DER KAISER VON ATLANTIS
...

DER KAISER VON ATLANTISDe Oostenrijkse komponist, orkestdirigent en criticus Viktor Ullmann (1898 - 1944) werd door de nazi's in 1942 vanuit Praag, waar hij naartoe was gevlucht, gedeporteerd naar Theresiënstadt, het "modelkoncentratiekamp" waarmee de Duitsers de internationale publieke opinie wilden overtuigen hoe "goed" de joden toch behandeld werden. De gedeporteerden hielden er een bloeiend muziekleven in stand. Ullmann was er belast met de organizatie van de repetities en beleefde er een zeer kreatieve periode. In deze beklemmende sfeer komponeerde hij onder meer de opera Der Kaiser von Atlantis, een nauwelijks verhulde antifascistische allegorie, met een overduidelijke Hitler-persiflage. Wat de SS er dan ook meteen toe aanzette het werk te bestempelen als Entartete Kunst. Enkele maanden later werd Ullmann in Auschwitz om het leven gebracht.Sabine Hartmannshenn regisseerde deze opera, met zijn prangende historische en politieke dimensie, voor de Muntschouwburg, in co-produktie met deSingel en het Luikse Théâtre de la Place. Haar kommentaar : "Als jonge Duitse is het regisseren van deze opera voor mij biezonder belangrijk, aangezien hij deel uitmaakt van een afschuwelijke pagina uit onze geschiedenis. De indruk die het nalaat situeert zich een beetje verwarrend tussen afkeer en schuldgevoel : onze grootouders schreven die pagina. (...) Maar het is niet enkel als Duitse dat ik reageer. Het is ook als hedendaags burger, ten overstaan van de barbarij van vandaag... "Opvoeringen op 13 en 14 oktober, 20 uur, in het Lunateater, Sainctelettesquare 20, 1210 Brussel, tel. (02)229.12.11.Op 19, 21 en 22 oktober in deSingel, Antwerpen, tel. (03)248.38.00.HOLLANDSE SCHILDERSHet artistieke leven in Brussel stond in de tweede helft van de 19de eeuw op internationaal niveau, zoals de salons van Les XX en La Libre Esthétique aantoonden. Veel jonge schilders uit Holland kwamen naar Brussel afgezakt. Over de Hollandse kunstenaarskolonie, met onder meer landschapsschilder Willem Roelofs, dierenschilder Jan de Haas, de broers David en Peter Oyens, de tekenaar en graveur C.N.S. van Gravesande, loopt nu een tentoonstelling in het Brusselse Museum voor Moderne Kunst.Tot 10 december, Koningsplein 1-2, 1000 Brussel. GEESTESZIEKENVanaf 14 oktober ontvangt het Palais des Beaux-Arts van Charleroi een "waanzinnige" kollektie : 300 tekeningen, schilderijen, collages, montages, beeldhouwwerken, gemaakt door geesteszieken uit verschillende Europese instellingen, en begin deze eeuw verzameld door Hans Prinzhorn, die assistent was aan het Psychiatrisch Instituut van de universiteit van Heidelberg. Zijn kollektie, in totaal meer dan 6000 stuks groot, was het onderwerp van een publikatie die door kunstenaars als Max Ernst, Paul Klee, Alfred Kubin en vele anderen met entoesiasme werd onthaald. Ze stonden verstomd van het werk van deze "psychiatrische kunstenaars. "La Beauté Insensée - Kollektie Prinzhorn, in het Palais des Beaux-Arts, Place du Manège, Charleroi. Info : tel. (071)31.44.20. Licht en schaduwIn La Louvière wordt het volledige litografische parkoers getoond van een kunstenaar die zonder ophouden licht en schaduw onderzocht : Bram van Velde.De Cézanne-retrospektieve in Parijs herinnert er ons aan dat niemand sant is in eigen land althans niet tijdens zijn leven. Het werk van Bram van Velde, van wie nu in La Louvière het litografisch werk wordt getoond, levert een bewijs te meer van die stelling.Cézanne was reeds 56 toen hij zijn eerste eigen tentoonstelling kon opzetten, hij was er 60 toen hem de eerste blijken van publieke waardering te beurt vielen. De Nederlander Bram van Velde, geboren in 1895 en gestorven in 1981, was er 51 toen de Parijse galerist Edouard Loeb hem voor het eerst solo prezenteerde, in 1946. Onder kontrakt genomen door de Galerie Maeght, tot 1952, kende hij noch het commerciële sukses, noch de publieke erkenning. Slechts een kring van getrouwen, onder wie de schrijver Samuel Beckett, volgden aandachtig zijn werk. Het vergde de volharding van een Belg, kunstcriticus Jacques Putman, om het Stedelijk Museum van Amsterdam er aan het eind van de jaren 150 toe te brengen deze onbekende uit eigen land te ontdekken.De invloed van Jacques Putman, maar ook die van Pierre Alechinsky, zal toonaangevend blijken in de litografische realizaties van Bram van Velde. Hij ontdekt dat hij met deze techniek uit een matrijs-werk telkens nieuwe abstrakte kreaties kan puren. Het spel van schaduw en licht, het gamma van kleuren en hun superpositie vormen voor hem een nieuwe scheppingsruimte. De kleurrijke ontboezemingen van van Velde laten je niet onbewogen. Vertrekkend van een gouache, vaak, herneemt hij zonder de toeschouwer te vervelen een beeld om er de ene keer bijna een "tweelingsbeeld" van te maken, de andere keer één waar nog slechts verre verwantschap in te merken valt. Bij Bram van Velde maakt de litografie-techniek essentieel deel uit van zijn oeuvre, ze laat 's mans diverse emotionele etappes zien. Opgemerkt was bijvoorbeeld ook zijn deelname aan een projekt van Jacques Putman : de verkoop, tegen demokratische prijzen, van litografieën van de hand van Alechinsky, Matta, Jorn, onder het label Prisunic (1967).In La Louvière wordt het integrale litografische oeuvre van Bram van Velde geprezenteerd, zo'n 400 werken, bijeengebracht door collektionneurs. De expositie wordt aangevuld met foto-dokumenten, getuigenissen, brieven. Er zijn ook lito's te koop, tegen prijzen die schommelen tussen 18.000 en 78.000 frank.ALAIN DELAUNOISBram van Velde, l'oeuvre lithographié, Centre de la Gravure et de l'Image Imprimée, Rue des amours 10, 7100 La Louvière. Tot 10 december, tussen 12 en 18 uur, behalve op maan- en feestdagen. Inlichtingen : tel. (064)28.48.58.Bram van Velde, 1981, door Marc Trivier.Equilibre, 1977.