Langs de trap naar zijn arendsnest bij Suez aan het Troonplein, een Duits hoofdkwartier tijdens de Tweede Wereldoorlog, hangen zeven cartoons van Karl. Hij staat er op in het zotte en het vroede. Burggraaf Etienne Davignon heeft het gepantserde zelfvertrouwen waarop spotprenten afschampen. Integendeel, zij polijsten zijn ego. Hij is of hij is niet? Het antwoord laat geen twijfel. Aan zijn voeten in een hoge achterkamer met royale ramen ligt Brussel. De buren zijn het koninklijk paleis, de Koning Boudewijnstichting, het oud-hoofdkantoor van Congo Vrijstaat. Iconen van de traditie.
...

Langs de trap naar zijn arendsnest bij Suez aan het Troonplein, een Duits hoofdkwartier tijdens de Tweede Wereldoorlog, hangen zeven cartoons van Karl. Hij staat er op in het zotte en het vroede. Burggraaf Etienne Davignon heeft het gepantserde zelfvertrouwen waarop spotprenten afschampen. Integendeel, zij polijsten zijn ego. Hij is of hij is niet? Het antwoord laat geen twijfel. Aan zijn voeten in een hoge achterkamer met royale ramen ligt Brussel. De buren zijn het koninklijk paleis, de Koning Boudewijnstichting, het oud-hoofdkantoor van Congo Vrijstaat. Iconen van de traditie. De uitstraling van Etienne Davignon is patricisch. Op zijn 72ste heeft hij een Romeinse kop, hij is kerngezond, elegant, een diplomaat die tegen de roddels en de verdachtmakingen in - hoe komt het dat hij door alle watertjes bleef zwemmen bij een Generale Maatschappij onder Franse voogdij? - het eigen gelijk hoog houdt. De pijp zwaait hij als een maarschalksstaf. Brandend of niet, zij onderstreept ideeën, woorden, zinnen. Spreken van een tribu Davignon is fout, daarvoor is onze bijdrage onvoldoende belangrijk, vindt de burggraaf: "Ik ben opgevoed met het ideaal om België lief te hebben. Dat was het ethos van onze familie. Schoorvoetend ben ik, deels om die reden, in de diplomatie beland. Mijn vader, ook diplomaat, drong aan en ik twijfelde, maar hij overtuigde mij om stage te lopen op Buitenlandse Zaken en daarna pas een besluit te nemen. Ik werd kabinetschef van Paul-Henri Spaak en de wereld heeft mij nooit meer losgelaten." Er zijn bureaus van ondernemers die kantelen onder kleverigheid door de foto's van de boss met de koning, de boss met premier Dehaene, de boss met president X van Walachije, de boss met de burgemeester van Groot-Peking, de boss met zijn kroost, de boss op safari. Deze boss toont alleen een zwartwitfoto van Paul-Henri Spaak, zijn mentor en maître à penser. Een prent met Mussoliniesque kracht. "Ja, ik houd een dagboek bij, maar niets is beslist over een publiek boek. De familie Davignon wordt oppervlakkig geportretteerd in een werk over Les Grandes Familles. Mijn archieven van de Commissie zitten bij de Commissie, de archieven van Buitenlandse Zaken bleven bij het ministerie en ik bezit slechts kopieën van enkele belangrijke stukken. Als het van belang is om een episode te verhelderen, stel ik ze ter beschikking." Geld is handig voor de zoon van een oud-ambassadeur in Hongarije, waar zijn wieg stond. Zot is hij er niet van: "Je kunt geen twintig jaar diplomaat zijn op de binnendienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de verdenking opgespeld krijgen van een geldwolf te zijn. Geld is voor mij nooit een belangrijke motivering geweest. Ik beluister concerten in Salzburg, maar als dat niet zou kunnen, stort mijn leven niet in. Mijn fundamentele drijfveer is de tevredenheid over de kwaliteit van het werk dat ik verricht."België wordt kaduker, de Generale Maatschappij overleed, de Europese Unie laboreert aan een zelfvernietiging. Is dit dragelijk, drie bewijsstukken van een zozo professionele carrière? De pijp wordt fors gestopt, voor hij spreekt. "Stabiele samenlevingen kennen minder crisissen. Maar kan je wel stabiel blijven in de wereld van vandaag? De crisis van Europa is de moeilijke keuze tussen meer of minder integratie. Als je kijkt over de jaren, zijn wij altijd uit de ellende geraakt. De buitenwereld vindt dat Europa op 25 jaar verrassend veranderd en verbeterd is.""België is geen Cyprus of ex-Joegoslavië. Zijn wij tevreden met wat er uit de communautaire gesprekken volgt? Voor de ene is het te weinig, voor de andere te veel, maar wij geraken eruit en dus stokt de motor niet. In de moderne wereld is de verandering zo snel, dat de aanpassing niet volledig coherent is en niet volledig op tijd.""De erfenis van de Generale Maatschappij is positief, de energiedochters doen het goed en zitten in een Europese context waar zij moeten zitten, Umicore ook, CMB ook, enzovoort. Als je de ex-GMB-dochters screent, is de uitslag goed tot redelijk. De groepsondernemingen hebben zich aan de Europese verandering aangepast buiten de Generale. Binnen de Generale ware beter geweest, maar de tweede oplossing is eveneens positief. Het verdwijnen van de Generale ging niet ten nadele van België of de Belgische economie. Godzijdank."Je moet altijd bescheiden blijven, lacht de burggraaf. "Alvorens gelijk wat te doen, moet je een evaluatie maken van de slaagkansen. Nooit, nooit, heb ik waarborgen gevraagd in mijn leven, daar sta ik boven. Als je dat doet, etaleer je onzekerheid en zoiets is dom. Na mijn EU-commissariaat sprak ik serieus met de top van de PSC over een politieke loopbaan. Ik hoopte op overleg en eensgezindheid met Gerard Deprez, Philippe Maystadt en Melchior Wathelet, de toenmalige tenoren van de PSC. Het klikte onvoldoende tussen ons en ik wist dat samen een ploeg vormen onzeker was. Op wankele grondvesten meedoen zou niet correct geweest zijn ten aanzien van mijn kiezers. Ik ben bij voorrang geabsorbeerd door wat ik doe en vermijd dagdromerij. Voor de scheerspiegel zucht en steun ik niet of ik een goede keuze gemaakt heb." Hij lacht hartelijk. "Ik ben een culturele katholiek en kardinaal Danneels zal ontevreden zijn als hij dat leest. Katholicisme is een waarde, ik ben zo opgevoed, en die waarde is voor mij sterker dan het religieuze facet."In 1985 wordt het politieke spoor verlaten, de vicomte is 52 en zijn keuze valt op het bedrijfsleven, niet het eerste het beste bedrijfsleven. De voormalige Europees commissaris voor de industrie - met een staalrevolutie op het actief - wordt vice-gouverneur van de Generale Maatschappij van België. Drie jaar later arriveert Carlo De Benedetti. "Ik had geen probleem met de overstap van de Commissie naar het bedrijfsleven, want personen zijn personen. De Koningsstraat had dezelfde mengeling van bekwame en onbekwame mensen als gelijk welke organisatie.""De Generale Maatschappij moet Europees en internationaal opbloeien, zo verdedigde ik toen ik binnenstapte. De enige kans om opnieuw een groep van betekenis te worden, was de prioriteiten te bepalen en nevenactiviteiten te verkopen." Dat was de strategie van Davignon. "De portefeuille van de Generale was rijk. Welke participaties waren daarin rijp voor een Europese schaalvergroting? De tweede vraag luidde: beschikken wij over de financiële en de menselijke middelen om die schaalvergroting te verwezenlijken? Niet alle participaties konden groeien binnen de holding, dus dienden er partners of allianties gezocht te worden. Als de holding geen oplossing zag, moesten we de vrijheid laten aan de groepsondernemingen voor een huwelijksaanzoek. De voorbije 20 jaren tonen de redelijkheid van die uitgangspunten. Twee soorten beslissingen vielen: het cementbedrijf CBR werd Europees door een fusie met Heidelberg Zement, dus buiten de Generale, en Umicore werd Europees en zelfstandig, daarbij gecoacht door de Generale. Acec kon niet alles zelf ontwikkelen, maar is uiteengetrokken in segmenten die hun plaats vonden en hun ontwikkeling hebben gerealiseerd. Geen enkel bedrijf is onder zijn waarde gezakt."Principieel was er geen tegenstand tegen de redenering van de vice-gouverneur, intern was die al vaker verwoord. "Men had echter een zwakker gevoel voor de timing dan ik. Bij mij was de sense of urgency groot, de collega's dachten aan een tragere schaalvergroting. De discussies waren levendig, want we dienden een consensus en een ritme te vinden. Ik hoorde altijd: Stevie, je hebt gelijk, maar laten wij het goed bestuderen. Het getreuzel spijt me vandaag nog altijd. Het opduiken van een raider, Carlo De Benedetti, was voor mij geen theoretische verrassing, wel een praktische verrassing. Elke objectieve analyse van de Generale Maatschappij had al lang aangetoond dat haar beurskoers ondergewaardeerd was. Je moest enkel de moed opbrengen om de Generale aan te pakken en De Benedetti bezat die moed." Het kleine Finland heeft zijn Nokia, een wereldleider in de mobilofonie. Waarom kon België en haar Generale Maatschappij niet instappen in dat soort project, is een overpeinzing die Etienne Davignon gemaakt heeft. "Nokia had een mooi rolmodel kunnen zijn voor België. Nokia was echter een eenzaat in Finland en de Belgische situatie is verschillend. Wij hadden Bell Telephone, dat terecht gezien werd als Belgisch, ondanks de Amerikaanse schoonmoeder, en Siemens en Philips. De drie telecombedrijven produceerden en ontwikkelden in België en te beginnen met de regering was het voor iedereen moeilijk om naast hen een nichespeler te starten. Nokia had één concurrent in Scandinavië, Ericsson. Wij hadden drie concurrenten in eigen land, en Ericsson en andere multinationals keken over onze muren. Als de regering bijvoorbeeld had beslist, wij stoppen geld in Bell en eisen een belangwekkende strategische tegenprestatie, dan had er wat kunnen volgen. Zoiets staat echter haaks op de Belgische aanpak. Wij strooien muntstukken voor iedereen en zo geraak je nooit aan een kritische massa. Ik heb gepraat voor de Generale met baron Van Dyck, de toenmalige voorzitter van Bell, om samen niches te ontwikkelen."Het adressenboekje van burggraaf Davignon is geen mythe, het barst van de machtige namen en dat heet geen toeval. "Ik zag als Europees commissaris voor de industrie dat er geen georganiseerde contacten waren met de leiders van de grote Europese bedrijven. Ieder land had zijn industrieclub, Europa niet. Unice bestond, maar is een federatie van federaties. Ik wilde een ongefilterd gevoel hebben van wat de ondernemers dachten. Dat is een ander gevoel dan wat de bedrijfstakorganisaties verdedigen bij een beleidsmaker. Met Xavier Ortoli, commissaris voor de economie, stichtte ik de European Round Table of Industrialists."Etienne Davignon heeft geen koude rillingen als hij kijkt naar de dynamiek van de VS en het gesukkel van Europa. "Economische vergelijkingen tussen ondernemingen kunnen slechts gemaakt worden in vergelijkbare omstandigheden. Hoe je onderneemt is niet het doel. De vergelijking van een onderneming in de VS, in China of in Europa is moeilijk. Je kan je niet beperken tot gekoketteer met de theorie. Wat de Amerikanen vandaag doen in Europa, is vergelijkbaar met onze praktijk. Zij exporteerden fundamentele inzichten over winst en rentabiliteit naar Europa. Zij hebben zich anderzijds ingeleefd in de Europese situatie, bijvoorbeeld in onze verbrokkelde markten met hun aparte reglementeringen en consumentengewoonten. Ons ondernemen is complexer dan het hunne. Het Amerikaanse en het Europese ondernemingsmodel schuiven in.""De Europeanen zijn te zwartgallig. Kijk naar vroeger met Bell Telephone en kijk naar vandaag met Ericsson en Nokia. In de consumentenproducten tellen Danone, Nestlé en Unilever mee en de lijst is langer. Let bij de vergelijking niet uitsluitend op de hoogtechnologische branches. In de klassieke industrie, het staal en de auto, is onze modernisering vlotter verlopen dan in de VS. In de chips en internet misten de Europeanen de boot en dat bijbenen is moeilijk. Ik las het recente boek van Jeremy Rifkin over de Amerikaans-Europese kloof. Zijn cijfers, naast mijn terreinkennis en intuïtie, overtuigen mij dat Europa beter bezig is dan onze perceptie acteert."Een drama is dat niemand de Bolkestein-richtlijn kent, foetert Etienne Davignon. "Het Franse debat over Bolkestein is schandalig, want er worden zaken verzonnen. Is Bolkestein de meest diplomatische woordvoerder voor zijn eigen idee, dat is wat anders... Maar vrijere diensten zijn noodzakelijk voor de Europese groei. Beweren, zoals de Franse anti's, dat Bolkestein een vernedering is voor de staat en de staatsondernemingen is dom. De staat zal zelf uitmaken, ook na Bolkestein, wat het publieke domein is. Zullen wij de administratie van de sociale zekerheid toevertrouwen aan de meest biedende? Neen toch, over dergelijke publieke diensten hoeft niet gesteggeld te worden. Men kan verder gaan dan in Scandinavië of minder ver zoals in Frankrijk, de keuzemogelijkheid blijft.""Toen ik industriecommissaris was, viel het vrij verkeer van personen onder mijn bevoegdheid. Het doel was de harmonisering van de normen tussen de landen. Na zes maanden zag ik dat de directieven bestonden, maar dat er in de praktijk niets gebeurde. Waarom moest de EU trouwens voor een kapper bepalen aan welke voorwaarden hij moest voldoen voor hij mocht verhuizen van Italië naar België en daar werken? Dat vond ik dwaas. Ik heb de zaak omgedraaid en gezegd: de nationale normen zijn de Europese normen zolang men niet kan aantonen dat die krankzinnig zijn. De bewijslast werd dus een kwarteeuw geleden al omgedraaid en Bolkestein ligt in die lijn."Etienne Davignon vergaderde onder de kruinen van tropenbomen met Congolese presidenten: "De Belgische relaties met Kinshasa zijn hectisch, ofwel te goed, ofwel te slecht, zelden is er een evenwicht. Mijn positie is en was altijd dat wij medeverantwoordelijkheid dragen voor Congo. Noch een staat, noch een regering mag dat vergeten. België heeft een grotere historische opdracht in Congo, Burundi en Rwanda dan andere landen. Wij kennen de politici, de mensen en het land beter. België is echter maar één partij en onze voorhoederol hoort thuis in een bredere omgeving. Bovendien is vandaag de keuze voor de Belgen niet meer: Congo of niks. Door de verzwakking van de Belgische belangen in Congo werden wij internationaler. Congo is geen totaal vreemd land, maar de voorwaarden om risico's te nemen zijn wankel. De NMBS had in Congo veel kunnen betekenen. Electrabel of Tractebel waren geschikt voor het stuwdammenproject bij Inga op de Congostroom. De Congolezen opleiden en de bedrijven coachen, dat moeten wij doen. Maar het is op het randje.""Ik kies voor de kernenergie en het laatste woord is hierover nog niet gevallen," stelt Etienne Davignon: "Psychologisch ligt de nucleaire energie in Europa moeilijk. Het verdrag van Kyoto en de dure en ontoereikende alternatieve energie zullen tot een heropening van het debat leiden. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat het zal gevoerd worden op een moment dat de Belgen nog de ervaring en de experts bezitten. België was en is een gangmaker van de kernenergie, onder meer dankzij het uraniumerts dat ingenieur Sengier van de Generale Maatschappij leverde aan de VS voor zijn nucleaire wapens. De klok tikt. Als de bezinning wordt uitgesteld tot in 2020, zijn de Belgische voorsprong en kennis verspeeld."Frans Crols"Geld is voor mij nooit een belangrijke motivering geweest.""De erfenis van de Generale Maatschappij is positief."