Haal Jean-Luc Dehaene en de vertegenwoordigers van vakbonden en werkgevers uit de doodse Brusselse vergaderruimtes en stop ze in een bus. Rij ermee naar de levendige realiteit bij JNS Tex Works in Poperinge, Friswit in Hoogstraten, BMT in Boechout en Wagemans-Troonbeeckx in Tessenderlo. Vier bedrijven die willen experimenteren met arbeidsduur-vermindering mét loonbehoud. Zeker geen te veralgemenen recept, maar wel een boeiende en verrassende les in bedrijfskunde.
...

Haal Jean-Luc Dehaene en de vertegenwoordigers van vakbonden en werkgevers uit de doodse Brusselse vergaderruimtes en stop ze in een bus. Rij ermee naar de levendige realiteit bij JNS Tex Works in Poperinge, Friswit in Hoogstraten, BMT in Boechout en Wagemans-Troonbeeckx in Tessenderlo. Vier bedrijven die willen experimenteren met arbeidsduur-vermindering mét loonbehoud. Zeker geen te veralgemenen recept, maar wel een boeiende en verrassende les in bedrijfskunde. In Poperinge zien ze ze vliegen. "De voorstellen zijn zo positief dat ze bijna ongeloofwaardig zijn," zegt Erik Van Deurzen. De secretaris van de ABVV-textielvakbond heeft het over de plannen van de Fransman van Tunesische oorsprong Lassaad B'Dioui (38 j.), die drie maanden geleden het Poperingse Tex Works overnam. B'Dioui wil overschakelen van een werkweek van 37,5 uur naar 32 uur... mét loonbehoud. Bovendien schafte hij het artikel van het arbeidsreglement dat de rusttijden strikt bepaalt gewoonweg af. In de filosofie dat werknemers niet een sigaretje moeten roken tussen 11.15 uur en 11.20 uur, maar wel wanneer ze zin hebben om te roken. Ook werd er wat kleur in het gebouw gebracht, wordt via de radio ook een Franse zender gestuurd zodat de talrijke Franstalige werknemers met meer plezier aan de slag kunnen. "Als de werknemers gelukkig zijn, dan hebben wij gewonnen," zegt Lassaad B'Dioui. Is B'Dioui een utopisch socialist of een volslagen gek ? Niets van dat. Hij lijkt een intelligent ondernemer, die stamt uit een familie die in Frankrijk, Tunesië en Marokko, een naar eigen zeggen belangrijke maar discrete groep vormt in de textieldistributie. Hijzelf heeft in België een klein bedrijfje, JNS International, dat Tex Works heeft overgenomen en dat hij heeft omgedoopt in JNS Tex Works. Het gecumuleerd verlies van JNS Tex Works een wasserij van kwaliteitsjeans ( Levi's 501) en van sportswear was voor de overname opgelopen tot 30 miljoen frank en het eigen vermogen was negatief. "We maken nu al weer winst," pocht Lassaad B'Dioui. "Ik heb nochtans geen mirakels verricht. Ik heb gedaan wat moest gebeuren. Er werden 11 van de 150 mensen ontslagen, maar vooral werd de productie van tweede kwaliteit verminderd van 24 % naar net onder de 3 %. Ook de leveringstijden worden weer nageleefd. De productiviteit is verdubbeld, van 42 stuks per uur naar 97. De loonlast is gedaald van 56 naar 44 % van de omzet." Maar dat is voor B'Dioui nog niet voldoende : "We moeten naar 0 % tweede kwaliteit. Tex Works was een familiaal, paternalistisch geleid bedrijf. Het probleem van de onderneming lag op het vlak van motivatie en communicatie. Op onze markt heb je de beste kwaliteit nodig. Die kan je alleen halen als je de kern van het bedrijf, de werknemers, valoriseert. Dat bereik je niet met hen schouderklopjes te geven, je moet hun salaris verhogen. Daarom gaan we over van een reductie van 37,5 uur (in vijf dagen) naar 32 uur (in vier dagen). Zonder loonsvermindering. Ik zal zo ongeveer 20 extra jobs creëren. Ik wil het vertrouwen van de mensen winnen." Voor 1 mei wil JNS Tex Works in één cel, goed voor 15 % van het aantal jobs, starten met deze werkregeling. Een dure, onmogelijke operatie ? Volgens Lassaad B'Dioui helemaal niet. De uitschakeling van de tweede kwaliteit en de verhoging van de productiviteit moeten zelfs winst opleveren. "Maar uiteindelijk moet je deze operatie niet louter boekhoudkundig bekijken, wel filosofisch. Ik ben gepassioneerd door dit bedrijf. En zonder passie verander je niets."Die rendementsverhoging betekent wel dat er nu een onderbezetting is. Lassaad B'Dioui wil uitbreiden van 1,2 miljoen stuks naar 2 miljoen op jaarbasis. "We hebben de volledige steun van Levi's," zegt hij. Wat bevestigd wordt bij Levis : "We zijn zeer tevreden over de geleverde kwaliteit en de leveringstermijnen worden nageleefd. We hebben dan ook de capaciteit daar verhoogd." B'Dioui : "We hebben ook de nodige nieuwe contracten in bespreking. We gaan vooral de Franse markt openbreken."Terwijl steeds meer Belgische textiliens richting Tunesië (of andere Noord-Afrikaanse landen) vluchten, zegt de Tunesiër van oorsprong B'Dioui zonder verpinken : "Ik geloof in de textiel in Europa. We moeten ons toeleggen op kwaliteit, leveringstijd en service. Dat kan men niet in Tunesië."FRISWIT HEALTH CARE.Sinds december vorig jaar wordt bij Friswit Health Care (750 miljoen frank omzet gebudgetteerd in '96 en omgerekend 300 voltijdse werknemers) in de vestiging van Hoogstraten vier keer negen uur gewerkt, 36 uur in plaats van 37,5 uur per week. Maar de "patron" betaalt nog steeds 37,5 uur. Voordeel voor Friswit : de machines draaien nu 45 uur per week. Zo wordt het rendement verbeterd en een nieuwe, dure investering vermeden. De Friswit-afdeling waar het experiment loopt, telde 84 werknemers. Sinds de reorganisatie zijn er dat 17 meer. Die extra tewerkstelling kan genieten van loonkostverlagende premies (37.500 frank per werknemer per kwartaal). Die besparing heft de meerkost van de arbeidsduurvermindering met loonbehoud op. Maar de reductie is geen constante zekerheid. "Daarom hebben we een CAO gesloten die loopt over twee jaar," zegt Robert Geens, managing director van Friswit Health Care. "We zijn met de vakbond overeengekomen dat dit systeem experimenteel is. Na een jaar zullen we evalueren. Er is voorzien dat we de 17 extra werknemers weer kunnen ontslaan als we terugkeren naar het oude systeem van werken." "Ons systeem is afhankelijk van de premies," geeft Geens toe. "Als het kostenverhogend zou zijn, moeten we het laten vallen." Geens weet dat hij van nog hogere premies kan genieten als hij werklozen van meer dan twee jaar had aangeworven. Maar hij is terughoudend : "De realiteit leert dat het meestal niet zo eenvoudig is om die mensen te integreren."Concreet zijn de werknemers de eerste week maandag vrij en werken ze van dinsdag tot vrijdag. De volgende week zijn ze dinsdag vrij enzovoort. Om de vijf weken heeft men bijgevolg een verlengd weekend van vier dagen. Het aantal vakantiedagen blijft wat het was.Robert Geens beseft dat zo'n verandering voor- en nadelen heeft. "Er zijn problemen voor mensen met kinderen," weet hij. "Daarnaast is men een dag in de week vrij en moet men dan geen opvang voorzien."Waarom doet Friswit dit ? Geens : "Hoewel de markt gesatureerd is, voorzien we toch nog groei. In de rusthuizen en de psychiatrie zijn er nog mogelijkheden. We kijken ook naar het buitenland : Frankrijk en Luxemburg, op termijn Duitsland. In '95 zijn we gegroeid, in '96 voorzie ik een stijging met 10 à 11 % in volume. Niet noodzakelijk in omzet, want de prijsdruk is zeer groot."Friswit is een zowel kapitaal- als arbeidsintensief bedrijf. Kapitaalintensief vanwege de investering in het linnen dat verhuurd wordt en vanwege de gebouwen en machines. Bovendien is in de sector van de gezondheidszorg een betalingstermijn van 90 dagen of meer gebruikelijk. Ook dat vraagt een aanzienlijk werkkapitaal. "Samen met de scherpe concurrentie en prijsdruk, noodzaakt ons dat tot een beter rendement van het kapitaal," concludeert Robert Geens. "Daarom kunnen we beter de productie-uren uitbreiden in plaats van met vers kapitaal een nieuwe investering op te zetten."De nieuwe regeling is voorlopig enkel in Hoogstraten van kracht, de andere twee vestigingen (Lokeren en Doornik) zullen later volgen. WAGEMANS-TROONBEECKX.Net naast Tessenderlo Chemie staat aan het eind van een vuil grindrood terrein een hangar waar het metaalconstructiebedrijf Wagemans-Troonbeeckx is gevestigd. Manager Rudi De Ceuster heeft ambitieuze plannen voor zijn bedrijfje waar 10 mensen werken. Hij wil overschakelen op een systeem van 3 keer 12 uur werken. Maar hij aarzelt nog, omdat hij op adviezen wacht van specialisten. "Ik heb brieven rondgestuurd, maar ik kreeg nauwelijks reacties," klaagt hij. "Van Fabrimetal kreeg ik wel te horen dat mijn voorstel volledig wettelijk is, maar daar blijft het bij. De andere mensen hielden het bij zwijgen of onzinnige opmerkingen. Nochtans wil ik weten of mijn idee haalbaar is op het vlak van productiviteit, gezondheid enzovoort." Rudi De Ceuster, die zich op 52-jarige leeftijd wou terugtrekken uit het actieve bedrijfsleven, werd door een vriend gevraagd om het noodlijdende Wagemans-Troonbeeckx op de goede sporen te zetten. Twee jaar later maakt het bedrijf weer winst, maar De Ceuster wil meer. Wagemans-Troonbeeckx (25 miljoen frank omzet) heeft zich toegelegd op moeilijke staalconstructies. De Ceuster heeft zicht op meer bestellingen "een verdubbeling is mogelijk," zegt hij maar zijn infrastructuur en machinerie laten zo'n uitbreiding niet toe. "Ja, als ik overuren betaal of ploegenpremies, maar die zijn zo duur van 30 tot 100 % dat ik niet meer concurrentieel ben." Extra aanwerven kan ook niet. "Als ik een lasapparaat moet kopen, kost me dat 300.000 frank," rekent De Ceuster voor. "Bovendien moet ik dan mijn waszaal, eetruimte, sanitaire ruimte vergroten. Met andere woorden, elke aanwerving kost mij een pak extra investeringen. En dat is niet zinvol, want dan verdien ik er niet meer aan."Daarom wil De Ceuster zijn bestaande infrastructuur beter laten renderen dan de acht uur die ze nu draait. Zijn oplossing : de arbeidsweek verlengen tot zes dagen, de dagelijkse arbeidsduur tot 12 uur per dag. De arbeiders van nu worden verdeeld in twee groepen : de voor-week en de na-week. Iedereen werkt drie dagen van 12 uur. Beide ploegen worden aangevuld met nieuwe mensen. Van 38 uur gaat de bedrijfstijd naar 72 uur. Elke drie maand zouden de ploegen wisselen : de ene ploeg heeft dan een hele week vrij, de andere heeft een volle week van zes keer twaalf uur. De Ceuster wil ook het oude systeem behouden voor wie niet mee wil : hij heeft immers twee vijftigplussers die twaalf uur per dag werken niet zien zitten. 3 maal 12 is 36 uur, en door een bijkomende betaalde rustpauze van 20 minuten om 16 uur zou de effectieve werktijd zelfs dalen tot 35 uur. Het loon dat trouwens vrij hoog ligt, want goede lassers zijn gegeerde werknemers verandert niet. 38 uur loon voor 35 uur werk is een loonsverhoging van 8,5 %. De Ceuster heeft zijn rekensommetje al gemaakt. Enerzijds spaart hij een nieuwe investering uit, anderzijds kan hij voor de nieuwe aanwervingen genieten van RSZ-kortingen. De eindsom is extra winst. BMT.Sinds 1 januari '95 is het metaalverwerkend toeleveringsbedrijf BMT overgeschakeld van de 38-urenweek in vijf dagen naar de 36-urenweek op 4 dagen. De werknemers moesten slechts 1 % loon inleveren én 7 dagen arbeidsduurvermindering. Dankzij een CAO hadden de BMT-werknemers recht op zeven ADV-dagen : BMT betaalde 38 uur, er werd ook 38 uur gewerkt, maar op jaarbasis (na aftrek van de zeven ADV-dagen) was dat eigenlijk slechts 36,50 uur. Nu werden die zeven dagen afgeschaft. In ruil werd het uurloon opgetrokken. Maar het uurloon wordt slechts 36-maal betaald. Met een extra tegemoetkoming van het bedrijf bleef het verlies beperkt tot een eerder symbolische 1 %. Doel van BMT is de bedrijfstijd te verlengen. Tot voor '95 werd er drie dagen volcontinu gewerkt in drie ploegen van acht uur, maar op donderdag en vrijdag werkten de dagploegen slechts zeven uur, wat een gat liet van twee uur. Op zaterdag werd er gewerkt op min of meer vrijwillige basis, maar via betaling van overuren. In het nieuwe systeem wordt er in twee ploegen van negen uur gewerkt, zaterdag inbegrepen (zonder betaling van overuren). De nachtploeg werkt zes dagen zes uur (en komt zo ook op 36 uur). "We wilden dit systeem vooral om een betere service te garanderen aan de klanten," zegt personeelsverantwoordelijke Johan de Pryck. "We hebben nu de zaterdag om wat extra werk te verrichten en zo fouten te vermijden. Met een aantal klanten hebben we contracten waarbij we een betere prijs mogen aanrekenen als we onder een bepaalde foutenmarge blijven. Dat is een moeilijk te becijferen winst van dit systeem." BMT heeft deze regeling in een bedrijfsplan gegoten, waardoor het kan genieten van RSZ-kortingen. Tot aanwervingen met vast contract heeft dit echter niet geleid. BMT heeft door de wankele economische toestand geopteerd voor tijdelijke contracten van langere duur, wat sinds '94 door de nieuwe wet op tijdelijke contracten is toegestaan. In de piekperioden haalde BMT 50 tijdelijken, vandaag zijn er nog 40 in dienst. Daardoor is het aantal overuren van de vaste mensen (250) ook beperkt.GUIDO MUELENAERROBERT GEENS (FRISWIT HEALTH CARE) Ons systeem is afhankelijk van de loonkostverlagende premies voor de nieuwe aanwervingen. RUDI DE CEUSTER (WAGEMANS-TROONBEECKX) Uitbreiding kan alleen via een alternatief werktijdensysteem.