"We werken nu allemaal in een ondenkbare wereld", zegt Emmanuel Macron, vooroverleunend aan zijn bureau in het Elysée, nadat een assistent zijn stoel heeft schoongemaakt met een ontsmettingsdoekje. Tot nu had de Franse president altijd wel een groots plan voor de toekomst. Na zijn verrassende verkiezingsoverwinning in 2017 kondigde hij een lawine van ambitieuze voorstellen voor de hervorming van de Europese Unie aan. Toen hij vorig jaar de G7-groep van grote economieën voorzat, probeerde hij de Verenigde Staten en Iran te verzoenen en vrede te sluiten tussen Rusland en Oekraïne. Zijn regering heeft in een razend tempo wetten gemaakt om Frankrijk te moderniseren.
...

"We werken nu allemaal in een ondenkbare wereld", zegt Emmanuel Macron, vooroverleunend aan zijn bureau in het Elysée, nadat een assistent zijn stoel heeft schoongemaakt met een ontsmettingsdoekje. Tot nu had de Franse president altijd wel een groots plan voor de toekomst. Na zijn verrassende verkiezingsoverwinning in 2017 kondigde hij een lawine van ambitieuze voorstellen voor de hervorming van de Europese Unie aan. Toen hij vorig jaar de G7-groep van grote economieën voorzat, probeerde hij de Verenigde Staten en Iran te verzoenen en vrede te sluiten tussen Rusland en Oekraïne. Zijn regering heeft in een razend tempo wetten gemaakt om Frankrijk te moderniseren. Maar de coronapandemie heeft zelfs hem koud gepakt. Ook voor Macron is het zoeken naar antwoorden, ook op de vraag hoe we de wereldeconomie kunnen redden van een depressie die vergelijkbaar is met de crash van 1929. "We staan allemaal voor de taak iets nieuws uit te vinden, want dat is het enige wat we kunnen doen", zegt hij. Natuurlijk heeft Macron nog plannen. Hij wil dat de Europese Unie een noodfonds van honderden miljarden euro's opzet, waarmee vooral de noordelijke lidstaten steun kunnen geven aan Italië en Spanje, waar covid-19 vele duizenden slachtoffers heeft gemaakt. En hij wil dat de rijke landen Afrika helpen met een onmiddellijk schuldenmoratorium. Maar misschien wel voor de eerste keer is Macron er niet zeker van dat zijn voorstellen ook de gewenste resultaten opleveren. "Ik weet niet of we aan het begin of in het midden van deze crisis staan. Niemand weet dat", zegt hij, ongewoon aarzelend. "Er is veel onzekerheid en dat zou ons erg nederig moeten stemmen." Zijn oorlogsretoriek heeft plaatsgemaakt voor een meer bedachtzame kijk op hoe om te gaan met de pandemie. En de president was niet te beroerd om toe te geven dat er fouten zijn gemaakt, waardoor de Franse artsen, verpleegkundigen en essentiële werknemers kampen met tekorten aan mondmaskers en testskits. Macron ziet de coronacrisis als een existentiële gebeurtenis in de geschiedenis van de mensheid, die de globalisering en het internationale kapitalisme zal veranderen. Daarin verschilt hij van andere wereldleiders, zoals Donald Trump in de Verenigde Staten en Xi Jinping in China, die hun landen zo snel mogelijk weer willen terugbrengen naar het punt waar ze voor deze crisis stonden. Trouw aan zijn imago als een liberale Europese leider in een wereld van starre nationalisten, hoopt Macron dat het trauma van de pandemie landen kan verenigen in multilaterale acties om de zwaksten door de crisis te helpen. Dat regeringen over heel de wereld mensenlevens belangrijker vinden dan economische groei, wil hij gebruiken als een hefboom om de klimaatuitdaging en de sociale ongelijkheid aan te pakken, die volgens hem de stabiliteit van de wereldorde al bedreigden nog voordat de coronacrisis uitbrak. Tegelijk is hij bezorgd dat ook het omgekeerde kan gebeuren: meer gesloten grenzen, economische ontwrichting en een verlies van vertrouwen in de democratie. Dat kan de autoritaire en populistische politici versterken die de crisis proberen uit te buiten, van Hongarije tot Brazilië. "Dit is een antropologische schok", zegt Macron. "We hebben de halve planeet stilgelegd om levens te redden. Dat is nog nooit gebeurd in onze geschiedenis. Deze crisis zal de aard van de globalisering, zoals we die de afgelopen veertig jaar hebben gekend, veranderen. We hadden de indruk dat er geen grenzen meer waren. Het ging om een steeds snellere circulatie en accumulatie. En er waren echte successen. Totalitaire regimes zijn weggevaagd, de Berlijnse Muur is gevallen, honderden miljoenen mensen zijn uit de armoede gekropen. Tegelijk nam de jongste jaren de ongelijkheid toe, vooral in de ontwikkelde landen. Het was hoe dan ook duidelijk dat dat soort mondialisering het einde van haar cyclus naderde. Ze ondermijnde de democratie." De Franse president schrikt als we suggereren dat de grillige westerse pogingen om de pandemie te bestrijden misschien wel aantonen dat autoritaire regeringen, zoals die van China, in deze crisis in het voordeel zijn. Er is geen vergelijking mogelijk, zegt hij, tussen landen waar de informatie vrij kan circuleren en de burgers hun regeringen kunnen bekritiseren, en de landen waar de waarheid werd onderdrukt. "Gezien die verschillen, en gezien de gemaakte keuzes en waar China vandaag staat, moeten we niet zo naïef zijn te zeggen dat het daar veel beter is aangepakt. We weten het gewoon niet. Er zijn duidelijk dingen gebeurd die we niet weten." "Onze vrijheid inperken zou een bedreiging zijn voor de westerse democratieën", benadrukt Macron. "Sommige Europese landen maken die keuze", zegt hij in een duidelijke toespeling op Hongarije en de beslissing van premier Viktor Orban om per decreet te regeren. "Dat kunnen we niet accepteren. Je kunt je fundamentele DNA niet weggooien omdat er een gezondheidscrisis is." Macron maakt zich vooral zorgen over de Europese Unie en de euro. Hij meent dat zowel de Europese Unie als de eenheidsmunt bedreigd zijn, als de rijke leden, zoals Duitsland en Nederland, niet meer solidariteit tonen met de door de pandemie hard getroffen landen in Zuid-Europa. Die solidariteit impliceert de uitgifte van Europees schuldpapier. Maar de Nederlandse en de Duitse beleidsmakers gruwen bij het idee dat hun belastingbetalers leningen aan Grieken of Italianen moeten terugbetalen. Voor Macron hebben de rijke lidstaten een bijzondere verantwoordelijkheid in deze crisis. "Dit is een moment van de waarheid. Nu kunnen we beslissen of de Europese Unie een politiek project is, of alleen maar een economisch project. Ik vind dat het een politiek project is. Je kunt ook geen eengemaakte markt in stand houden waar sommige burgers gewoon opgeofferd worden. Het geld dat we nu uitgeven om corona te bedwingen en uiteindelijk onze economieën te redden, kunnen we niet opbrengen zonder schulden op Europees niveau te maken. We hebben financiële transfers en solidariteit nodig, al was het maar om Europa overeind te houden", zegt hij. Hoe dan ook, stelt Macron, lappen veel lidstaten de Europese regels over overheidssteun en het begrotingstekort nu al aan hun laars, in een poging hun economie te vrijwaren voor een coronaramp. Het vermogen van regeringen om de fiscale en monetaire kranen open te zetten, om massale faillissementen te voorkomen en banen te redden, wordt ook voor de politieke toekomst van Macron zelf cruciaal. De Franse economie krimpt dit jaar naar verwachting met 8 procent, terwijl miljoenen werknemers in een systeem van tijdelijke werkloosheid zitten, dat wellicht 24 miljard euro zal kosten. De regering verwacht een begrotingstekort van 9 procent van het bruto binnenlands product, het hoogste sinds de Tweede Wereldoorlog. Hoewel hij in het buitenland wordt geprezen om zijn energieke liberale internationalisme, zien veel Fransen - van uiterst links tot uiterst rechts - Emmanuel Macron als een president van de rijken, een voormalige Rothschild-bankier die het vrijemarktkapitalisme wil opdringen. Nog voor de coronacrisis uitbrak, had Macron zijn hervormingsdrang dan ook al wat bedwongen. Twee jaar lang hervormde hij de arbeidsmarkt, verlaagde hij de belastingdruk op werknemers en probeerde hij de dure pensioenstelsels te vereenvoudigen. Maar vorig jaar besliste hij minder diep te snijden in het ambtenarenapparaat, en door de coronacrisis zijn de hervormingen voorlopig opgeschort. De crisis biedt hem de kans zich op te werpen als de man die het kapitalisme menselijker probeert te maken. Dat houdt volgens hem in dat een einde moet komen aan een "hypergefinancierde" wereld, dat meer inspanningen moeten worden geleverd om de planeet te redden, en dat de Franse en de Europese "economische onafhankelijkheid" moet worden versterkt door hier te investeren in bijvoorbeeld batterijen voor elektrische voertuigen, en nu ook in medische apparatuur en geneesmiddelen, sectoren waarvoor Europa te afhankelijk is geworden van China. Het besef groeit, zegt Macron, dat als mensen het ondenkbare met hun economie kunnen doen om een pandemie af te remmen, ze hetzelfde kunnen doen om de catastrofale klimaatverandering te stoppen. De mensen zien "dat niemand aarzelt diepgaande keuzes te maken als het gaat om het redden van levens. Dat geldt ook voor het klimaatprobleem. Grote pandemieën leken vroeger heel ver weg, omdat ze meestal in Azië of Afrika stopten. Het klimaatrisico lijkt nu even ver weg, omdat het voorlopig Afrika en de Stille Oceaan treft. Maar als het ons bereikt, moeten we wakker zijn." Macron vergelijkt ook de angst voor covid-19 met de gevolgen van de luchtvervuiling. "Als we uit deze crisis komen, zullen de mensen niet langer accepteren dat ze vuile lucht moeten inademen", zegt hij. "Ze zullen zeggen: jullie legden alles plat voor dat coronavirus, en nu krijgen we weer slechte lucht binnen, waardoor mijn baby bronchitis zal krijgen." Net zoals sommige van zijn voorgangers - en anders dan sommige van zijn tegenhangers in andere westerse democratieën - is Emmanuel Macron openlijk een intellectueel, altijd vol ideeën en projecten die soms wringen met die van zijn meer nuchtere Europese collega's. Maar als we hem vragen wat hij heeft geleerd over leiderschap, geeft hij toe dat hij niet weet wat deze crisis daarvoor zal betekenen. Hij heeft wel diepgaande ideeën over zijn land, over Europa en over de wereld, maar uiteindelijk zijn nederigheid en vastberadenheid de kwaliteiten die nodig zijn in het licht van de onverbiddelijke loop van de gebeurtenissen. "Ik heb mijn toekomst altijd in de handen van het lot gelegd", besluit hij. "En hier sta ik nu, klaar om te vechten voor datgene waarin ik geloof, maar net zo goed klaar om te proberen te begrijpen wat ondenkbaar leek."