De nikkei-index, de waardemeter van de Japanse beurs, boekte de voorbije weken een opmerkelijk herstel. Een signaal dat de Japanse economie zich eindelijk weer op gang trekt? Nog niet meteen, analyseert KBC. Vooraleer Japan weer gewapend is voor de toekomst, zal het land de fundamenten van het eigen model moeten hervormen. De voornaamste reden daarvoor is de snel verouderende beroepsbevolking in Japan. Met de huidige structuren mist de economie immers groeikracht om deze tijdbom onschadelijk te maken.
...

De nikkei-index, de waardemeter van de Japanse beurs, boekte de voorbije weken een opmerkelijk herstel. Een signaal dat de Japanse economie zich eindelijk weer op gang trekt? Nog niet meteen, analyseert KBC. Vooraleer Japan weer gewapend is voor de toekomst, zal het land de fundamenten van het eigen model moeten hervormen. De voornaamste reden daarvoor is de snel verouderende beroepsbevolking in Japan. Met de huidige structuren mist de economie immers groeikracht om deze tijdbom onschadelijk te maken. De KBC vertrekt van de zeer hoge bruto-overheidsschuld (bijna 100% van het bruto binnenlands product). In tegenstelling tot de meeste industrielanden, beschikt Japan echter ook over aanzienlijke pensioenreserves en dat is geen overbodige luxe. Japan zal trouwens het zwaarst getroffen worden door een veroudering van de bevolking. Tegen 2020 zullen de 65-plussers een kwart van de bevolking uitmaken. De kosten voor pensioenen en de ziekteverzekering zullen in dezelfde periode met meer dan 7% van het BBP toenemen, zodat bij een ongewijzigd beleid, de reserves als sneeuw voor de rijzende zon zullen verdwijnen en plaats maken voor een netto-overheidsschuld van 250% van het BBP.Met andere woorden, de stijging van de overheidsschuld moet ingedamd worden en dat is makkelijk bij een sneller groeiende economie. Maar ook hier weer speelt de demografische ontwikkeling de spelbreker. De beroepsbevolking die in aantal daalt, knaagt aan het groeipotentieel. Volgens de Oeso zou de groei in de periode 2000-2020 nog gemiddeld 1,5% bedragen - in de jaren tachtig was dat nog 3 à 4%, in de jaren negentig 2,5%. En een hogere groei is pas mogelijk als de productiviteitstoename versnelt - zonder hervormingen langs de aanbodzijde is dat echter uitgesloten. Bovendien raken sommige hervormingen daarbij aan structuurkenmerken en die werden tot voor kort nog bestempeld als essentieel voor het Japanse model. Waar Japan bijvoorbeeld nood aan heeft, is aan meer concurrentie in de productmarkten. Berekeningen van koopkrachtpariteiten suggereren dat het gemiddelde prijspeil in Japan ruim 20% hoger ligt dan in de EU. Volgens de Oeso kan een concurrentiële omgeving het BBP van Japan met in totaal 6% opkrikken. Ook de Keiretsu, het systeem van nauwe banden tussen grote ondernemingen en de toeleveranciers, vormt in de huidige context een hinderpaal voor herstructureringen en efficiëntieverbeteringen. Ondernemersverliezen worden nu bijvoorbeeld jarenlang aangezuiverd met kredieten van de 'huisbank' van de Keiretsu. Maar, de langdurige economische stagnatie wijzigt stilaan de bedrijfscultuur. Het veroveren van marktaandeel en omzetmaximalisatie maakt plaats voor winstmaximalisatie en hogere rendementseisen. De grotere gerichtheid van de bedrijven op kortetermijnrendabiliteit en de inkrimping van de beroepsbevolking zullen wellicht ook het principe van 'levenslange werkzekerheid bij eenzelfde werkgever' steeds meer op de helling zetten. Precies dat principe remt de arbeidsmobiliteit af, die nodig is om tot een optimale allocatie van arbeid te komen. En anders dan de vorige keren had de recessie al structurele werkloosheid veroorzaakt. Eind 1998 bereikte de werkloosheidsgraad een naoorlogs record van 4,4%. Ook bij een herstel zal de werkloosheid zich op een hoger peil handhaven, meent KBC. Veel bedrijven willen immers niet langer de kosten van de verborgen werkloosheid dragen, maar ze doorschuiven naar de overheid en dat zet de openbare financiën nog meer onder druk.De maatregelen die moeten genomen worden, zijn in elk geval zo fundamenteel dat ze alvast op veel politieke weerstand zullen stuiten. De diepe recessie en de precaire financiële situatie van de bedrijven, banken en overheid bieden nog de beste garantie om hervormingen door te voeren, besluit KBC.Japan. Het einde van een model?Economische Financiële Berichten, KBCArenbergstraat 7,1000 Brussel