Is er nog toekomst voor Philips België in de 21ste eeuw ? Ondanks een historische recordomzet slinkt het aantal jobs met de dag. "Kennis" wordt prioriteit nummer één.
...

Is er nog toekomst voor Philips België in de 21ste eeuw ? Ondanks een historische recordomzet slinkt het aantal jobs met de dag. "Kennis" wordt prioriteit nummer één.Er is iets pervers aan de gang op de tv-markt, waarin Philips een dominante positie heeft. Zowel de verkoop van breedbeeld- als combi-tv's (tv en videorecorder) ging er de voorbije jaren met rasse schreden op vooruit. Ook het marktaandeel van Philips kreeg een forse duw : de jongste cijfers van GfK spreken van 22 % in België, tegenover 15 % zo'n vijf jaar terug (zie grafiek). Maar tegelijk kromp de totale omzet van de markt in diezelfde periode met 30 % in elkaar. Het is een fenomeen dat zich voordeed bij de meeste producten uit de voor Philips vitale divisie Consumer Products goed voor 34,5 % van de groepsomzet. De West-Europese markt voor consumentenelektronica kende in 1996 een stagnerend en zelfs teruglopend consumptieverloop. De hevige prijzenslag die hierop volgde, bracht een flinke ravage teweeg. Niet toevallig beslisten spelers zoals Nokia, Siemens en Blaupunkt om hun tv-productie stop te zetten. Ook Philips diende bij te sturen. Medio '97 gaat de fabriek in Monza (Italië) dicht. En de eindassemblage voor kleurentv's wordt geconcentreerd in het Franse Dreux. VERGULDE PIL.Ook België ontsnapt niet aan de onheilstijdingen. Eind vorig jaar telde de elektronicareus nog bijna 9000 werknemers in dit land. Tegen deze zomer zal dit aantal met 1140 verminderd zijn. Bij de tv-fabriek in Brugge sneuvelen niet minder dan 58 % van de jobs. De lokale vestiging wordt wél gepromoveerd tot "wereldwijd competentiecentrum" voor hooggespecialiseerde tv-toestellen binnen de groep. Is dit de vergulde pil ?"We gaan naar een omgeving die minder en minder voorspelbaar wordt," zegt Philips-woordvoerder Julien Michiels. "De grilligheid van de markt is enorm. Er zijn geen zwartwitaxioma's meer in deze industrie. De vraag is : waar kunnen wij met Philips nog groeien ? En dan stellen we vast dat het grote potentieel zich vandaag vooral situeert in het Verre Oosten, Latijns-Amerika en de Oost-Europese landen." Is er dus nog toekomst voor een elektronicareus die in 1995 nauwelijks twee jaar terug voor meer dan 10 miljard frank aan orders plaatste in België, een kleine 48 miljard frank uitvoerde en werk gaf aan 12.660 mensen (rechtstreeks en ontrechtstreeks) ? De vraag heeft een contradictorische bijklank. Want Philips België boekte vorig jaar een omzet van 64,5 miljard frank een aangroei met 7 % tegenover 1995. Nooit was dit cijfer hier zo hoog. En toch slinkt het aantal arbeidsplaatsen met de dag. Zo wordt in de tv-fabriek van Brugge de capaciteit voor serieproductie dit jaar teruggeschroefd van 750.000 naar 350.000 toestellen per jaar. Zo'n 646 arbeiders verliezen hun job. Toch wordt er ook aangeworven, zij het in veel kleinere mate : een 30-tal nieuwe ingenieurs. "We bouwen af in arbeid en breiden uit in kennis," zegt Gilbert Verbiest, algemeen directeur ter plaatse. "Het feit dat Brugge acht jaar terug besliste om een ontwikkelingslabo voor tv-toestellen van het duurdere gamma op te starten, heeft ons nu gered." KEURSLIJF.Philips wil zijn vestiging in Brugge voortaan gebruiken als "springplank". De productielijn voor hoogtechnologische tv-toestellen wordt er met de nodige ontwikkeling in gang gezet. Daarbij speelt de lokale expertise een grote rol. En van zodra die productie een zeker volume bereikt, wordt ze verhuisd naar het Franse Dreux of naar Kwidzyn in Polen, waar Philips een competitieve fabriek voor kleuren-tv's van het goedkopere gamma heeft neergezet.Sommigen hebben het daar moeilijk mee. Het nieuwe keurslijf waarin Brugge wordt gedrongen zou alleen maar het tijdelijke karakter van de vestiging versterken. Gilbert Verbiest ontkent dat. Zegt hij : "De tv-technologie evolueert zeer snel. Dit speelt in ons voordeel. Een product dat één jaar op de markt is, is nu al ouderwets. Er zullen dus voortdurend nieuwe series opgestart moeten worden, met steeds meer software en talrijke technische features. Ik zie de lagelonenlanden hier niet meteen onze taak overnemen." Ook het feit dat steeds meer tv's met futuristische geluidstechnieken zoals Incredible Sound of Dolby Pro Logic op de markt komen, speelt volgens sommigen in het voordeel van een vestiging als Brugge. De kennis van die technieken berust immers in Leuven en Dendermonde, twee Philips-centra niet ver uit de buurt. De lokale synergie die hieruit voortvloeit, moet het behoud van België als expertise- pool binnen de groep bevorderen, zo klinkt het. Critici wijzen er echter op dat Brugge in tegenstelling tot Dreux niet zélf over een beeldbuisfabriek beschikt. Dit zou haar een concurrentieel nadeel bezorgen. En Philips heeft trouwens nog twee andere productie- sites voor beeldbuizen in een straal van 400 kilometer rond Brugge staan. Eén in Aken een vrij dure fabriek, maar polyvalent en met een capaciteit van 2,5 miljoen beeldbuizen per jaar en een andere in het Britse Durham zeer competitief, profiterend van de lagere lonen en goed voor 3 miljoen stuks per jaar. Dit voedt de vrees dat Philips-topman Cor Boonstra wel eens vroeg of laat de Brugse vestiging zou kunnen sluiten. Op de jongste persconferentie bij de voorstelling van de jaarresultaten van de elektronicagroep liet hij een waarschuwingssignaal horen. "Ik wil eerst af van de vormeloze spaghetti die Philips is, en er een mooi rijtje asperges van maken. Pas dan zullen we zien welke richting we uit moeten," zo zei de kruidenierszoon en selfmade manager. PLASMA.Er is nog een minpunt. Het paradepaardje van Philips in hooggespecialiseerde tv-toestellen moet de Flat-tv worden. Dat apparaat is amper 10 centimeter breed en heeft een schermgrootte van 107 op 70 centimeter. Het hangt als een "schilderij" aan de wand. Zijn haarscherpe beeldresolutie is afkomstig van een revolutionaire plasma-technologie, ontwikkeld door Fujitsu. Precies voor dit toestel wil Philips zeker in de beginfase alle belangrijke componenten laten fabriceren door de fabriek van Brugge. Op het eerste gezicht lijkt dit goed nieuws. De wand-tv zou al dit voorjaar op de markt komen. Het toestel oogt voorlopig nog peperduur : zo'n 400.000 frank. Maar aangezien het toestel alle gebruikelijke tv-signalen aankan dus zowel PAL, PALplus, NTSC als Secam is de potentiële markt erg breed. Philips wil daarbij zowel naar de particuliere klant gaan, die uitkijkt naar een huisbioscoop, als naar de professionele gebruiker van multimediapresentaties. Maar net zoals de liquid cristal display ( LCD) nu al de positie van de klassieke beeldbuis aantast vanuit de low end denk maar aan de vele kleine schermpjes die in allerlei zakapparaten worden ingebouwd zal de plasmatechnologie vroeg of laat ook het segment van de hedendaagse high end-tv's aanvreten. Kenners gaan ervan uit dat een wand-tv voor de prijs van 180.000 frank tegen 1999 best haalbaar is. Met zo'n prijs wordt de plasma-tv een aanvaardbaar alternatief voor de breedbeeld-tv met klassieke beeldbuis. Philips kan hierdoor geraakt worden in de hartstreek. Het concern is immers 's werelds grootste producent van beeldbuizen. En die beeldbuis is een "technologie" die haar wortels vond in dat andere luchtledige glazen wonderding, de gloeilamp. Door de beeldbuis brak Philips door in de sector consumentenelektronica. De Eindhovense groep heeft onlangs haar verwoede pogingen om een eigen technologie voor de toekomstige generatie beeldschermen nl. het "platte" LCD-scherm te ontwikkelen, gestaakt en dreigt nu ook in deze activiteit op achterstand te worden gefietst. Een dergelijk marktscenario zou evenzeer nefast zijn voor de Brugse vestiging, omdat zij niet over de expertise beschikt voor de verdere ontwikkeling van de plasma-tv binnen de Philips-groep. Op termijn dreigt Brugge haar alibi te verliezen voor het behoud van een eigen productie-eenheid. "Op lange termijn is de fabriek overschot voor Philips," meent een insider. WINST.Het is nu uitkijken naar hoe de breedbeeldtv op de markt presteert. En de eerste signalen ogen veelbelovend. In de EU waren er in '95 al 500.000 van die groot-formaat-tv's in gebruik. De verkoop steeg met 64 % tegenover '94. Het product had volgens Philips een marktaandeel van 12 % in volume en 25 % in waarde in de eerste helft van '96 (gemeten op de totale tv-omzet in de sector). Met dit type van consumentenelektronica met hoge toegevoegde waarde wil Philips zijn winstmarges terug omhoog krikken. In de verzadigde massamarkten voor gewone tv's, videorecorders, cd-spelers of geluidsapparatuur draaide de groep vorig jaar wel een aanzienlijke omzet, maar werd nauwelijks een greintje rendement gepuurd.De markt voor breedbeeldtoestellen is voorlopig wel nog grotendeels afhankelijk van het Europese manna. Zo werd in juli '93 een budget van bijna 9 miljard frank uitgetrokken gespreid over vier jaar om tv-stations en productiehuizen te ondersteunen bij het uitzenden van programma's in groot formaat. In september '96 besloot de EU-Commissie dit actieplan uit te breiden tot 32 tv-omroepen, waarvan er 13 voor de eerste maal breedbeeldprogramma's zullen uitzenden. Hierdoor stijgt het aantal programma-uren tot 50.000 en het aantal stations tot 39 in 13 landen. Voor de Commissie wordt het nu stilletjes aan tijd dat de markt zich op eigen houtje gaat ontwikkelen. Duitsland, Frankrijk en België worden als "marktrijp" bestempeld. In andere lidstaten verloopt de evolutie nog niet zo snel. Maar dat de doorbraak er komt, daaraan wordt niet getwijfeld.DIGITAAL.De breedbeeld-tv is trouwens niet de enige innovatie waarnaar de sector reikhalzend uitkijkt. Met de digitale tv hopen commerciële markspelers zoals de betaalzender MultiChoice een nieuw elan te verwerven, zowel in inkomsten als aantal abonnees (zie ook Trends, 29 febr. '96). En toeval of niet de Philips-vestiging in Hasselt houdt voor die technologische (r)evolutie interessante troeven achter de hand. "De reorganisatie in Brugge is goed te vergelijken met wat in '93 gebeurde in Hasselt," merkt Julien Michiels op. "Toen kwam een massa producten, die zich oorspronkelijk situeerden in het topgamma, onder hevige kostencompetitie met Azië. De activiteiten werden teruggeschroefd tot pure innovatie en de nodige beginproductie. De eindmontage en massaproductie verhuisden. Hasselt werd een kennisfabriek." André Geboers (55j.), algemeen directeur van de lokale vestiging en Philips- ancien, vult aan : "Op het moment dat we een 800-tal werknemers in Hasselt moesten laten afvloeien, werd het innovatieve draagvlak versterkt tot 600 man. Nu tellen we hier een 2000-tal medewerkers, waarvan 500 creatievelingen in de ontwikkelingsafdeling en een 1000-tal arbeiders aan de productielijn. De rest wordt ingevuld door tijdelijke krachten naargelang van de projecten die zich aandienen." Philips Hasselt heeft zich de voorbije vier jaar ontpopt tot een stevig expertisecentrum in twee beloftevolle domeinen : één, de fijnmechanische of laseroptica en, twee, de analoge en digitale signaalverwerking. Paradoxaal genoeg werd de basis voor dit technologisch vernuft gelegd in de weinig succesvolle cd-i of interactieve cd-technologie, een peperduur project dat Philips naar verluidt meer dan 1 miljard dollar (of circa 31,4 miljard frank) zou hebben gekost. Hasselt was de bakermat voor de ontwikkeling en productie van de weinig succesvolle cd-i apparatuur in de Philips-groep. "Het klopt dat de interactieve cd of cd-i niet het resultaat heeft gegeven dat we hadden verhoopt," zegt Julien Michiels. "Maar het ging in Hasselt om veel meer dan de cd-i alleen. Dit was slechts één van de vele producten, er is een resem aan nieuwsoortige applicaties. De laseroptische apparatuur stamt uit een hele cd-familie, waaronder de cd-rom, video-cd, cd-recordable en digitale video disc. De opto-elektronische expertise is dus erg breed. Daarnaast is Philips Hasselt actief op het gebied van elektronica voor digitale tv met onder meer de set-top box en in interactieve media, met toepassingen zoals de video-op-aanvraag." VLAAMS GELD.De meeste sector-watchers zijn het erover eens dat Philips Hasselt op dit ogenblik het grootste overlevingspotentieel heeft in België. De vestiging in Brugge legt zich eerder toe op de integratie van de noodzakelijke digitale techniek in de tv-apparatuur. Er is ook een verschil in financiële context tussen beide fabrieken daarbij wordt gewezen op het reconversiegeld dat de Vlaamse regering de voorbije jaren gul in de Limburgse Philips-fabriek heeft gepompt. Halverwege de jaren '80 werd door Philips België en de overheid een financieringsformule uitgedacht om de cd-activiteiten in Hasselt te ondersteunen. De Gimv nam toen als "camouflage" voor het waakzame oog van de Europese Commissie een participatie van 33,51 % in het coördinatiecentrum van de Philips-groep. Deze "participatie" is nadien volgens overeenkomst trapsgewijs terugbetaald aan de Gimv. Middenin de zware herstructureringen die Philips toen met het Centurion-plan doorworstelde, was het werkbehoud dat de overheid op die wijze bekwam niet te versmaden. De Vlaamse regering zou toen ook waarborgen hebben gekregen dat onderzoek en ontwikkeling van het volledige cd-i-project in Hasselt blijven. "De kennis die we daar nu hebben opgebouwd, vind je praktisch nergens elders in de Philips-groep," zegt André Geboers. "Ze biedt interessante mogelijkheden tot synergie met de kennis en kunde van het Philips-centrum ITCL ( International Technology Centre) in Leuven, waar digitale schema's op minuscule chips worden geïntegreerd en waarom niet ? met de tv-fabriek in Brugge waar steeds meer digitale toepassingen in de tv-toestellen worden ingepast. Willen we trouwens met België blijven meedraaien in het Philips-geheel, dan ben ik ervan overtuigd dat onderlinge coördinatie onze topprioriteit nummer één moet worden." PIET DEPUYDT COR BOONSTRA (PHILIPS) Ziet hij Philips België als een vormeloze spaghetti of als een keurig rijtje asperges ?