuwe computertechnologieën in de pijplijn," antwoordt Kurzweil. Op termijn zou het silicium kunnen worden vervangen door de nanotube: een minuscule, extreem sterke en hittebestendige koolstofatoom. Er wordt ook al volop geëxperimenteerd met optische technologieën, waarbij fotonen of lichtdeeltjes gebruikt worden in de plaats van elektronen. Sommige wetenschappers spelen zelfs met de idee om het DNA te gebruiken als computermedium. Deze steeds verder voortschrijdende kennis op cellulair niveau opent onvermoede perspectieven. "We zullen ons lichaam op kunstmatige wijze cel per cel kunnen heropbouwen," voorspelt Kurzweil. "En daarvoor zullen we een beroep doen op één van de belangrijkste technologieën van de 21ste eeuw: de nanotechnologie." Deze techniek bestaat al op natuurlijke wijze, in ons lichaam. Want in de menselijke cellen zijn piepkleine machines aan het werk - ribosomen genaamd - die organismen bouwen op moleculaire wijze en dit volgens codes die opgeslagen liggen in onze DNA-structuur. "Engineering op atomaire schaal is dus haalbaar," besluit Ray Kurzweil, en hij geeft enkele concrete voorbeelden. In 1996 slaagde Texas Instruments ( TI) erin om een chipsysteem met een half miljoen beweegbare spiegeltjes te maken die werden gebruikt in een piepkleine hogeresolutieprojector. TI verkocht vorig jaar zo'n 100 miljoen dollar van deze nanospiegels. Een ander voorbeeld is het Xerox Palo Alto Research Center ( PARC). Daar werd een chipsysteem ontwikkeld dat gebruik maakt van microscopisch kleine luchtkleppen om papieren documenten op de juiste wijze door de machine te laten glijden. En in Cornell University slaagde een graduate student erin om een minuscule gitaar te bouwen met snaren van nauwelijks 50 nanometer dik (1 nano is één miljardste van een meter). Dit muziekinstrument was volledig functioneel. Maar spijtig genoeg trilden de snaren aan 10 miljoen vibraties per seconde - ver voorbij de menselijke gehoorgrens. "We kunnen die technologische evolutie niet stoppen," zegt Ray Kurzweil. "Een einde maken aan dit proces zou betekenen dat we de basisprincipes van de economische concurrentie én onze eeuwenlange speurtocht naar kennis verwerpen. Dit zal niet gebeuren. Ook al omdat er zoveel voordelen op ons liggen te wachten: economische voorspoed, betere gezondheid, een intensere communicatie, effectiever onderwijs én betere ontspanning."Waar moet dit dan eindigen? Ray Kurzweil ziet het zo: "Het lot van het Heelal is een beslissing die nog zal moeten worden gemaakt. En we zullen ons daarover op intelligente wijze buigen - wanneer de tijd daarvoor rijp is."Ray Kurzweil, "The Age of Spiritual Machines", Viking, 24,95 dollar. De publicatiedatum is januari 1999.PIET DEPUYDT