2019 wordt een verkiezingsjaar in Europa. Dat komt goed uit, want onze exporteurs willen de Europese instanties een niet mis te verstane boodschap overbrengen. Volgens de exportbarometer van Credendo en Trends-Tendances wil 87 procent van de Belgische ondernemingen dat Europa maatregelen neemt tegen de protectionistische besluiten van de Amerikaanse president Donald Trump. In 2017 was dat nog 77 procent.
...

2019 wordt een verkiezingsjaar in Europa. Dat komt goed uit, want onze exporteurs willen de Europese instanties een niet mis te verstane boodschap overbrengen. Volgens de exportbarometer van Credendo en Trends-Tendances wil 87 procent van de Belgische ondernemingen dat Europa maatregelen neemt tegen de protectionistische besluiten van de Amerikaanse president Donald Trump. In 2017 was dat nog 77 procent. Volgens de enquête verwacht 81 procent van de ondernemingen dat de instabiliteit in de wereld zal toenemen. De ondernemingen zien het beleid van Trump als de voornaamste oorzaak van die toenemende instabiliteit, gevolgd door de politieke zwakte van de Europese Unie. Dat klinkt als een oproep aan Europa om zich sterker te laten gelden (zie grafiek Oorzaken van instabiliteit). Bénédicte Wilders is internationaliseringsdirectrice bij het Brusselse agentschap hub.brussels, dat ondernemingen begeleidt. Zij benadrukt dat met 'maatregelen' niet noodzakelijk 'represailles' wordt bedoeld. "Een open economie zoals de onze heeft niets te winnen bij een escalatie van het protectionisme", zegt ze. "Een handelsoorlog is een lose-losesituatie", voegt Pieter Timmermans, de gedelegeerd bestuurder van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), eraan toe. "Uiteraard moet iedereen zijn belangen verdedigen, maar we moeten constructief blijven." De eerste gevolgen van de protectionistische maatregelen zijn voelbaar. 17 procent van de Belgische ondernemingen zegt al een negatieve impact te ondervinden. Bij bedrijven die meer dan 75 procent van hun omzet uit de export halen, stijgt dat percentage tot 37. En 80 procent van de ondernemingen vreest voor een intensivering van de protectionistische maatregelen. Op de derde plaats in de ranglijst van factoren die de instabiliteit in de wereld doen toenemen, staat de ontregeling van het klimaat, genoemd door 41 procent van de respondenten. "Die bewustwording vind ik heilzaam", zegt Nabil Jijakli, de plaatsvervangende CEO van Credendo. "Het toont de toenemende bezorgdheid om het milieu bij de ondernemingen. Veel bedrijven hebben investeringen gedaan om hun energie- en grondstoffengebruik te verminderen." "En ze lopen voorop in het vinden van oplossingen", stelt Bénédicte Wilders. "Het is ook een uitdaging die nieuwe afzetmogelijkheden schept. Tijdens onze economische missies leggen we bijvoorbeeld almaar vaker de nadruk op de sector van de duurzame bouw. Of op die van het afvalbeheer. Die sectoren zijn tegenwoordig veel meer dan een niche." Hoewel de respondenten aangeven dat ze de gevolgen van het Amerikaanse protectionisme al kunnen voelen, zien evenveel ondernemingen als vorig jaar (31 %) mogelijkheden om meer uit te voeren naar Noord-Amerika. Maar de Belgische ondernemingen zien nog altijd meer potentieel in onze buurlanden. De brexit heeft aan dat laatste niet veel gewijzigd (zie kader We liggen niet wakker van de brexit). Op de tweede plaats staat de rest van de Europese Unie. "Misschien is dat een gevolg van de instabiliteit die zich elders aftekent", analyseert Bénédicte Wilders. "Wie met zoveel onzekerheden geconfronteerd wordt, kan de neiging hebben terug te vallen op wat nabij is." Europa overheerst dus, maar Azië blijft niet ver achter, constateert Pieter Timmermans met belangstelling. "Europa blijft natuurlijk een belangrijke markt. Maar als we willen groeien, zullen we ons op de opkomende landen moeten richten. En die liggen hoofdzakelijk in Azië", zegt hij. "Gelukkig zijn ze zich daarvan bewust. De barometer bevestigt dat. Ik heb het ook vastgesteld tijdens economische missies naar die landen. Er is meer belangstelling, ook van kmo's." Over de toename van handel met het buitenland is het optimisme bij de ondernemers evenwel fors gedaald (zie grafiek Het optimisme neemt af). De helft denkt dat die groei in de komende drie jaar geen 5 procent zal bedragen. "De conjunctuur zit in een dip, die te maken heeft met de internationale omstandigheden", relativeert Pieter Timmermans. Het globale vertrouwen blijft behoorlijk op peil." De bedrijfsleiders geven het mondiale economische klimaat een 6 op 10. Dat is iets minder dan vorig jaar (6,3), maar meer dan in 2016 (5,7). Onder Vlaamse ondernemers ligt het vertrouwen een stuk hoger (6,3 tegenover 5,7). De taxshift heeft het concurrentievermogen van de Belgische economie verbeterd, maar de productiekosten blijven de belangrijkste belemmering voor onze exporteurs. "Er is de afgelopen jaren uitstekend werk verricht om onze loonhandicap ten opzichte van onze buurlanden te verkleinen", legt Pieter Timmermans uit. "Daardoor hebben we marktaandelen kunnen veroveren. Maar we moeten waakzaam blijven, het is veel gemakkelijker marktaandelen kwijt te raken dan ze te veroveren." De tweede grootste belemmering voor de uitvoer is de overdaad aan administratieve formaliteiten. Toch blijkt die minder zwaar te wegen vergeleken met de vorige barometer. "Gezien de opkomst van het protectionisme vrees ik dat die formaliteiten niet zullen afnemen", signaleert Nabil Jijakli. "Ook de brexit zou voor bijkomende rompslomp kunnen zorgen." Protectionistische maatregelen staan dan ook op de vierde plaats in de lijst van belemmeringen voor de export.