Sinds 2008 zit de financiële sector in de hoek waar de klappen vallen. Na het uitbreken van de financiële crisis volgden lange jaren van herstructureringen en afslankingen. Bovendien werden de banken onderworpen aan een hoop nieuwe regels en heffingen.
...

Sinds 2008 zit de financiële sector in de hoek waar de klappen vallen. Na het uitbreken van de financiële crisis volgden lange jaren van herstructureringen en afslankingen. Bovendien werden de banken onderworpen aan een hoop nieuwe regels en heffingen. "De Belgische grootbanken halveerden tussen 2007 en 2014 hun balans en installeerden allemaal een nieuw management", analyseert Marc Raisière, de CEO van Belfius. Hij was begin juli de keynotespeaker op de Trends Summer University in Knokke. "De bankbelastingen werden in dezelfde periode met een factor acht vermenigvuldigd tot circa 1,3 miljard euro." En business as usual wordt het niet meer, aldus Raisière. Er staan al nieuwe uitdagingen voor de deur. De belangrijkste is de lage rente en vooral de vlakke rentecurve. Die vormt een structureel probleem voor de rendabiliteit van zowel de banken als de verzekeraars. Raisière, die jarenlang in de verzekeringssector werkte, kent de problematiek van beide sectoren. "In verzekeringen houdt de lage rente een herbeleggingsrisico in. Overheidsobligaties, veruit het belangrijkste actief op de balans van een verzekeraar, moeten in de huidige renteomgeving tegen een veel lager rendement worden herbelegd. Daardoor kunnen bepaalde verzekeraars het moeilijk krijgen hun toekomstige verplichtingen af te dekken. Verzekeraars met een goed balansbeheer, die ervoor zorgen dat de looptijd van hun activa en passiva perfect op elkaar afgestemd zijn, zitten safe. Maar niet elke verzekeraar heeft dat perfecte plaatje. De problemen van Ethias met zijn First-rekening zijn bekend, het zou me niet verbazen als er nog maatschappijen volgen." Bovendien zijn tak21-producten (individuele levensverzekeringen met een gegarandeerde rente) door de lage rente nagenoeg onverkoopbaar geworden zijn, dixit Raisière: "Niet alleen het lage rendement houdt de klanten weg. Ook de premiebelasting van 2 procent weegt op de aantrekkingskracht van die producten." Belfius probeert hierop een antwoord te bieden door zijn producten aan te passen. Het heeft een zogenoemde tak44 ontwikkeld, een mengvorm van de tak21 en de tak23, waarvan de opbrengst is gekoppeld aan een beleggingsfonds. "Dat is de enige manier om op lange termijn het gat tussen het wettelijk pensioen en de reële behoefte van de gepensioneerde te vullen." In groepsverzekeringen is de situatie helemaal onhoudbaar geworden, vindt Raisière. Daar kunnen de verzekeraars de wettelijk verplichte rendementen (3,75 % voor werknemers- en 3,25 % voor werkgeversbijdragen) niet langer waarmaken, waardoor ze ten laste van de werkgever komen. Voor de verkoop van nieuwe groepsverzekeringen is die toestand nefast. De markt ligt op apegapen. Ook voor de banken, en dan vooral de klassieke spaarbanken die afhankelijk zijn van de transformatie van spaargeld in kredieten, is de vlakke rentecurve een levensgroot probleem. De rentemarge slinkt en dreigt op termijn op te drogen. "Elke bank moet een grondige analyse van zijn inkomsten en kosten maken", vindt Raisière. "In vergelijking met andere landen zijn de kosten van bepaalde Belgische banken nog te hoog. Daar is marge voor verbetering. Aan de inkomstenzijde moeten we ernaar streven alle productlijnen te rentabiliseren." Dat impliceert volgens de CEO van Belfius een nauwkeurige toewijzing van de kosten per product, waarna die kosten doorgerekend worden aan de klant. Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Banken commercialiseren bijvoorbeeld vaak woonkredieten tegen of onder de kostprijs, omdat het een langlopend product is. Dat biedt hen de kans de klantenrelatie uit te bouwen en via andere producten geld te verdienen aan een klant. "Dat gaat veranderen", denkt Raisière. "Cross-selling kan niet langer het fundament van een businessmodel zijn. Cross-selling wordt de kers op de taart, maar niet meer dan dat." Ook heel wat digitale bankproducten zoals apps worden gratis aan de klanten aangeboden. "Op termijn is het vrijwel ondenkbaar dat de digitalisering volledig gratis blijft", zegt Raisière. "Op een gegeven moment zullen we de kosten moeten beginnen door te rekenen." Daarmee zijn we aan de tweede belangrijke uitdaging voor de financiële sector gekomen: de digitalisering van de dienstverlening. En dan wordt vaak verwezen naar de zwakke positie van de banken tegenover puur digitale spelers zoals Apple, Facebook en Google. Met hun ontwrichtende strategie hebben die bedrijven zich al op de wereld van het betalingsverkeer gegooid; andere segmenten van het bankwezen kunnen volgen. "Onze sector staat voor belangrijke veranderingen", geeft Raisière toe. "Maar ik bekijk de digitale ontwrichting eerder tegen een horizon van vijf tot tien jaar. Dat geeft ons de tijd erop te anticiperen. Bovendien ben ik ervan overtuigd dat de digitalisering ook kansen inhoudt. Er wordt veel gepraat over big data, maar wie heeft de beste data in handen? Precies de banken en verzekeraars. Het komt er alleen op aan die data goed te benutten en tezelfdertijd de privacy van de klanten te respecteren. Ik ben ervan overtuigd dat de digitalisering ons zal helpen de dienstverlening te verbeteren, maar ook de kosten te verminderen en de operationele efficiëntie te verhogen." IT wordt de businessdriver van de toekomst, voorspelt Raisière. "Banken zullen hun organisatie en cultuur moeten veranderen. Van zeer hiërarchisch, verticaal en productgericht naar meer flexibel, proactief en klantgericht. Schaalgrootte zal niet zo'n belangrijk voordeel meer zijn als in het verleden. Die hele grote IT-infrastructuur waarop banken draaiden en die handenvol geld kost, zal in de toekomst niet meer nodig zijn." In het panel dat reageerde op de uiteenzetting van Raisière was zowat iedereen het erover eens dat de kosten van de banken verder naar beneden moeten. "Maar op een van de grootste kostenposten, de bankbelastingen, heb ik totaal geen impact", zei Luc Versele, de CEO van Crelan. "Regelgevers en politici dreigen de kleinere financiële instellingen te wurgen. Op den duur blijven er maar drie belangrijke afdelingen meer in de bank: risicobeheer, compliance en IT, en de daaraan verbonden kosten lopen heel hard op. Er bestaat een gevaar voor overregulering, terwijl we net een klimaat nodig hebben waarbij ondernemingen, ook banken, weer willen investeren." "70 procent van de toegevoegde waarde van de banksector vloeit naar de schatkist", bevestigt Rik Vandenberghe, de directievoorzitter van ING België en de voorzitter van de beroepsfederatie Febelfin. "43 procent van alle bankbelastingen die de ING-groep betaalt, wordt in ons land gestort. Terwijl de Belgische bank maar een vijfde van de groepsactiviteit vertegenwoordigt. Dat is disproportioneel, een saturatiepunt is bereikt." Vandenberghe koppelt het kostenbeheer aan de diversifiëring van de inkomsten: "ING België genereert almaar meer commissie-inkomsten uit de verkoop van beleggingen en verzekeringen. Maar ook in een grotere desintermediatierol liggen mogelijkheden. Ik denk aan nieuwe trends zoals crowdfunding, waarbij wij geïnteresseerde kredietgevers en -nemers met elkaar in contact brengen." Meer risico's nemen is niet aan de orde. "Niemand wil terug naar de excessen uit het verleden", beklemtoont Vandenberghe. "Niemand in de Belgische banksector wil nog een crisis zoals in 2008 meemaken." Volgens Pierre Wunsch, vicegouverneur van de Nationale Bank, zijn de risico's op een nieuwe systeemcrisis zoals in 2008 beperkt: "De toevloed aan regelgeving had net tot doel het risicogedrag van de banken aan te pakken en hun kapitaalbuffers te vergroten. Ik ben redelijk optimistisch, op voorwaarde dat de investeerders en de markten beseffen dat rendementen van 15 of 20 procent op het eigen vermogen definitief tot het verleden behoren." Wunsch verwacht de komende jaren nog de meeste beweging in de verzekeringssector: "De lage rente weegt op de business van de levensverzekeringen. Daardoor verschuiven veel verzekeraars hun focus naar niet-leven, maar dat is een zeer mature markt waar de concurrentie al heel groot is. Als ik de voorspellingen van het management mag geloven, zal iedereen marktaandeel winnen. Dat is natuurlijk niet mogelijk. Wie de strijd wil winnen, zal het mes moeten zetten in zijn kosten of toenadering zoeken tot andere bedrijven. Een consolidatie behoort zeker tot de mogelijkheden, zowel bij de verzekeraars als de banken." Patrick Claerhout"In groepsverzekeringen is de situatie helemaal onhoudbaar geworden" - Marc Raisière, CEO Belfius "We hebben een klimaat nodig waarbij ondernemingen, ook banken, weer willen investeren" - Luc Versele, CEO Crelan "Er liggen mogelijkheden in nieuwe trends zoals crowdfunding, waarbij wij geïnteresseerde kredietgevers en -nemers met elkaar in contact brengen" - Rik Vandenberghe, voorzitter Febelfin