De crematoriumoorlog sluimert al sinds Filip Soete in 1988 zijn crematorium in Brugge opende. Juristen stelden toen al dat crematie het equivalent van de begrafenis is en dus "in beginsel" - de wettelijke term - het monopolie van de publieke overheden. De mistoestanden in het crematorium van Vilvoorde - vermengde as - waarvoor een medewerker van Soete veroordeeld werd, leidden rechtstreeks tot de verstrenging van de wet. In 1998 telt België tien crematoria. Wilrijk en Turnhout ressorteren onder de Intercommunale voor Crematoriumbeheer van Antwerpen ( IVCA), Lochristi onder de Intercommunale Westlede, Ukkel onder de Société Coopérative Intercommunale de Crémation ( SCIC) en Luik onder de Intercommunale du Centre Funéraire Robert Mont. De Société de Crémation de Charleroi ( SCC), de exploitatievennootschap waarin ook de stad Charleroi haar zegje heeft, is voor 98% eigendom van de Société d'Études et de Services pour la Crémation ( SESC), waarvan Smap hoofdaandeelhouder is. SESC verzamelt privé-aandeelhouders en bedrijven en heeft links met de Karolingische notabelengroep A.C.E. en met Malibran, dat via de Franse moeder Pompes Funèbres Générales ( PFG) van Pompes Funèbres Réunies eigendom is van de beursgenoteerde Amerikaanse Service Corporation International ( SCI). Brugge, Vilvoorde, Hasselt en Bergen - vier nv's met Iso-certificaat, maar zonder geconsolideerde jaarrekening - behoren tot Soetes Funeral Technologies and Management-groep, een bedrijvenkluwen waartoe verder nog behoren: ...

De crematoriumoorlog sluimert al sinds Filip Soete in 1988 zijn crematorium in Brugge opende. Juristen stelden toen al dat crematie het equivalent van de begrafenis is en dus "in beginsel" - de wettelijke term - het monopolie van de publieke overheden. De mistoestanden in het crematorium van Vilvoorde - vermengde as - waarvoor een medewerker van Soete veroordeeld werd, leidden rechtstreeks tot de verstrenging van de wet. In 1998 telt België tien crematoria. Wilrijk en Turnhout ressorteren onder de Intercommunale voor Crematoriumbeheer van Antwerpen ( IVCA), Lochristi onder de Intercommunale Westlede, Ukkel onder de Société Coopérative Intercommunale de Crémation ( SCIC) en Luik onder de Intercommunale du Centre Funéraire Robert Mont. De Société de Crémation de Charleroi ( SCC), de exploitatievennootschap waarin ook de stad Charleroi haar zegje heeft, is voor 98% eigendom van de Société d'Études et de Services pour la Crémation ( SESC), waarvan Smap hoofdaandeelhouder is. SESC verzamelt privé-aandeelhouders en bedrijven en heeft links met de Karolingische notabelengroep A.C.E. en met Malibran, dat via de Franse moeder Pompes Funèbres Générales ( PFG) van Pompes Funèbres Réunies eigendom is van de beursgenoteerde Amerikaanse Service Corporation International ( SCI). Brugge, Vilvoorde, Hasselt en Bergen - vier nv's met Iso-certificaat, maar zonder geconsolideerde jaarrekening - behoren tot Soetes Funeral Technologies and Management-groep, een bedrijvenkluwen waartoe verder nog behoren: Funeral Assistance International en verschillende buitenlandse vennootschappen, ex-kunstbloemenverkoper en huidige financieringsholding Funeralia, het slapende Crematec Marketing, onderhoudsbedrijf Crematrade en Isis-uitvaartverzekeringen - waarin Soete via twee van zijn bedrijven zijn oorspronkelijke vennoten, P&V Verzekeringen en begrafenisonderneming Michel, uitkocht. Via verschillende van die bedrijven - vooral Funeralia en Crematrade - bezit Soete 100% van de vier crematoria. Van 104.000 overleden Belgen werd er in 1997 net geen 30% (30.500) gecremeerd: 5465 in Wilrijk, 5175 in Ukkel, 4454 in Lochristi, 3424 in Brugge, 3360 in Vilvoorde, 3024 in Luik, 1909 in Charleroi, 1503 in Bergen, 1403 in Hasselt en 840 in Turnhout. De vergrijzing van de bevolking, de problemen met dure en onhygiënische begraafplaatsen en de meer open houding van de rooms-katholieke kerk stuwen méér Belgen - hoewel in Vlaanderen sneller dan in Wallonië - naar de verbrandingsoven. Westlede bouwt daarom een tweede crematorium in Aalst tegen 2001 en plant een derde in Sint-Niklaas. "Crematie is een groeimarkt," bevestigt Kris Coenegrachts, directeur van de intercommunale Westlede. Maar nu crematoria definitief uit de marginaliteit klimmen, concurreert de wet van 12 juli 1998 de privé-ondernemers binnen de vijf jaar (na de verschijning van de wet in het Belgisch Staatsblad, die lang op zich laat wachten) uit de markt. Waarom?Omdat de wetgever de misbruiken in de sector te lijf wil gaan. "Wie de crematiemarkt in privé-handen drijft, voert de prijs op. De crematoriumkartels in Nederland zijn daarvan het bewijs," zegt Coenegrachts. Kartelafspraken tussen 68 Nederlandse crematoria, eigendom van crematiestichtingen en privé-ondernemingen, schieten de prijzen naar de hemel. Maar volgens de concessies tussen privé-crematoria en de gemeenten waar ze opereren, mogen de uitbaters geen hogere prijzen vragen dan de markt - lees: de intercommunales, die momenteel 12.000 frank per crematie factureren. "Een crematorium mág ook niet gericht zijn op winstmaximalisatie, om uitbuiting van het rouwproces te vermijden en de dienstverlening te vrijwaren," zegt René Somers, directeur van IVCA. Maar moet de bescherming van de consument dan niet beginnen bij de begrafenisondernemers - zie kader: Uw dood is mijn brood -, die, in tegenstelling tot crematoria, wel rechtstreeks onderhandelen met de getroffen families? Belastinggeld verbrandenVeel groen, kraaknette gebouwen, fris gemaaide gazons: uitbaters van crematoria reppen zich om bezoekers hun luguber imago uit het hoofd te praten. Vooral intercommunales hebben er ronde sommen voor over: Westlede, met haar eigen vermogen van 190 miljoen frank, investeerde 360 miljoen in de bouw van het crematorium van Lochristi, binnen de vier jaar komen er nieuwe infrastructuurinvesteringen ter waarde van 140 miljoen. Het nieuwe crematorium in Aalst zal 220 miljoen kosten. IVCA pompte 300 miljoen in Wilrijk en 250 miljoen in het Turnhoutse crematorium. Het crematorium van Ukkel heeft een geschatte patrimoniumwaarde van 750 miljoen frank. Privé-crematoria zijn beduidend minder gekapitaliseerd. De nv crematorium Brugge vergde een investering van 80 miljoen frank, het project in Vilvoorde 95 miljoen, Hasselt 40 miljoen en Bergen 70 miljoen. "Het is alsof je een kapel met een tempel vergelijkt," zegt Filip Soete. "Maar de tijd van de piramides is voorbij: er is nood aan meer, kleinere crematoria."Intercommunales hebben meer armslag, onder meer omdat zij voor hun financiering kunnen beschikken over bouw- en informaticasubsidies voor de overheidsdiensten. Privé-crematoria blijven daarvan verstoken. IVCA betaalde de 550 miljoen voor de crematoria van Wilrijk en Turnhout via eigen vermogen (155 miljoen), subsidies (135 miljoen, minder dan 25%) en leningen (260 miljoen, nu verzameld in een consolidatielening die de kostprijs met 43 miljoen moet drukken)." Van 360 miljoen frank investeringen in Westlede kwam 196 miljoen uit eigen kapitaal, 65 miljoen uit leningen (die sinds 1997 volledig afbetaald zijn) en 98,8 miljoen uit subsidies."Maar we storten geen belastinggeld in een bodemloze put," weerleggen verantwoordelijken van de intercommunales, die hun activiteiten als gezonde bedrijven proberen te runnen. De 48 leden van de intercommunale Westlede (gemeenten en de provincie Oost-Vlaanderen) telden eenmalig 100 frank per inwoner neer, wat het maatschappelijk kapitaal op 190 miljoen bracht. IVCA vroeg 120 frank per inwoner van 47 gemeenten in het Antwerpse, de drie arrondissementshoofdplaatsen (Antwerpen, Turnhout en Mechelen) en het Antwerpse provinciebestuur, goed voor een maatschappelijk kapitaal van 188 miljoen. De twaalf leden in Ukkel stortten bij de oprichting in 1932 100 frank per inwoner, het kapitaal bedraagt 750.000 frank anno 1997.Naar omzeten aantal crematies is Wilrijk Belgiës grootste crematorium. IVCA haalde in 1997 een omzet van 97 miljoen frank, maar maakte bijna 6 miljoen frank verlies. Ook de SCIC in Ukkel, met 64 miljoen frank omzet, boekte in 1997 een nettoverlies: bijna 3,1 miljoen frank. "Volledig toe te schrijven aan de zware afschrijvingen van recente investeringen - 250 miljoen in Turnhout en 92 miljoen voor renovatiewerken in Ukkel -", zeggen de twee woordvoerders. Dat verklaart het hoge gecumuleerde verlies - 28 miljoen frank - bij IVCA: de intercommunale draagt exploitatieverliezen uit de opstartfase van haar crematoria (een periode van vijf jaar) steevast over naar volgende boekjaren, om nieuwe kapitaalinbreng van de aangesloten gemeenten te vermijden. Somers ziet de toekomst rooskleurig in: "Het exploitatie-overschot in Wilrijk dekt ruimschoots het tekort in Turnhout."Westlede puurde 10 miljoen frank winst uit een jaaromzet van 75 miljoen en is al sinds zijn tweede werkjaar uit de rode cijfers. De SCC in Charleroi haalde een omzet van 24,6 miljoen frank in 1997 en zag zijn winst vorig jaar van 2,7 miljoen stijgen naar 3 miljoen. De nv Crematorium Brugge draaide in 1997 een omzet van 57 miljoen frank en maakte 2 miljoen frank winst; de nv Crematorium Vilvoorde haalde bijna 58 miljoen omzet voor 3,2 miljoen winst, Crematorium Hasselt 13 miljoen voor een half miljoen winst en Hainaut Crémation in Bergen 17 miljoen frank voor 1,6 miljoen frank winst. Ook de vier Soete-crematoria hebben een positieve cashflow, maar een negatief nettobedrijfskapitaal dat kreunt onder de investeringslast. De toekomst van de doodBrugge, Vilvoorde, Hasselt, Bergen of Charleroi kunnen nu de aandeelhouders in hun crematoria uitkopen of de krachten bundelen met de privé-investeerders. Zelf nieuwe crematoria bouwen is onmogelijk. Soete: "Al mijn contracten verlenen een onroerend recht voor 50 of 99 jaar en bevatten een niet-concurrentiebedingclausule: steden mogen niet deelnemen aan een intiatief tot oprichting of exploitatie van een crematorium." Maar misschien heeft Soete zijn grote kans wel verkeken: het gerucht gaat dat hij vorig jaar zelf een tender uitschreef, waarop enkele uitvaartgroepen - De Facultatieve en Dela Verzekeringen in Nederland en SCI via de Cirrus Group - ingetekend zouden hebben met een totaalbod van 400 miljoen frank. Wat Soete ontkent. Het buitenland krijgt nu zijn grote belangstelling. De Soete-groep bouwt twee crematoria in Zuid-Spanje, waarvan de aandelen gespreid zitten over drie vennootschappen. Hij runt er ook vier begrafenisondernemingen. In Engeland opent hij in 1999 zijn crematorium in Telford, eigendom van New Crematoria Ltd. En er rijpen plannen voor Franse en Duitse uitvaartprojecten. "Er liggen ook nog drie Belgische crematoriumplannen in de lade," verzekert Soete. "Ik kan gemengde intercommunales knowhow en efficiëntie bieden, plus 100% van de investeringen. Of ik kan wachten tot België, zoals de rest van Europa, crematie opnieuw privatiseert." FRANK DEMETS