Voor enthousiaste entrepreneurs zijn reisgidsen gefundenes Fressen op twee manieren. Primo: ze laten zich graag onafhankelijk de weg wijzen tijdens hun verkenningen over de grenzen. Ten tweede: het almaar sneller bewegende marktsegment kent een rist kleurrijke figuren die een heus ondernemerssprookje realiseerden. Het schoolvoorbeeld vormen de Brit Tony Wheeler en zijn Ierse vrouw Maureen. Ruim een kwarteeuw geleden reisde het toen jonge paar met een propvolle rugzak, maar karig gevulde portemonnee door Azië en Australië. In Melbourne bleven ze hangen. Omdat velen hen bleven aanklampen om tips te krijgen, schreven ze de route en ervaringen neer in Across Asia on the Cheap. Ze nietten de 69 bladzijden aaneen, gaven ze aan kennissen en leurden ermee bij de boekhandels.
...

Voor enthousiaste entrepreneurs zijn reisgidsen gefundenes Fressen op twee manieren. Primo: ze laten zich graag onafhankelijk de weg wijzen tijdens hun verkenningen over de grenzen. Ten tweede: het almaar sneller bewegende marktsegment kent een rist kleurrijke figuren die een heus ondernemerssprookje realiseerden. Het schoolvoorbeeld vormen de Brit Tony Wheeler en zijn Ierse vrouw Maureen. Ruim een kwarteeuw geleden reisde het toen jonge paar met een propvolle rugzak, maar karig gevulde portemonnee door Azië en Australië. In Melbourne bleven ze hangen. Omdat velen hen bleven aanklampen om tips te krijgen, schreven ze de route en ervaringen neer in Across Asia on the Cheap. Ze nietten de 69 bladzijden aaneen, gaven ze aan kennissen en leurden ermee bij de boekhandels. Een tweede gids schreven ze alweer zelf, later huurden ze andere auteurs in. Het pionieren mondde uit in de uitgeverij Lonely Planet, vandaag, 250 gidsen later, een nichemulti met bijna 200 personeelsleden en meer dan 70 freelancers. Vorig jaar verkocht het bedrijf wereldwijd drie miljoen gidsen. De gemiddelde jaarlijkse groei overschrijdt 15%. De succesformule? Betrouwbare, accurate, actuele informatie over het land, de accommodatie en de platgetreden paden durven verlaten. Shoppen en uitgaanDe West-Vlaamse uitgeverij Lannoo deelt in het succes. De jongste acht jaar verdeelt ze de Engels- en sinds kort ook Franstalige Lonely Planet-gidsen in België. "In ons eerste jaar gingen er 7000 over de toonbank, vorig jaar 35.000," glundert Maarten Van Steenbergen, uitgever Toerisme en Cartografie bij Lannoo. Hij plukt ook de vruchten van de grootste concurrent van Lonely Planet, de Guide du Routard, waarvan hij ook een Nederlandstalige versie publiceert onder de serietitel Trotter. Daarnaast distribueert Lannoo tal van andere buitenlandse gidsen (zoals ANWB) en brengt er zelf uit. Vorig jaar verkocht de Tieltse uitgeverij meer dan 400.000 reisgidsen (kaarten niet eens meegeteld). De netto-omzet van toerisme en cartografie bedraagt 140 miljoen frank, ruim een zesde van de totale netto-omzet (800 miljoen). Wim de Mont, algemeen secretaris van de Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen, raamt de bruto-omzet van de Vlaamse markt voor reisgidsen op 600 miljoen frank, de Belgische op een miljard. Hij telt 45 Nederlandstalige reeksen, maar vooral het groeiend aantal gespecialiseerde boekhandels en ketens biedt ook een hele hap anderstalige series aan. Iedereen wil een graantje meepikken van de booming business.Armand Nauwelaerts, sales & marketing manager bij de Veen Uitgevers Groep wijst erop dat de algemene markt de jongste vijf jaar verdubbeld is. Zijn fondsen (met onder meer Atlas, Berlitz en Thomas Cook) evolueren mee. Hij steekt echter niet onder stoelen of banken dat er stilaan verzadiging optreedt. "Er wordt veeleer gewaarschuwd voor verzadiging dan dat ze vastgesteld wordt. De markt blijft jaar na jaar met 15% toenemen", reageert Rudy Vanschoonbeek, directeur van Standaard Algemene Uitgeverij in Antwerpen. Vorig jaar verkocht de Vlaamse dochter van de Nederlandse mediaholding Perscombinatie Meulenhoff voor 65 miljoen frank netto eigen reisgidsen, goed voor zowat 12% van de totale netto-omzet. Vanschoonbeek ziet zelfs nog behoorlijk rek in het segment: "Er wordt frequenter gereisd met enerzijds nieuwe verre bestemmingen en anderzijds korte citytrips. Tevens groeit de behoefte om een maximaal rendement te puren uit de reizen. Tochten worden beter voorbereid, waardoor er steeds vaker meer dan één gids wordt aangeschaft. Voeg daar nog de toenemende belangstelling van de media voor vakantiebestemmingen aan toe." Van Steenbergen treedt hem volmondig bij: "Al jaren wordt verkondigd dat er te veel reeksen zijn, dat er koppen zullen rollen. Uit onderzoek van de Franse uitgever Hachette blijkt evenwel dat niet eens de helft van de toeristen vertrekt met enige informatie. Er ligt dus nog een hele markt open. Of er daarom nog reeksen moeten bijkomen, is een andere vraag. Vele zijn nog voor verbetering vatbaar. We bewijzen de reiziger in de eerste plaats een grote dienst door de kwaliteit van de bestaande reeksen nog beter en constanter te maken." "Het komt erop aan de reeksen toe te spitsen op de doelgroep", meent Nauwelaerts. "Volgens de Belgische touroperators verdrievoudigde het aantal citytrips op zeer korte tijd. Uitgevers moeten zulke evoluties tijdig opmerken en erop inspelen", vult Van Steenbergen aan. "Die informatie leidde alvast tot onze Exclusief-reeks, die focust op de algemene lifestyle in een stad. Plannen en cultuurmonumenten horen er sowieso bij, maar ook shoppen, gastronomie en uitgaan worden in deze gidsen au sérieux genomen. We spelen in op de behoefte." Stijgers en dalersEen rondvraag in de boekhandel bevestigt de globale stijging, zij het slechts na zorgvuldig afwegen van de stijgers en dalers. Ongevraagd brengt de enquête een markante algemene trend in de boekhandel zelf aan het licht: het uiteenvallen in twee grote segmenten. Enerzijds groeien enkele grote ketens met een (zeer) ruim aanbod. Anderzijds zijn enkele jonge nichespelers in opmars. Dit geldt bijvoorbeeld voor wetenschappelijke boekhandels, die zich toespitsen op de universitaire noden en op managementboeken (zoals Wouters in Leuven en De Groene Waterman in Antwerpen), maar evengoed voor de reismarkt. Op nauwelijks enkele jaren tijd veroverden enkele specialisten een gulzige hap van de taart. Daarbij horen knusse kleintjes, maar ook stevige strategen. Eén torent er wat bovenuit en heeft al een langere traditie, de VTB-VAB Reisboekhandel op de Antwerpse Sint-Jacobsmarkt, een dochter van de nv VTB-VAB Reizen. Manager Bert Van Uytsel en zijn zevenkoppige equipe bieden in de L-vormige winkel meer dan 12.000 titels aan, een schatkamer voor de liefhebber. Daarnaast ligt er een assortiment reisbenodigdheden, cd-roms en videocassettes. Samen zorgen ze voor een omzet van 55 miljoen frank. Ook Van Uytsel kan nog altijd een tweecijfergroei voorleggen, al dankt hij deze ook aan de uitbreiding van het aantal verkooppunten. De VTB-VAB Reisboekhandel levert immers aan de dertig eigen reisbureaus, dertig agenten en de outdoor-winkelketen AS Adventure. Verder levert hij bepaalde gidsen en kaarten aan de GIB, hij heeft een stand op reisbeurzen en organiseert postorderverkoop, onder meer via het VTB-VAB-magazine Uit. De toename van het aantal verkoopkanalen typeert overigens ook de aanpak van dynamische boekhandels. Ondertussen blijft het op het Internet-front zeker niet windstil, maar wel rustiger dan verwacht. "Gesatureerd is de markt niet," constateert Van Uytsel, "maar hij kent wel sterke schommelingen binnenin. Enkele reeksen ondergaan een sterke terugval of werden al opgedoekt. Wie niet mee-evolueert, gaat kopje onder. Zelfs de echte klassiekers die hoog blijven scoren, hebben zich moeten aanpassen. Vandaag zijn een betere kwaliteit en snellere actualisering een conditio sine qua non. Vooral de traditionele cultuurreisgidsen met veel tekstvolume en weinig illustraties, die decennialang vlot verkochten, hebben het momenteel moeilijk. In de lift zitten gidsen met een hoge praktische waarde (genre Lonely Planet en Trotter) en kijkgidsen (zoals Capitool met zijn mooi uitgestippelde stadsroutes en driedimensionale overzichtsprenten). Dit laatste past in de toenemende visualisering van gegevens. Ook de fiets- en wandelgidsen verkopen alsmaar beter. De actieve vakanties hebben immers de wind in de zeilen." Boeken en productenSnel actualiseren, hoogkwalitatieve illustraties en nauwgezet redactiewerk jagen de kostprijs van de gidsen sterk de hoogte in. Vroeger lag er nog een markt open voor beunhazen die goedkope letterknechten de ene dag over Andalusië lieten tokkelen en de volgende ochtend over Zuid-Afrika. Nu wordt verwacht dat een auteur de regio door en door kent. Mede door de snelle updates staat de rendabiliteit in een klein taalgebied sterk onder druk. In plaats van aan de klaagmuur te blijven jammeren, stroopten enkele uitgevers de mouwen op. Op de eerste plaats zoeken ze internationale samenwerkingsverbanden, waardoor de kosten gedeeld kunnen worden.Lannoo zette nog een stap verder. Naast een eigen grensoverschrijdend netwerk, vond het in eigen land een partner uit een andere sector, die op zijn beurt internationale relaties aanbrengt. Het gaat om de automobilistenorganisatie Touring, waarmee Lannoo begin juni de uitdrukkelijk tweetalige 50-50 joint venturenv Uitgeverij Touring/Lannoo - sa Editions Touring/Lannoo opzette (zie ook omslagverhaal blz. 26). Kannibaliseert Lannoo vanaf oktober, wanneer de eerste uitgaven van de nieuwbakken uitgeverij van de persen rollen, zijn eigen fondsen en distributie? En vreest Maarten Van Steenbergen geen concurrentie uit eigen huis? Hij riposteert de vragen met de volgende troeven: "Deze structurele samenwerking betekent allereerst een complementaire versterking, die onder meer zal toelaten om nieuwe producten te maken. Vorig jaar al traden we toe tot het European Information Consortium, dat zeven uitgevers uit verschillende landen samenbrengt, waaronder Hachette, ANWB, Touring Club Italiano en Falk uit de Bertelsmann Group. Het consortium wil een Europese databank opbouwen met toeristische en cartografische informatie. Eén van de mogelijke toepassingen is een databank voor de autonavigatiesystemen. Binnen enkele jaren zullen ze al in vele voertuigen geïnstalleerd zijn. Databasemanagement wordt cruciaal. Ook in dit kader kan de samenwerking met Touring nieuwe mogelijkheden bieden." Het eerste product van het consortium werd in Duitsland gecreëerd door uitgeverij Falk in opdracht van BMW. Na een tijdje valt het op dat Van Steenbergen niet langer over boeken spreekt, maar over producten. Het is geen toevallige verspreking. "We evolueren naar een uitgeverij die toeristische en cartografische informatie in een vorm giet en op een goed gestructureerde wijze aan de klant aanbiedt." Niet alleen in de markt zit rek, ook het begrip boek moet elastisch opgevat worden.LUC DE DECKER