Sinds enkele maanden bieden tal van providers gratis internet aan. Ook de buurlanden kennen hetzelfde fenomeen. In Groot-Brittannië introduceerde Dixons in 1998 Freeserve, wereldwijd de eerste die op grote schaal gratis internet aanbod. Freeserve heeft nu anderhalf miljoen abonnees en is beursgenoteerd. Inmiddels zijn er over het Kanaal honderd gratis aanbieders. In Nederland zijn er volgens de laatste tellingen al meer dan twintig.
...

Sinds enkele maanden bieden tal van providers gratis internet aan. Ook de buurlanden kennen hetzelfde fenomeen. In Groot-Brittannië introduceerde Dixons in 1998 Freeserve, wereldwijd de eerste die op grote schaal gratis internet aanbod. Freeserve heeft nu anderhalf miljoen abonnees en is beursgenoteerd. Inmiddels zijn er over het Kanaal honderd gratis aanbieders. In Nederland zijn er volgens de laatste tellingen al meer dan twintig. Voor economen is het een vreemd fenomeen. Voor een bedrijf valt er immers niet veel winst te rapen als het zijn diensten gratis aanbiedt. Een populaire verklaring is dat de gederfde inkomsten ruimschoots kunnen worden goedgemaakt via het werven van advertenties op de websites van de providers. Het is echter moeilijk te geloven dat deze inkomsten voldoende zijn, ook omdat het voor bezoekers vrij makkelijk is deze advertenties te omzeilen, door bijvoorbeeld de homepage waar de meeste advertenties staan niet als startpagina in te stellen. Deze inkomsten kunnen weliswaar worden gebruikt om de abonnementskosten te verlagen, maar dat de winstmaximaliserende prijs van een abonnement daardoor zakt tot nul is onwaarschijnlijk. Gratis internet heeft nog twee interessante eigenschappen.Ten eerste: free access providers ontvangen van een telefoonmaatschappij een vergoeding op basis van het telefoonverkeer dat ze genereren, de kickback. Dat is op zich merkwaardig, want de korting die de telefoonmaatschappij biedt, komt ten goede aan de aanbieder en niet aan de eindgebruiker. Die korting zal daardoor het gedrag van de eindgebruiker niet beïnvloeden. En dan lijkt het er op dat een telefoonmaatschappij weinig reden heeft om zo'n vergoeding te geven. Ten tweede: de Verenigde Staten vervullen een voortrekkersrol op het vlak van internet. Toch vormt Amerika een van de weinige hoog ontwikkelde landen waar van gratis internet geen sprake is.Marco Haan ( Rijksuniversiteit Groningen) probeert een verklaring te vinden voor deze merkwaardige markt. Hij gebruikt een model op basis van de theorie van industriële organisatie in verticale markten. De slotsom uit deze analyse is leuk voor de internetgebruiker: voor de telefoonmaatschappij is het ideaal om er voor te zorgen dat internet gratis wordt aangeboden. Dat kan door de service providers een contract aan te bieden waarin de telefoonoperator zich vastlegt een bepaald bedrag te betalen op voorwaarde dat de service provider gratis internet aanbiedt. Waarom wordt in de Verenigde Staten geen gratis internet aangeboden? De concurrentie op de telecommarkt is er zodanig dat lokale telefoongesprekken gratis zijn. Op de markt voor internettoegang, waar alleen lokale telefoontarieven relevant zijn, heeft het voor de telefoonoperator geen zin extra verkeer te genereren via gratis internet.Het goede nieuws is dat door gratis internet consumenten beter af zijn. De totale prijs voor internettoegang daalt immers. Het slechte nieuws is dat dit alleen geldt voor consumenten van internet. Wie zijn telefoon alleen gebruikt voor telefoongesprekken is de dupe. De telefoonmaatschappij zal om de winst te maximaliseren immers de prijs van een telefooneenheid verhogen (of in een omgeving waarin de tarieven dalen minder snel de prijzen verlagen dan zonder gratis internet het geval zou zijn geweest) als hij aan de service provider een contract aanbiedt dat gratis internet impliceert.Uit de analyse blijkt ook dat gratis internet de optimale oplossing is zolang de markt voor internettoegang relatief klein is ten opzichte van de markt voor reguliere telefonie. De telefoonmaatschappij zal immers niet langer bereid zijn de prijs van een telefooneenheid op te voeren als dat leidt tot een lagere winst op de markt voor reguliere telefonie. De auteur besluit dat op termijn, als de internetmarkt groeit, internettoegang niet meer gratis zal zijn.'The economics of free internet access', Marco Haan, Rijksuniversiteit Groningen; gratis te verkrijgen op www.eco.rug.nl/medewerk/haanma